بۇگىنگى جاسامپازدىق پەن جارقىن بولاشاق كەپىلى

پوستكەڭەستىك ەلدەردىڭ باسىم كوپ-شىلىگى ءۇشىن جاڭا مەملەكەتتىلىكتى ورنىقتىرۋ كەزەڭى قوعامدىق ءومىردى جۇيەلى تۇردە وزگەرتۋ, ەكونوميكالىق, ساياسي ءتۇزىلىمدى تۇبەگەيلى جاڭعىرتىپ, جاڭارتۋ ۋاقىتىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەن ەدى. سول تاريحي ۋاقىتتىڭ بەلەسىنەن زەر سالساڭىز, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ وسىناۋ اۋمالى-توكپەلى, قيامەت-قايىم كەزەڭدە وزگەلەرگە ۇقسامايتىن, وزىندىك, سارا دامۋ جولىنان وتكەنىن كورەسىز. قازاقستاندى مودەرنيزاتسيالاۋ جوباسى ىشكى-سىرتقى مازمۇنى جاعىنان ۇدايى ەۆوليۋتسيالىق سيپاتتا بولدى. مەملەكەت پەن قوعام دا­مۋىنىڭ ءتۇرلى كەزەڭدەرىندە العا قويعان ماقسات-مىندەتتەر ساليقالى ساياسات پەن ساۋاتتى باسقارۋدىڭ ناتيجەسىندە, بىرتە-بىرتە, ساتىلاپ, تابىستى ىسكە اسىرىلدى. مۇنىڭ ءبارى رەفورمالىق پروتسەستەردىڭ باستاۋىندا تۇرعان ەلباسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ تۇلعاسىنا ءتى­كە­لەي بايلانىستى ەكەنى داۋسىز. قازاقستان باسشىلىعىنىڭ ساياساتى ءاردايىم ءبىرىز­دىلىك پەن دايەكتىلىككە, قيسىنعا سۇيەندى. سونىڭ ارقاسىندا, جيىرما جىلدىڭ اي­نالاسىندا قازاقستان “ۇزدىكسىز جاڭ­عىرۋ, جاڭارۋ” جولىنان ءوتتى. ەل باسشى­لىعى جۇزەگە اسىرعان رەفورمالار ايقىن دا ناقتى ەكى نەگىزدى تىرەك ەتتى. ولار دامۋ­دىڭ ەۆوليۋتسيالىق قاعيداسىن باسشى­لىققا الۋ جانە يننوۆاتسيالىق ۇمتىلىس بولاتىن. ۇلتتىق دامۋ ستراتەگياسىنا نەگىز بولعان وسى ەكى باسىمدىقتىڭ قوسىندىسى قازاقستاندىق جاڭعىرۋ مودەلىنىڭ تابىسىنا كەپىل بولدى. ەلباسى ۇسىنعان “الدىمەن – ەكونو­ميكا, سودان كەيىن – ساياسات” فورمۋلا­سىنىڭ ارقاسىندا عانا قازاقستان ەكونو­ميكاسى مەن مەملەكەتتىك ينستيتۋتتارىن جاڭا زامانعا بەيىمدەپ, جەتىلدىرۋ مۇمكىن بولدى. بۇل نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ تاباندى تاڭداۋى بولاتىن جانە مۇنىڭ ارتىندا مەملەكەت پەن قوعام الدىنداعى وراسان جاۋاپكەرشىلىك جۇگى تۇرعان ەدى. كەڭەستىك قايتا قۇرۋدىڭ تاجىريبەسى ساياسي جانە ەكونوميكالىق رەفورما­لاردىڭ ۇندەسپەۋى ءتۇبى ءبىر قاتەرگە سوقتى­راتىنىن كورسەتكەن. سوندىقتان ساياسي, ەكو­نوميكالىق, الەۋمەتتىك