ادالدىقتىڭ ابىرويلى جولى

قوعامدا ادالدىق سالتانات قۇرعاندا عانا دامۋدىڭ داڭعىلى اشىلاتىنى انىق. اتىراۋ قالاسىندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا پرەزيدەنت بۇل قاعيدا ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرۋدا نەگىزگى باعدار, تۇتقا بولاتىنىن ايتتى. «ەلىمىزدەگى ءاربىر ازامات وسى باستى قۇندىلىقتاردى بەرىك ۇستانۋى كەرەك. مەن ۇسىنعان «ادال ازامات» ۇعىمى مۇنىڭ ءبارىن تۇگەل قامتيدى. سونىمەن قاتار بۇل ادىلەتتى قازاقستان يدەياسىمەن ۇندەسىپ جاتىر. ءبىز وسى ىرگەلى قۇندىلىقتى ۇرپاق ساناسىنا سىڭىرە بەرۋىمىز كەرەك. ادال ازامات دەگەنىمىز – جاقسى قاسيەتتەرگە يە بولىپ, ادال ەڭبەك ەتەتىن جانە تابىسقا ادال جولمەن جەتەتىن ادام. ياعني ادالدىق پەن ادىلدىكتى بارىنەن بيىك قويادى. وزىق ويلى ۇلت بولۋ ءۇشىن بۇكىل قوعام سانا-سەزىمىن وزگەرتىپ, جاڭا قۇندىلىقتاردى ورنىقتىرۋى كەرەك. ءاربىر ادام «ادال ازامات» دەگەن اتقا لايىق بولسا, ەلىمىزدە ءادىل قوعام ورنايدى», دەدى ق.توقاەۆ.

وسى تۇرعىدا اق­توبە قالاسىن­داعى ءوزى ءبىلىم العان مەكتە­بىنە قام­قور­لىق تا­نىتىپ, قولداۋ ءبىل­دىرىپ كەلە جاتقان بەلگىلى مەتسەنات, كاسىپكەر قايرات مايتەكوۆتىڭ زاماناۋي سپورت الاڭىن سالىپ, ۇرپاق ساۋلىعىنا ۇلەس قوسۋى – ۇلگى بولارلىق ءۇردىس. شاربولاتتاي شىنىعىپ, شىمىر بولىپ وسكەن بالانىڭ جان-جاقتى دامۋعا, سالا­ماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋعا دەگەن قۇل­شىنىسى ارتادى. «تۋعان جەرگە تاعزىم» اكتسياسى اياسىندا جو­مارت جان ءوزى وقىعان مەكتەپكە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزدى. ءار ءپان كابينەتتەرىن زاماناۋي قۇرال­دارمەن جابدىقتادى, اعىلشىن ءتىلىن تەرەڭدەتە وقىتۋ ماقساتىندا ارنايى زەرتحانا اشىپ تا بەردى.

«وزىق ۇلگىلى ەلگە اينالۋدىڭ باس­تى كىلتى – بىلىمدە. ء«بىلىمسىزدىڭ كۇنى قاراڭ» دەيدى. 1991 جىلى تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىندا وسى ءبىلىم ورداسىنان جەلكەنىمىزدى كەرىپ ءومىر ايدىنىنا اتتاندىق. وقۋشى كەزىمىزدە ءدال مۇنداي سپورتتىق الاڭ, جاتتىعۋ ورنى, ويىن تۇرلەرىن وتكىزەتىن ستاديون بولعان جوق. تاۋەلسىز ەلدىڭ ۇرپاعى ەشكىمگە تاۋمەندى بولماي وسۋگە ءتيىس. وسى ۇستانىمدى بۇزباي بىرنەشە جىلدان بەرى التىن ۇيا مەكتەبىمىزگە قولداۋ كورسەتىپ, قامقور­لىق جاساپ كەلەمىز», دەيدى ق.مايتەكوۆ. بىرنەشە ادامدى تۇراقتى جۇمىس ورنىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان كاسىپكەر كەلەشەكتە دە الەۋمەتتىڭ الەۋەتىن كوتەرۋگە ۇلەس قوساتىنىن جەتكىزدى.

