– نۇرجان مولديار ۇلى, حالقىمىزدىڭ «سۋدىڭ دا سۇراۋى بار» دەگەن دانالىعى بار. ونىڭ ار جاعىندا تىرشىلىك كوزىن ىسىراپ ەتپەۋگە, ۇنەمدەۋگە ۇندەيتىن ۇلكەن تاربيە جاتىر. قازىر ازىرلەنىپ جاتقان سۋ كودەكسى ەلىمىزدەگى ەكوجۇيەنى قورعاۋ, سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ تۇرعىسىنان قانداي وزگەرىستەردى, باتىل قادامداردى قامتي الدى؟
– مەملەكەت باسشىسى «سۋدى بارىنشا ۇنەمدەۋىمىز قاجەت. وعان قوسا سۋدىڭ «كولەڭكەلى» نارىعى تۇبىرىمەن جويىلۋعا ءتيىس. سۋ دەگەنىمىز – ۇنەمدەپ پايدالانباسا, تەز تاۋسىلاتىن شەكتەۋلى رەسۋرس. ونسىز شارۋالاردىڭ كۇنى قاراڭ. سول سەبەپتى بۇل سالادا زاڭسىزدىققا جول بەرىلمەيدى. تالاپقا باعىنبايتىندار قاتاڭ جازاعا تارتىلادى», دەپ ناقتى تاپسىرما بەردى.
سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى ەلىمىزدىڭ سۋ ساياساتىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا جاڭا سۋ كودەكسىنىڭ جوباسىن ازىرلەدى. بۇل قۇجاتتا حالىقارالىق تاجىريبەنىڭ وزىق ۇلگىلەرىنە ساي ەكوجۇيەنى قورعاۋ, كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بەيىمدەلۋ جانە سۋ رەسۋرستارىن ۇتىمدى باسقارۋ ەسەبىنەن ەكونوميكانى تۇراقتى دامىتۋعا جول اشاتىن زاڭدىق تەتىكتەر بارىنشا قامتىلدى. ماسەلەن, جاڭا سۋ كودەكسىنە العاش رەت «سۋ قاۋىپسىزدىگى» ۇعىمى ەنگىزىلدى. ول حالىق پەن ەكونوميكانى سۋ تاپشىلىعى مەن سۋ وبەكتىلەرىنىڭ لاستانۋى قاتەرلەرىنەن قورعاۋدى قامتيدى. كودەكستىڭ ءار بابى سۋ رەسۋرستارىن ۇنەمدەۋگە, قورعاۋعا باعىتتالىپ وتىر.
– سۋ شارۋاشىلىعىنداعى زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاۋ ماسەلەسىندە ءالى دە جەتىلدىرە تۇسەتىن زاڭنامالىق كەمشىلىكتەر بار. ماسەلەن, باسسەيندىك ينسپەكتسيالاردىڭ جۇمىسىن كۇشەيتەتىن ۋاقىت كەلگەن سياقتى.
– راسىندا, زاڭنامالىق باتىل شەشىمدەر بولمايىنشا جوعارى ناتيجەگە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. سول سەبەپتى جاڭا سۋ كودەكسىنىڭ جوباسىندا باسسەيندىك ينسپەكتسيالارعا تەرگەۋ فۋنكتسياسىن بەرۋ قاراستىرىلعان. بۇل ءىس-شارا سۋدىڭ «كولەڭكەلى نارىعىنا» قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋگە باعىتتالىپ وتىر. تەرگەۋ كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ قىزمەتىن مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ ارنايى نىسانى سانالادى جانە ەگەر بۇل بولجامدى بۇزۋشىلىقتىڭ ءمان-جايلارىن انىقتاۋ ءۇشىن قاجەت بولسا, كاسىپورىن قىزمەتىنىڭ كەڭ سپەكترىن قامتۋى مۇمكىن.
سۋ كودەكسىنىڭ جوباسىندا سۋ وبەكتىلەرىندە, سۋ قورعاۋ ايماقتارى مەن بەلدەۋلەرىندە ءوز بەتىنشە سۋ پايدالانۋعا جانە شارۋاشىلىق قىزمەتكە قويىلاتىن تالاپتاردىڭ بۇزىلۋىنا بايلانىستى جاعدايلار تەرگەۋگە جاتاتىنىن كوزدەۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇدان ءارى سۋ كودەكسىنىڭ جاڭا رەداكتسياسىنىڭ نورمالارىنا سايكەس جانە سۋ رەسۋرستارىن قورعاۋ جانە پايدالانۋ سالاسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن سۋ قاتىناستارى سۋبەكتىلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارىمەن بىرلەسىپ «اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى» كودەكسكە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ جاتىر.