وزگەرىستەردى ءبىر مەزەتتە, قوسقابات جۇرگىزۋ قوعامنىڭ ءوز ىشىندە ەرەكشە ۇيىمداسۋدى, اۋىز­بىر­شى­­لىك پەن وراسان كۇش-جىگەردى تالاپ ەتەتىن. مودەرنيزاتسيا ءۇشىن مەملەكەت پەن قوعامعا ءبىر “سەنىم ارقاۋى” قاجەت ەدى. ونسىز قازاقستاندىق قوعامنىڭ بولشەك­تەلىپ, ىدىراپ كەتۋى عاجاپ ەمەس-ءتى. سول ءبىر اۋمالى-توكپەلى جىلدارى جۇيەلىك جاڭارۋ, جاڭعىرۋ يدەياسىنىڭ توڭىرەگىنە قوعامدىق پىكىردى “توپتاستىرۋشىنىڭ” ءرولىن ەلبا­سىنىڭ ءوزى اتقاردى. ول ءوزىنىڭ مەملەكەت پەن قوعامدى دامىتۋ ويىن قا­زاقستاننىڭ ءاربىر وتباسىنا, ازاماتىنا جەتكىزۋگە كۇش سالدى. قاشاندا قايناعان وقيعالاردىڭ ورتاسىندا, قاراپايىم حالىقتىڭ اراسىندا ءجۇردى. ول كەزدە پارتيالىق الاڭ مۇلدەم بوس جاتقان. مۇنداي جاعدايدا مەملەكەتتى ساقتاپ قالۋ, كەيبىر پوستكەڭەستىك ەلدەر باستان كەشكەن جاعدايعا ۇرىنباۋ, بيلىكتى ءوزارا جاۋلاسقان ەليتالىق توپتاردىڭ اراسىنداعى كۇرەس پەن بىتپەس ارازدىقتىڭ كوزىنە اينالدىرماۋ قاجەت بولدى. ونىڭ ۇستىنە قازاقستان ءۇشىن ۇلتارالىق ءhام دىنارالىق كەلىسىمدى ساقتاپ قالۋ ماڭىزدى ەدى. ەلدە 140-قا تارتا ۇلت وكىلدەرى تۇرا­تىنىن ەسكەرسەك, قوعامداعى شيەلەنىس پەن جۇيەدەگى تۇراقسىزدىق ءورتىن تۇتاتۋعا ۇلتارالىق فاكتوردى پايدالانعىسى كەلەتىندەردىڭ دە بولعانى جاسىرىن ەمەس. ونداي جاعدايلاردىڭ نەگە الىپ كەلگەنىن سول كەزەڭدەگى كەيبىر پوستكەڭەستىك مەم­لەكەتتەردىڭ مىسالىنان كورۋگە بولادى. الايدا, ن.نازارباەۆ قاي-قاي سىنعا دا لايىقتى جاۋاپ تاۋىپ وتىردى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرۋ مەن بيلىكتىڭ ءتۇرلى تارماقتارىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن جا­ڭاشا ءبولۋ تەتىگىن قالىپتاستىرۋ وسىعان ايقىن مىسال بولا الدى. ۇلت كوشباسشىسىنىڭ كورەگەندىگى سوندا, ول سانالۋان ۆاريانتتاردىڭ ىشىندە ەڭ دۇرىسىن تاپ باسىپ, تاڭداي ءبىلۋى ءتيىس. مەنىڭشە, قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان, ءبىر جىلى ءبىر عاسىرعا تاتيتىن جىلدار ىشىندە پرەزيدەنت ءاردايىم جالقى دا دۇرىس جولدى تاڭداۋدى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ەل ارا­سىنداعى جوعارى بەدەلى, باسقارۋشى رە­تىن­دەگى باعا جەتپەس تاجىريبەسى, قازاق­ستان­دىق سوتسيۋمدى ءتۇپ-تامىرىمەن تەرەڭ ءتۇيسىنىپ-تۇسىنە ءبىلۋى دامۋ ستراتەگياسىن جاساۋمەن قاتار, مودەرنيزاتسيا يدەياسىن قوعامدىق, جالپىۇلتتىق جوباعا اي­نالدىردى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قاز تۇرىپ, قالىپتاسۋىنىڭ باستاپقى كەزەڭىندە-اق ن.