اقتوبە وبلىسىندا 20 جاستاعى جاس جات­تىقتىرۋشى دياس ايىم­قۇ­لوۆتىڭ 60-تان استام بالانى تاەكۆوندو سپورتىنا تەگىن باۋلىپ جۇرگەنى دە ناعىز ادال ەڭبەك. بىلىكتى باپكەردىڭ شاكىرتتەرى وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق سايىستاردا ولجا سالىپ ۇلگەردى. ءوزى دە العاشقى مۇشەلىنەن اسقاننان وسى سپورت تۇرىمەن تۇراقتى شۇ­عىلداندى, تىنىمسىز تەر توكتى. حالىقارالىق سايىستاردا جەڭىسكە جەتىپ, سپورت شەبەرى اتاندى. بۇگىندە جوعارى وقۋ ورنىندا وقي ءجۇرىپ, جيعان تاجىريبەسىن اۋىل بالالارىنا تەگىن ۇيرەتىپ كەلەدى. سازدى اۋىلىنداعى بالالار سپورت مەكتەبىنەن كەلەشەكتە ساڭلاق سپورتشىلار شىعىپ جاتسا, دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورت فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتى, جاس باپكەر دياستىڭ وزىندىك قوسقان ۇلەسى دە بولماق. بالالاردىڭ بويىنا وتانشىلدىق رۋحتىڭ ءدانىن سەۋىپ, ۇلتتىق نامىستىڭ مايەگىن مىقتاپ ءسىڭىرىپ جۇرگەن ازاماتتىڭ قارەكەتى ءبىر-بىرىنەن بالتالاساڭ دا اجىرامايتىن «ادال ادام – ادال ەڭبەك – ادال تابىس» قا­عيدا­تى­مەن قابىسىپ جاتىر. دياس ايىم­قۇ­لوۆتىڭ ىزگى امالى ادال­دىق ۇعى­مى­نىڭ التىن قازىعى ىسپەتتى.

قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى, «قاراسۋ» ساۋدا-ونەر­كاسىپتىك كوم­پانياسىنىڭ باس ديرەكتورى المات تۇرسىنوۆ تاۋەلسىزدىكپەن تۇسپا-تۇس كاسىپكەرلىكتى قولعا ال­عان ازامات. قوستاناي وبلىستىق مەتسەناتتار كلۋبىنىڭ تۇراقتى مۇشەسى 30 جىلدان بەرى ەلدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىن وركەندەتىپ كەلەدى. ونىڭ جەتەك­شىلىگىندەگى «قاراسۋ» كاسىپ­ورنى الەمنىڭ وزىق يننوۆا­تسيا­لىق تەحنولوگياسىمەن جۇمىس ىستەيدى, باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم وندىرەدى.

