– مەن قاي ەلگە كەلدىم ءوزى؟
– قازاقستانعا كەلدىڭ.
– قازاقستانعا كەلگەنىمدى سەزىنىپ تۇرعان جوقپىن عوي.
– نەگە؟
– قازاقشا جارنامالار جاڭىلتپاش سياقتى بىردەڭە… سىرت جەردە جۇرگەن بىزدەر قازاقستانعا كەلگەندە جان-جاعىمىزعا جالتاقتاپ, ءوز تىلىمىزدەگى جازۋ-تاڭبالاردى ىزدەيتىنىمىز بار…
ارىپتەسىمنىڭ مەڭزەپ تۇرعانى مەملەكەتتىك ءتىل بولىپ شىقتى. ويلانىپ قالدىم. الىس-جاقىننان اعىلعان, جاڭا استانانى كورۋگە اسىققان تۋريستەردىڭ ەلورداعا قادام باسقان ساتتەن باستاپ قاي ەلگە كەلگەنى «اتويلاپ», ءتىلماشسىز-اق تۇسىنىكتى بولىپ تۇرۋى كەرەك-اۋ شىنىندا. كەلىمدى-كەتىمدى قوناقتار قازاقستانعا, استاناعا تابان تىرەگەنىن العاشقى سەكۋندتاردان باستاپ سەزىنۋى ءتيىس قوي. قىتايعا بارساڭىز, جان-جاعىڭىزداعى جارنامالاردىڭ ءبارى قىتايشا. تۇسىنبەسەڭ دە قىتاي تىلىندە ەكەنىن ىشتەي تۇيسىنەسىڭ. جۇزدەگەن تەلەراديوارنالار قىتايشا «سايراپ» تۇر. جان-جاعىڭداعى ادامداردىڭ ءوزارا ءتىل قاتىسۋى – قىتايشا. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قىتاي ەلىندە جۇرگەنىڭدى ايقىن ۇعاسىڭ.
وسىدان ون ەكى جىلداي بۇرىن ۋكرايناعا بارعان ەدىك. سول كەزدىڭ وزىندە بۇل مەملەكەتتە ءبارى ءوز تىلىندە بولاتىن. بالتىق جاعالاۋى ەلدەرىندە دە سولاي.
ال, قازاقستاندا شە؟ بيىل استانادا ەكسپو كورمەسى وتەدى. شەت ەلدەردەن ميلليونداعان قوناقتار كەلەدى دەگەن ءۇمىت بار. كەلسىن. قوناقجاي قازاقپىز, قۇشاق جايا قارسى الامىز, ارينە. ولاردىڭ ساۋلەتتى دە داۋلەتتى استانانى تامسانا تاماشالايتىنى انىق. بىراق, قىتايلىق ارىپتەسىمىز اڭگىمە وزەگى ەتكەن ماسەلەنى سول ميلليونداعان تۋريستەردىڭ ءبىرى بولماسا ءبىرى قوزعاماسىنا كىم كەپىل؟! ءبىر عانا مىسال. وسىدان از عانا ۋاقىت بۇرىن ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقۋ كورپۋستارىنان ونشا قاشىق ەمەس, پۋشكين مەن كەنەسارى كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىندا بيىكتىگى مەن ەنى اجەپتەۋىر, الىستان كوزگە تۇسەتىن يميدج تۇعىر تۇرعان ەدى. ونداعى جازۋ مەن كەسكىن مىناداي بولدى: «يا, جۇرەكتىڭ سۋرەتى, استانۋ». «يا ليۋبليۋ استانۋ» دەگەنى عوي. ديزاينى مەن كورىنىسى كەرەمەت. تالعامعا ساي. داۋ جوق. بىراق, وسىنى قازاق تىلىندە كەلتىرۋگە بولماي ما؟ ءوز قاتەلىكتەرىن ءتۇسىندى مە ەكەن, الگى تۇعىر الىنىپ تاستالىپتى وسى جاقىندا. وبلىس ورتالىقتارىنان دا وسىنداي «جۇمىستى» تابۋعا بولادى. ءبارى ورىسشا نەمەسە اعىلشىن تىلىندە. قازاق تىلىندە دايىندالعانىن كەزدەستىرمەدىك.
بۇل قازاقستان كولەمىندە جۇمىس جۇرگىزىپ وتىرعان جارناما اگەنتتىگىنىڭ تىرلىگى بولسا كەرەك. بولسىن. قارسىلىق جوق. بىراق, وسىنى مەملەكەتتىك تىلدە دايىنداسا بولماي ما؟ وعان كىم كەدەرگى؟ الدە بۇل مەملەكەتتىك ءتىلدى مەنسىنبەۋ مە؟ سولاي دەمەسكە لاج جوق.
ەكسپو كورمەسى كەزىندە قوناقتار استانامەن شەكتەلمەي, ولاردىڭ تۋريستىك ساپارلارى پاۆلودار, اقمولا, قاراعاندى جانە باسقا وبلىستاردا جالعاسادى دەگەن جوسپار بار. سول ۋاقىتتا «يا ليۋبليۋ پاۆلودار», «يا ليۋبليۋ كوكچەتاۆ» دەگەندەي كەسكىن-تۇعىرلار قارسى الدىنان شىقسا قالاي بولادى؟ ولار وزدەرىن قازاق ەلىندە ەمەس, باسقا ەلدە جۇرگەندەي سەزىنەدى ەمەس پە؟ وسىنى نەگە ويلامايمىز.
جارناما جاساۋشىلاردىڭ تاپپايتىنى جوق. كۇنى كەشە بۇكىل الەۋمەتتىك جەلىنى شۋلاتقان, ۇلكەن ساۋدا ورتالىعىن ارمانسىز ارالاعان «جارتىلاي جالاڭاش جارناما جاساۋشىلار» جۇرتتىڭ جاعاسىن ۇستاتتى. وسى بەيادەپ كورىنىس ءۇشىن قاسىنداعى نەمەرەلەرى مەن وتكەن-كەتكەن ادامداردان قىسىلىپ-قىمتىرىلعان اق جاۋلىقتى انالار مەن اسقار تاۋ اكەلەرىمىز تومەن قاراپ, بەتىن باستى. ال, جاستار جاعى «جارتىلاي جالاڭاش جارناما جاڭالىققا» جاپا-تارماعاي تەسىلە, سۇزىلە قارادى…
ماڭگىلىك ەل بولۋعا ۇمتىلعان قازاق ەلىنە ءتان ەمەس قوي مۇنداي كەلەڭسىز كورىنىس؟ بۇل – ەلدىگىمىزگە سىن. ەلىكتەگەننىڭ ءجونى وسى ەكەن دەپ ەلىرە بەرگەنىمىز بولماس. وزىمىزگە دە, سىرتتان كەلگەن قوناقتارعا دا وزىندىك بولمىس-ءبىتىمى مەن ەرەكشەلىگى, اسقاق مۇراتى بار قازاق ەلى ەكەنىمىز ايقىن بايقالىپ تۇرۋى ءتيىس ەمەس پە؟ قالاي ويلايسىز, وقىرمان.
عالىم ومارحان,
«ەگەمەن قازاقستان»