نازارباەۆ ءوزىنىڭ ساياسي كرەدوسىن بەل­گىلەپ بەردى: “...قانتوگىس پەن ءب ۇلىنشى­لىككە الىپ كەلەتىن دەموكراتيانىڭ بىزگە قاجەتى جوق. ءبىزدىڭ دەموكراتيانىڭ نەگىزى – ساياسي, الەۋمەتتىك جانە ۇلتارالىق تۇراق­تىلىق. وزگە ەلدەر ءبىزدى دەمو­كراتيالىق سپرينت ءۇشىن قولپاشتايدى ەكەن دەپ, ءبىز تۋعان حالقىمىزعا ەكسپەري­مەنت جاساي المايمىز”. بۇل ءاربىر مەم­لەكەتشىل, پات­ريوت ازاماتتىڭ قاپەرىندە جۇرەتىن, قاعي­داسى ەتىپ ۇستايتىن سوزدەر ەكەنى ايدان انىق. قازاقستانداعى دەموكراتيالىق ينس­تي­­تۋتتاردىڭ قالىپتاسۋى تمد ەلدەرىن­دە­گى وسى تەكتەس پروتسەستەرمەن اراگىدىك ۇقساس بولعانى بەلگىلى. جانە بۇل جولدا بىردە-ءبىر پوستكەڭەستىك مەملەكەت الەۋ­مەتتىك-ساياسي قايشىلىقتار مەن دۇربە­لەڭ­دەردى اينالىپ وتە العان جوق. ارينە, قازاقستان دا “كۇركىرەگەن 90-جىل­دار­دا­عى” جاعىمسىز ترەندتەردى اينالىپ وتكەن جوق. سولاي بولا تۇرا بۇگىنگى كۇنى جاڭ­عىرۋ, جاڭارۋ جولىنداعى ءبىزدىڭ قول جەت­كىزگەن تابىستارىمىز ءوزىن-ءوزى تولىقتاي اقتاپ شىققانىن كورىپ وتىرمىز. ال ءاۋ باستا ەكونوميكالىق رەفورما­لار ساياسي وزگەرىستەردىڭ الدىن ورادى دەپ پرەزيدەنتكە “ايىپ تاققىسى” كەلگەندەر مودەرنيزاتسيالىق پروتسەستەردىڭ وزەگى بولعان وسى ەكى شارتتىڭ تامىرلاستىعىن, بايلانىسىن سەزىنگىسى كەلمەدى ياكي سەزىنە المادى. ورتا تاپتىڭ قالىپتاسۋى مەن كەڭ اۋقىمداعى جەكەشەلەندىرۋ, نارىقتىق ەكونوميكا تەتىكتەرىنىڭ قارقىندى دامۋى باسەكەلەستىككە قابىلەتتى نارىقتى قالىپ­تاستىرىپ قانا قويماي, ساياسي وڭ وزگەرىس­تەرگە دە كەڭىنەن جول اشتى. بۇل ەلبا­سىنىڭ, ەلدىڭ سانالى تاڭداۋى بولاتىن. جاڭارۋدىڭ پرەزيدەنتتىك ستراتەگيا­سىنىڭ اياسىندا ەكونوميكالىق رەفورما­لار مەن قوعامنىڭ جاڭا الەۋمەتتىك ءتۇزى­لى­مىن قۇرۋ, ەلدىڭ ساياسي مادەنيەتىن قا­لىپ­تاستىرۋ, راديكاليزم مەن الەۋمەتتىك ماسىلدىقتان ارىلۋ, ۋاقىتى كەلگەندە كەڭ كولەمدى ساياسي وزگەرىستەرگە جول