زاڭ جوباسىندا سۋ زاڭناماسىنىڭ تالاپتارىن بۇزعانى ءۇشىن سۋ قاتىناستارى سۋبەكتىلەرىنىڭ سۋ وبەكتىلەرىندە, سۋ قورعاۋ ايماقتارى مەن بەلدەۋلەرىندە سۋ پايدالانۋدىڭ جانە شارۋاشىلىق قىزمەتتىڭ بەلگىلەنگەن رەجىمىن ساقتاۋ, سۋ زاڭناماسىن بۇزعانى ءۇشىن ايىپپۇل سانكتسيالارىنىڭ مولشەرىن ۇلعايتۋ جولىمەن سۋ شارۋاشىلىعى جانە گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى قاۋىپسىز پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى جاۋاپكەرشىلىگىن قاتاڭداتۋ كوزدەلىپ وتىر.
– كودەكسكە سالساق, الداعى ۋاقىتتا سالاداعى جۇمىس اۋقىمى كوبەيەتىن ءتۇرى بار. قازىردىڭ وزىندە ءبىراز جۇمىس ەڭسەرىلىپ قالعان سياقتى. ال كادر ماسەلەسى قالاي بولماق, مامان تاپشىلىعى كودەكس كوزدەگەن كورسەتكىشكە قول جەتكىزۋدە كەدەرگىسىن كەلتىرمەي مە؟
– ارينە, كادرسىز, بىلىكتى مامانسىز ۇلكەن جۇمىس اتقارۋ مۇمكىن ەمەس. ونىڭ ۇستىنە سۋ قاتىناستارى سۋبەكتىلەرىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ ءىسى قولعا الىنىپ وتىر. سونداي-اق سۋدىڭ «كولەڭكەلى نارىعىمەن» كۇرەستى كۇشەيتۋ ماقساتىندا سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگىندە جاڭا ۆەدومستۆو – سۋ رەسۋرستارىن رەتتەۋ, قورعاۋ جانە پايدالانۋ كوميتەتى قۇرىلدى.
ەلىمىزدىڭ سۋ رەسۋرستارىن قورعايتىن باسسەيندىك ينسپەكتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانى 2,5 ەسە ءوستى. وسىعان دەيىن ەلىمىزدە باسسەيندىك ينسپەكتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانى 98 ادام بولسا, قازىر جالپى شتات سانى 242 ادامعا جەتتى. بۇل رەسپۋبليكانىڭ ءاربىر وبلىس ورتالىعىندا باسسەيندىك ينسپەكتسيا بولىمدەرىن اشۋعا مۇمكىندىك بەردى.
ءبىز سۋ رەسۋرستارىن زاڭسىز پايدالانۋ فاكتىلەرىن انىقتاۋ جۇمىستارىن كۇشەيتىپ, «قازسۋشار» فيليالدارى مەن باسسەيندىك ينسپەكتسيالارعا تەكسەرىس جۇرگىزىپ, زاڭسىز ارەكەتتەرگە توسقاۋىل قويىپ, قۇقىق بۇزۋشىلار مەن لاۋازىمدى قىزمەتكەرلەردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋدى جالعاستىرىپ جاتىرمىز. ياعني بۇل باستامالار سۋدىڭ «كولەڭكەلى» نارىعىمەن, سۋ سالاسىنداعى زاڭسىز ارەكەتتەرمەن كۇرەسۋ جانە ءتارتىپ پەن اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.
– بىلتىرعى جۇرگىزىلگەن اۋديتورلىق تەكسەرۋ ناتيجەسىنە توقتالا كەتسەڭىز...
– وتكەن جىلدىڭ باسىنان سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگىنىڭ ىشكى اۋديت دەپارتامەنتى 18 مەكەمەگە اۋديتورلىق تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, 30-دان اسا جەكە جانە زاڭدى تۇلعا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە جانە بىرنەشە لاۋازىمدى تۇلعا تارتىپتىك جازاعا تارتىلدى. ماسەلەن, جامبىل وبلىسى بويىنشا «قازسۋشار» فيليالىنا جۇرگىزىلگەن تەكسەرىس بارىسىندا سۋ رەسۋرستارىن زاڭسىز پايدالانۋدىڭ 10-عا جۋىق فاكتىسى مەن شارۋالارمەن سۋارمالى سۋ بەرۋ كەلىسىمشارتتارىن جاساۋ بارىسىندا زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرىلگەنى انىقتالدى. اۋديت قورىتىندىسىندا مەكەمە باسشىسى مەن اسا وندىرىستىك ايماعىنىڭ باسشىسى قىزمەتىنەن بوساتىلدى. بۇعان قوسا فيليال ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى مەن قورداي, بايزاق, مەركى وندىرىستىك ايماقتارىنىڭ باسشىلارى قاتاڭ سوگىس تۇرىندە تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.