پرەزيدەنت ق.توقاەۆ ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءۇشىنشى وتىرىسىندا كاسىپكەرلىكپەن شۇعىلدانىپ تابىسىن ەسەلەگەن ازاماتتار ەلگە ۇنەمى قارايلاسىپ قايىرىلىپ وتىرۋدى تاپسىردى. «كوپتەگەن ەلدىڭ, ءتىپتى, كورشى ەلدەردىڭ وزىن­دە ءىرى كاسىپكەرلەر مەملەكەتكە الاقان جايمايدى. كەرىسىنشە, تۋعان ەلىن دامىتۋعا ءوز ەركىمەن قى­رۋار قارجى جۇمسايدى. وسى ەلدە كاسىبىن جاساپ, بايىعان ادامدار قارا باسىنىڭ عانا ەمەس, ەلدىڭ دە قامىن ويلاۋعا ءتيىس دەپ سا­ناي­مىن. ولار جەكە مۇددەسىن قوعام مۇددەسىمەن ۇيلەستىرە ءبى­لۋى قاجەت. ەلگە جاناشىر ىسكەر ازاماتتار بىزدە دە از ەمەس. مۇنداي ازاماتتار قوعامعا قاجەتتى كوپتە­گەن جوباعا قارجى سالىپ, يگى ىس­تەردىڭ باسى-قاسىندا ءجۇر. قايى­­­رىم­دىلىق, ۆولونتەرلىك باس­تا­ما­­لارعا دەمەۋشىلىك جاساپ كەلە­دى. مەملەكەت تە وتانشىل ازامات­تاردى وزگەلەرگە ۇلگى ەتىپ, ولارعا قولداۋ كورسەتەدى. ارينە, ايماقتاردا ءوز قارجىسىنا مەشىت سالعان كاسىپكەرلەردىڭ نيەتى ءتۇزۋ, ونى تۇسىنۋگە بولادى. الايدا جاڭا مەكتەپ, جاتاقحانا, اۋرۋحانا, كىتاپحانا, مۇراجاي نەمەسە سپورت سارايىن تۇرعىزۋ الدەقايدا ماڭىزدىراق. مۇنىڭ ساۋابى مول. كەيىنگى ۇرپاق تا وسىنداي يگى ىستەرگە العىس ايتارى انىق» ەكەنىن جەتكىزدى.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ: «بيز­­نەس وكىلدەرى بارلىق سالادا بەل­سەندى بولۋى قاجەت. مۇقتاج جان­دارعا قولىنان كەلگەنشە كومەك كورسەتىپ, ءاردايىم الەۋ­مەت­تىك جاۋاپكەرشىلىك تانى­تۋى كەرەك. سوندا عانا, شىن مانىندە, جاڭا ۇلتتىق بۋرجۋازيا قالىپتا­سادى دەپ ايتا الامىز. ءدال وسىنداي ۇلتتىق بۋرجۋازيا وكىلدەرى باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكا قۇ­رۋعا, حالقىنا قالتقىسىز قىز­مەت ەتۋگە قاشاندا دايىن بو­لادى» دەگەن ءسوزىن المات ءجانا­بىل ۇلىنىڭ جۇرتشىلىققا جاسا­عان جاقسىلىعى قۋاتتاي تۇسەدى. ءوزى جەتەكشىلىك ەتەتىن كومپانيا قاراجاتىنا 50-دەن استام تۇرعىن ءۇي, 40-تان اسا پاتەر, بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىن سالىپ بەردى. جىل سايىن تۇرعىندارعا ءتۇرلى الەۋ­مەتتىك كومەك كورسەتەدى. ەڭبەك ەرى باسقاراتىن ەڭسەلى ۇجىم الەۋ­مەتتىك جوبالارعا ۇزىن-ىرعاسى 1,5 ملرد تەڭگەدەن اسا قاراجات اۋداردى. كومپانيا قارجىسىمەن قاراسۋ وزەنىنىڭ ارناسى تازارتىلدى. اۋدان ورتا­لىعىنداعى جاسىل بەلدەۋ اباتتاندىرىلدى. ولكەنىڭ تابيعاتىنا بەيىم اعاش كوشەتتەرى ەگىلىپ, جىلدان جىلعا جايقالىپ ءوسىپ كەلەدى.

پرەزيدەنتتىڭ: ء«بىز سوڭعى جىلدارى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا ايرىقشا ءمان بەرىپ وتىرمىز. باستى ماقسات – ەلىمىزدى ايماقتاعى اشىق نارىقتىق ەكونوميكاسى بار ماڭىزدى ورتالىققا اينالدىرۋ. وسى ورايدا, ۇلتتىق بۋرجۋازياعا زور مىندەت جۇكتەلەدى. مەن ۇلت­تىق بۋرجۋازيا تۋرالى وي-تۇجىرىم­دى وسىدان 24 جىل بۇرىن داۆوس ەكونوميكالىق فورۋمىندا اتاپ ءوتتىم. بۇل جەردە ۇلتتىق دەگەن ءسوز كاسىپكەردىڭ ۇلتىنا ەمەس, ونىڭ ازاماتتىق سانا-سەزىمىنە قاتىستى ايتىلىپ وتىر. ياعني ەلىمىزگە قوعام الدىنداعى جوعارى جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنەتىن جانە قازاقستاندى دامىتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوساتىن ۇلتتىق بۋرجۋازيا كە­رەك», دەگەن قاعيداسى قاتاڭ ەسكە­رىلۋى كەرەك. اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىنىڭ كولەمىن جىل سايىن ۇلعايتىپ, ەت كلاستەرىن جوعا­رى ساپادا ازىرلەيتىن كومپانيا ۇجى­مى ءتورت ت ۇلىكتى ءوز ءتولى ەسەبى­نەن وسىرۋدەن باستاپ, مايلى جىلىكتى مەيرامحاناعا جەتكىز­گەنگە دەيىنگى شارۋانى تياناقتى اتقارادى. قوستاناي وڭىرىندە عانا ەمەس, ەلىمىزدە ەگىستىك جەردى مولىنان يگەرىپ وتىرعان ساناۋلى كومپانيانىڭ ءبىرى دە ا.تۇرسى­نوۆتىڭ ۇجىمى. كەيىنگى ۇلگىدەگى اگروتەحنيكا مەن زاماناۋي تەحنو­لوگيانىڭ يگىلىگىن كورىپ, ءونىم ءتۇسىمىن ەسەلەي ارتتىرىپ وتىر.

ۇلتتىق قۇرىلتايدا پرەزي­دەنت ءوز كاسىبىن وتە جاقسى بىلەتىن, وعان ابدەن بەرىلگەن, ەڭبەكقور ادام عانا تابىسقا جەتە الاتىنىن اتاپ ءوتتى. «ازاماتتاردىڭ, اسىرە­سە, جاستاردىڭ كوزى اشىق, دۇنيە­تانىمى كەڭ بولعانىن قالاي­مىن. «تۋعان جەرگە تۋىڭ تىك» دەيدى حالقىمىز. بۇل – وتە ماعىنالى وسيەت. جاس ۇرپاق بۇل ءسوزدىڭ ءمان-ماعىناسىنا تەرەڭ بويلاۋى قاجەت. قازاقستان – بارشا ازاماتى­مىزدىڭ ورتاق وتانى, قاستەر­لى مەكەنى. ونىڭ قاي تۇكپىرى دە – ءبىز­دىڭ تۋعان جەرىمىز. جاستار ەلىمىز­دىڭ بارلىق ايماعىن بىردەي جاقسى كورىپ, تۇتاس ەلىمىزدىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسقانى ابزال», دەگەن مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ ۇندەۋىن ەڭبەك ەرى ا.تۇرسى­نوۆ باسقاراتىن كوم­پا­نياداعى 3 مىڭنان اسا قىزمەت­كەر ەسەلى ەڭبەگىمەن ايگىلەپ وتىر.

ۇلتتىق قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى ماڭىزدى يدەولوگيالىق تۇجىرىمدار مەن قاداۋ-قاداۋ نەگىزگى باعىتتاردى تارقاتا ايتتى. «تاۋەلسىزدىك جانە وتانشىلدىق, بىرلىك جانە ىنتىماق, ادىلدىك جانە جاۋاپكەرشىلىك, زاڭ جانە ءتارتىپ, ەڭبەكقورلىق جانە كاسىبي بىلىكتىلىك, جاسامپازدىق جانە جاڭاشىلدىق. ۇلتىمىز وسى يدەيالىق نەگىزدەردى باسشىلىققا السا, بولجاۋسىز, قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ءححى عاسىردا لايىقتى ورنىن تابادى. قۇزىرلى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءبارى ءوز جۇمىسىن قايتا قاراپ, وسى تۇعىرناماعا ۇيلەستىرۋى قاجەت» ەكەنىن تاپسىردى. ادال تابىس قوعامدى ىزگىلىككە باستايتىن ازا­ماتتاردىڭ تابان اقى ماڭداي تەرىمەن كەلەتىنىن قاشاندا قاپەردە ۇستاپ, جان-جاقتى ناسيحاتتاپ, ايتا جۇرگەنىمىز ابزال.