اشۋ ماقساتى تۇردى. نارىقتىق ەكونوميكا مەن ورتا تاپ­تىڭ پايدا بولۋى ونسىز دا ساياسي باسەكە­لەستىككە الىپ كەلەدى. بىراق ول تاۋەلسىز­دىكتىڭ باس كەزەڭىندە, كەڭەستىك جۇيە ىدى­راپ جاتقان كەزدەگى بەيمالىم, بەي-بە­رە­كەت “ويىن ەرەجەسى” ەمەس, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جاعىنان جەتىلگەن, تۇراقتى ساياسي-پارتيالىق كەڭىستىككە اينالۋى ءتيىس بولاتىن. ال داعدارىستىڭ تولقىنىندا تۋ­عان ساياسي پارتيالار 90-جىلداردىڭ باسىندا-اق وڭاي ىدىراپ, بولشەكتەلىپ كەتتى. سەبەبى, ولار قوعامنىڭ كوڭىل-كۇيىن تاپ باسىپ, تاني المادى. “ۋاقىت – تورەشى” دەگەن ناقىل وسىندايدان تۋعان شىعار. جوعارىدا ايتقانداي, ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك رەفورمالاردىڭ تابىس­تى ءجۇرۋى قوعامدىق ينستيتۋتتاردىڭ دا جە­تىلۋىنە, تۇراقتالۋىنا مۇرىندىق بول­دى. پارتيالىق-ساياسي كەڭىستىكتىڭ كەسكىن-كەلبەتى, ارا سالماعى وزگەردى. ەڭ باس­تى­سى, قازاقستانداعى ساياسي-پارتيالىق قۇ­رى­­لىستىڭ ىرگەتاسىن بيلىك پارتياسى قا­لادى. وسى رەتتە وزگە دە قوعامدىق توپتار وزدەرىنىڭ ساياسي ورتاداعى پارتيالىق جوبالارىن جاساۋعا مۇمكىندىك الدى. كەيىننەن, جاڭا ساياسي مادەنيەت پەن قوعامدىق سانانىڭ قالىپتاسۋى تۋرالى ايتقاندا ن.نازارباەۆ ء“بىز قۇقىقتىق مەملەكەت پەن سوعان سايكەس ساياسي جۇيەنى قۇرا وتىرىپ, مەملەكەت پەن قوعامنىڭ ومىرىنە دەموكراتيالىق قاعيدالاردى ءوز رەتىمەن ەنگىزەمىز. بىراق ماعان بوتەن تاجىريبەنى كوزسىز كوشىرۋ مەن تەوريالىق دوگمالارعا ءسوزسىز ەرە بەرۋ قوعامنىڭ تولىسۋىنان, ونىڭ ەكونوميكالىق احۋالى مەن دەموكراتيالىق قالپىنان ماڭىزدى دەپ ەشكىم دە دالەلدەي ال­ما­ي­دى. ءبىز قان­داي جاقسى زاڭدار جازساق تا, ءبارىن ءومىردىڭ ءوزى ايقىندايدى” دەپ اتاپ كورسەتتى. قازاقتا “قىرىق كىسى ءبىر جاق, قىڭىر كىسى ءبىر جاق” دەيتىن ماتەل بار. كەيدە كەرتارتپا, ەلباسىمەن بوي سالىس­تىر­عى­سى كەلەتىندەر قازاقستان بۇدان دا جىل­دامىراق دامي الار ەدى دەپ سانايدى. ءتىپ­تى, جۇرتتىڭ دا سول ويدىڭ جەتەگىمەن ءجۇرۋىن قالايتىنىن قايتەرسىز؟!. بىراق ولار مەملەكەت ءوزىنىڭ قالىپتاسۋ كەزە­ڭىندە دامۋدىڭ بەلگىلى ءبىر ساتىلارىنان ءوتۋى ءتيىس ەكەنىن, بۇل بارىنەن بۇرىن حالىقتىڭ دۇنيەتانىمىنداعى وزگەرىستەر ارقىلى كورىنەتىنىن قاپەرگە المايدى. مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردى جاڭارتۋ قار­قىنى تىم تەز نەمەسە تىم باياۋ بولا المايدى عوي. شىن كەمەل ساياساتكەر قوعامنىڭ وزگەرۋ جىلدام­دىعىنا قاراي حالىقتىڭ بەيىمدەلۋ قابىلەتىن دە سەزىنە ءبىلۋى ءتيىس. قازاقستان پرەزيدەنتىندە وسى قاسيەت تەرەڭ ور­نىققان. جاڭعىرۋ ءۇردىسىنىڭ قارقىنى تۋرالى ماسەلە تۇبەگەيلى وزگەرىستەر بارىسىندا پايدا بولاتىن مىندەتتەردىڭ ەرەكشەلىگىنە دە بايلانىستى. قوعامدىق ماڭىزدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدى تەزدەتۋ ءىسىن كوپتەگەن جاعدايدا ۇلت كوسەمىنىڭ ءوزى موينىنا الادى. ن.نازارباەۆتىڭ باس قالانى الماتىدان استاناعا اۋىستىرۋى مۇنىڭ ايقىن مىسالى. بۇل تاريحي جوبا ىسكە اسىرىلعان كەز­دە قازاقستان مەملەكەت رەتىندە قالىپ­تاسۋ­­دىڭ باستاپقى كەزەڭىندە عانا تۇرعان ەدى. استانانى اۋىستىرۋ تۋرالى كەڭ كو­لەمدى ءارى شىعىنى مول يدەياعا سول ۋاقتا وپپو­زيتسيا وكىلدەرى عانا ەمەس, پرەزي­دەنت­كە جاقىن كەيبىر ادامداردىڭ دا نارا­زى بولعانى بەلگىلى. ولاردىڭ ءبارى دە جاڭا استانانى سومداۋعا بولىنەتىن قار­جىنى الدەقايدا قارابايىر جوبالارعا جۇمساۋعا بولار ەدى دەپ ۇقتى. تاپ وسى مەزەتتە ەلباسى فاكتورى بىردەن ءۇش تۇرعىدا, ايرىقشا جارقىراپ كورىندى. ءبىرىنشى دەڭگەي – ىشكى-سىرتقى سەبەپ­تەردەن تۇراتىن فاكتورلاردىڭ بارلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, شەشىم قابىلداۋ. ن.نا­زار­باەۆتى شەشىم قابىلداۋعا يتەرمەلە­گەن نەگىزگى سەبەپ جاڭا قازاقستاننىڭ, ۇلت­تىق جاڭعىرتىلعان جوبانىڭ, بولا­شاق­قا ۇمتىلعان ەلدىڭ بەينەسىن جاساۋ مۇراتى ەدى. بۇل – قازاقستان حالقىنىڭ, قا­زاقتىڭ كوكىرەگىندەگى ۇلى مۇرات بولاتىن. ەكىنشى دەڭگەي – قوعامدى قابىل­دان­عان شەشىمنىڭ دۇرىستىعى مەن قاجەت­تى­گى­نە سەندىرۋ بولدى. ن.نازارباەۆقا, ۇلت كوشباسشىسى رەتىندە, ساياسي پراكتيكا تۇرعىسىنان ديكتاتورلىق ءتاسىل مۇلدەم جات. ونىڭ قولتاڭباسى – تاباندىلىق, سونىمەن بىرگە ءىستىڭ دۇرىستىعىنا قارسى­لاستاردىڭ كوزىن جەتكىزۋ, ءتىپتى قار­سى­لاستى ءوزىنىڭ وداقتاسى مەن پىكىرلەسىنە اينال­دىرا ءبىلۋ. راس, بۇل ماڭىزدى ساياسي شەشىم ءۇشىن ىمىرالاسۋ دەگەن