سونىمەن قاتار «قازسۋشار» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورنىنىڭ «الاتاۋ» فيليالىندا كەيبىر اۋىزسۋ تۇتىنۋشىلارىنان سۋ تولەمدەرىن قىزمەتكەرلەر قولما-قول الىپ, كاسىپورىننىڭ ەسەپشوتىنا تۇسىرىلمەگەن فاكتىلەرى انىقتالدى. ءوز كەزەگىندە قولما-قول اقشا جيناقتاعان تۇلعالار بۇرىن جۇمىستان بوساتىلعان, ياعني اۋىزسۋ تۇتىنۋشىلارىنان ۇنەمى الاياقتىق جولىمەن قاراجاتتار جيناقتاعان.
جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋلەر سۋ تۇتىنۋشىلاردى اۋىزسۋ جانە سۋارمالى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ بارىسىندا مينيسترلىكتىڭ ۆەدومستۆولىق باعىنىستاعى مەكەمەلەر مەن كاسىپورىنداردىڭ ءىس-ارەكەتتەرىندەگى كەمشىلىكتەر مەن قولدانىستاعى زاڭنامانىڭ ودان ءارى جەتىلدىرۋ قاجەتتىلىگىن انىقتادى. اۋديت قورىتىندىلارى بويىنشا انىقتالعان بارلىق زاڭ بۇزۋشىلىققا قاتىستى ماتەريالدار قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جولداندى. سونداي-اق مينيسترلىكتىڭ قۇزىرەتتى قۇرىلىمدارى مەن ۆەدومستۆولارىنا ۇسىنىمدار مەن تاپسىرمالار بەرىلدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار 2025 جىلى ودان ءارى جۇيەلى تۇردە جالعاسادى.
– سالاداعى سىبايلاس جەمقورلىققا جول بەرمەۋ ماقساتىندا نەندەي شارۋالار اتقارىلىپ جاتىر؟
– سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى سانانى قالىپتاستىرۋدا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ اتقاراتىن ءرولى زور. قازىر – اقپارات زامانى. ءبىز مينيسترلىكتە اتقارىلىپ جاتقان ءار جۇمىستى اقپارات قۇرالدارىندا جاريالاپ وتىرمىز. سۋدىڭ «كولەڭكەلى» نارىعىمەن كۇرەسۋدەگى جۇمىستار مەن زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى اشىق تۇردە جاريالاۋ ارقىلى مەكەمە قىزمەتكەرلەرى مەن تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتىن ارتتىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز.
سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى قۇرىلعالى قىزمەت ەتۋگە كەلگەن ءار مامانعا ادەپ نورمالارى مەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ بويىنشا دارىستەر وتكىزىلەدى. جاس مامانداردى ادامگەرشىلىك, ادىلدىك پەن ار-وجدان رۋحىندا تاربيەلەۋ ارقىلى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتى قالىپتاستىرىپ, قوعام مەن مەملەكەت تاراپىنان سۇرانىسقا يە ازامات بولىپ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتەمىز. سىبايلاس جەمقورلىققا جول بەرمەۋ جاعدايىندا جاستار ساناسىنا ادالدىق پەن ادىلدىك, پاراسات پەن قايىرىمدىلىق سياقتى ادامگەرشىلىك قاسيەتتەردى ءسىڭىرىپ تاربيەلەۋگە ءتيىسپىز. مىنە, ءبىزدىڭ قوعامنىڭ ساناسى وسىنداي دارەجەگە جەتۋگە ءتيىس. قوعامدا جەمقورلىققا مۇلدەم توزبەۋشىلىك قالىپتاسۋى شارت.
سىبايلاس جەمقورلىقپەن پارمەندى كۇرەسۋ ءۇشىن حالىقتىڭ قۇقىقتىق ساۋاتسىزدىعىن جوياتىن, قۇقىقتى ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىنىڭ دەڭگەيى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ ماڭىزدى. كونستيتۋتسيالىق ءتارتىپتى قورعاۋ, سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس اياسىندا ءتيىمدى, بىرىڭعاي جالپى مەملەكەتتىك ساياسات جۇرگىزۋ, مەملەكەت پەن ازاماتتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋىنىڭ بارلىق سالاسىندا سىبايلاس جەمقورلىق پەن ونىڭ كورىنىستەرى دەڭگەيىن تومەندەتۋ, قوعامنىڭ مەملەكەتكە جانە ونىڭ ينستيتۋتتارىنا سەنىمىن نىعايتۋ بۇگىنگى كۇننىڭ باستى ماقساتى بولىپ قالا بەرمەك.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
جاسۇلان سەيىلحان,
«Egemen Qazaqstan»