ءسوز ەمەس, ءاردايىم وڭ ناتيجەگە ۇمتىلۋ نيەتى عانا. ەلباسى وسى نيەتىنە جەتتى ءارى وسى جولدا الدىمەن ەل-جۇرتىنىڭ قولداۋى مەن تۇسىنىستىگىنە, ارتىنان قۇرمەتى مەن العىسىنا يە بولدى. ءۇشىنشى دەڭگەي – باستاعان ءىستى اياعىنا دەيىن جەتكىزۋ. “استانا جوباسى” تەك استانا اۋىستىرۋ ماقساتى ەمەس, تەك جاڭا قالانىڭ سيمۆولىنا اينالعان تاڭعا­جاي­ىپ عيماراتتار سالۋ ەمەس, بۇل – استا­نا­نى قازاقستاننىڭ, قالا بەردى قۇر­لىق­تىڭ ناعىز قارجىلىق, ەكونوميكالىق, ساياسي, مادەني ورتالىعىنا اينالدىرۋ­دىڭ كۇن سايىنعى قاۋىرت جۇمىسى, تىرلىگى. جاڭا ەلوردا بۇگىندە قازاقستاندىق جاڭعىرۋ مەن جاڭارۋدىڭ باستاۋى, مەم­لەكەتتىڭ تابىستارىنىڭ كورمەسى ءتارىزدى. قازاقستانداعى عانا ەمەس, كۇللى ەۋر­ازيا­لىق كەڭىستىكتەگى ەڭ ءبىر ماڭىزدى, ماقتان تۇتارلىق جوبا. مۇنىڭ ءبارىنىڭ ارتىندا ساياساتكەردىڭ اۋىر دا عاجاپ ەڭبەگى تۇر. استانا اۋىستىرۋ تاجىريبەسى, ن.نا­زار­باەۆتىڭ تەرەڭ سەنىمى بويىنشا, تمد-نىڭ وزگە ەلدەرىنە دە وزەكتى مىسال بولىپ قالادى. شىن مانىندە, ەلباسى ۇسىنعان “استانانى دامىتۋ ارقىلى مەملەكەتتى دامىتۋ” تەزيسى توتاليتارلى ەكونومي­كادان نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشىپ جاتقان ەلدەر ءۇشىن ەرەكشە كوكەيكەستى ۇعىم. ونەگە الارلىق دۇنيە. ۇلت كوسەمىنىڭ ءرولى قيىن-قىستاۋ, كۇردەلى ۋاقىتتا عانا ەمەس, ەلدىڭ ەرتەڭىن, بولاشاعىن ايقىندايتىن “تاريحي جىلداردا” دا وزەكتى بولا تۇسەدى. جاڭا قازاقستان تاريحى ءۇشىن ەلباسىنىڭ ءرولى ءدال سونداي. تۇراقتىلىق كەزەڭىندە كو­مان­­دالىق جۇمىستىڭ كۇشەيۋى بايقالادى. حالىقتىڭ دا بىرلىگى, ىنتىماعى نىعاي­دى. بۇگىنگە دەگەن سەنىمى كۇشەيدى. كەلەر كۇنگە دەگەن ءۇمىتى زورايدى. بۇگىنگى تاڭدا ۇلت­تىق ەليتانىڭ جاۋاپكەرشىلىگى بارىن­شا ارتىپ وتىر. بۇل دا ن.نازارباەۆ قۇرعان ساياسي جۇيەنىڭ ارتىقشىلىعىن كورسەتەدى. بىراق داعدارىستى كەزەڭدە, ەل تاعدىرى سىنعا تۇسكەن شاقتاردا, قابىلدانعان شەشىمنىڭ جۇيەلىگى مەن جەدەلدىگىنە تاۋەل­دى بولاتىن تۇستاردا, ءاردايىم جاۋاپكەرشىلىكتىڭ بار جۇگىن پرەزيدەنت ءوز موينىنا ارتۋمەن كەلەدى. مەملەكەت پەن قوعامدى ارى قاراي دامىتۋدىڭ ىرگەتاسى, مىنە, وسى جاۋاپكەرشىلىكپەن بىتە قاي­ناسىپ, بىرگە قالانعان. قازىرگى زامانعى تاريحتىڭ ەڭ ءبىر كۇردەلى كەزەڭدەرىندە, الەمدىك قارجى داعدارىسى زارداپتارىن ەڭسەرۋ ىسىندە حالىق وسى جاۋاپكەرشىلىك پەن قامقورلىقتى شىنايى سەزىندى. ءبىز پرەزيدەنتتى ەلباسى, ۇلتتىق ستراتەگ رەتىندە عانا ەمەس, عالامدىق دەڭگەيدەگى جولباسشى رەتىندە تاعى دا تانىدىق. الەمدىك قارجى داعدارىسىنىڭ سەبە­بىن كوپتەگەن ساراپشىلار الەمدىك ۆاليۋتا جانە قور نارىقتارىنىڭ السىزدىگىنەن كورەدى. ەگەر داعدارىستى باعالاۋعا ونىڭ سىرتقى كورىنىستەرى تۇرعىسىنان كەلسەك, مۇندا شىندىقتىڭ ۇزىگى بار. قازاقستان پرەزيدەنتى الەمدە بولىپ جاتقان كەلەڭسىز وزگەرىستەرگە مۇلدەم باس­قا, سونى كوزقاراس ءبىلدىردى. ونىڭ پىكىر­لەرى جالپى تەوريالىق تولعانىس تۇرىندە ەمەس, ناقتى ۇسىنىستار تۇرىندە بەرىلدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى داعدارىستىڭ كەلبەتىن تەك زاتتىق بەلگىلەر دەپ ەمەس, وركەنيەتتىڭ شىنايى كورىنىستەرىمەن تەرەڭ بايلانىستىرادى. مىسالى, ادامي ولشەم­نىڭ جوعالا باستاۋى, ساياساتتىڭ وزىندە “بيزنەس-ويلاۋدىڭ”, ياعني ساۋدا-سات­تىق­تىڭ دەندەپ ەنۋى, نەگىزگى ەرەجە­لەر­دى ۇمىتۋ – وسىنىڭ ءبارى قازىرگى زامانعى ەكو­نوميكالىق ۇلگىنىڭ سەتىنەۋىنە الىپ كەلدى. قازىرگى زامان مەملەكەت, بيزنەس جانە ازاماتتىق قوعام اراسىنداعى سانالى سە­رىكتەستىك قارىم-قاتىناستاردىڭ بولۋىن تالاپ ەتەدى. ەگەر مۇنداي قارىم-قاتى­ناس­تار بولماسا نەمەسە الەم تەپە-تەڭدىك نە­گىزدە دامي الماسا, وندا الاقول, ۇياتى جوق توپتىڭ ءىسى ءۇشىن مەملەكەتتىڭ تاۋەكەلگە بارۋىنا تۋرا كەلەدى. اقش وكىمەتىنىڭ, سونداي-اق بىرقاتار ەۋروپالىق مەملەكەت­تەر­دىڭ ءىرى بانكتىك قۇرىلىمدار مەن ين­ۆەستيتسيالىق كومپانيالاردىڭ “تەسىكتە­رىن” جاماپ-جاسقاۋى وسىعان ۇقساس جايت. ن.نازارباەۆتىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي امال­دى حالىقارالىق دەڭگەي تۇگىلى ۇلتتىق دەڭگەيدە قولدانۋعا بولمايدى. مۇنداي جاعدايدى بيزنەستىڭ ءوزىمشىل وكىلدەرىنە قارسى قاتاڭ شارالار قولدانۋ ارقىلى دا, “مەملەكەت – بيزنەس – قوعام” ءۇشتى­گىن­دەگى ءوزارا قارىم-قاتىناستاعى مىنەز-قۇ­لىقتى تەرەڭ وزگەرتۋ ارقىلى دا تۇزەۋگە بولادى. بۇل جەتىلۋدىڭ, جەتىلدىرۋدىڭ وزەكتى فاكتورىنا اينالۋى ءتيىس. ويتكەنى, جاڭا قوعامعا “ەسكى جۇكتى” ارقالاپ بارعاننان ەشكىم دە ۇتپاسى انىق. سوندىقتان, ن.نازارباەۆتىڭ “داعدا-رىس ساباقتارى”, بارىنەن بۇرىن, ءجۇرىپ وتكەن جولدى تەرەڭ زەردەلەۋگە, جۇيەلىك تازارۋ مۇمكىندىگىن مەيلىنشە پايدالانۋعا ۇيرەتەدى. “بۇرىنعى ادام كاپيتالىنداعى جاڭا تەحنولوگيالار” نۇسقاسى كەز كەلگەن رەفورماتور ءۇشىن جەڭىلىسكە باستايدى. تەك جەتىلۋ, جەتىلدىرۋ جوباسىن قابىل­داي­­تىن پسيحولوگيا عانا جاعىمدى وزگە­رىس­تەر جاساي الادى, وراسان تابىسقا جەتكىزەدى. بۇل ستراتەگيانىڭ ادىستەمەسى – ەلبا­سىنىڭ ومىرلىك تاجىريبەسىنەن تۋىن­داي­دى. ءبىز, 90-جىلداردىڭ سوڭىندا, “قا­زاق­ستان مالايزيا نەمەسە سينگاپۋر سياقتى ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن پايدالانادى” دەيتىنبىز. ال قازىر الەمدىك ورتالىق­تاردىڭ ءوزى قازاقستاندىق باستامالارعا ىقىلاسپەن قارايتىن بولدى. ءبىزدىڭ كوزقاراس پەن ۇستانىم ءوزىن-ءوزى تولىق اقتادى. قازاقستان داعدارىستان ايرىقشا قىسقا مەرزىمدە شىقتى. ءبىر عانا مىسال, 2007 جىلدىڭ تامىز ايىندا ۇلتتىق بانك جۇيەسىنىڭ جالپى سىرتقى قارىزى 33 ملرد. دوللاردى قۇراعان. يپو­تەكالىق نەسيە بەرۋ سالاسىندا توقىراۋ قۇ­بىلىستارى بەلەڭ العان بولاتىن. تۇر­عىن ءۇيدىڭ نارىعى 10 پايىزعا تومەندەدى. 2009 جىلدىڭ ورتاسىنا تامان قازاق­ستاندىق بانكتەردىڭ سىرتقى قارىزدانۋى ماسەلەسى ءبىرشاما شەشىلدى. التىن-ۆاليۋتا قورلارى جەدەل ءوستى. يپوتەكالىق نەسيە توڭىرەگىندەگى شيەلەنىستى باسۋدىڭ وڭتايى كەلدى. قازاقستان ەكونوميكاسىن ساۋىقتى­رۋداعى نەگىزگى ءرول “سامۇرىق-قازىنا” ۇلتتىق ءال-اۋقات قورىنا بە­رىل­دى. وسى قور جۇزەگە اسىرعان داعدارىس­قا قارسى تۇراقتىلىق شارالارى مەن مودەرنيزا­تسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ارقاسىندا قازاقستان ەكونو­ميكاسى اياعىنان تۇردى. قازاقستاندىق ۇلگىنى تابىسقا كەنەلت­كەن ماڭىزدى فاكتوردىڭ ءبىرى – ىشكى جاڭارۋدىڭ قۇرامداس بولىگى رەتىندە قارالعان سىرتقى ساياسات بولعانى ايقىن. قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ سىرتقى ساياساتتاعى وراسان ەڭبەگى ەل ىشىندە عانا ەمەس, الەمدىك قاۋىمداستىق دەڭگەيىندە لايىقتى مويىندالدى. الەم­دەگى نەگىزگى, بەدەلدى ساياسي كۇشتەر تارا­پى­نان قازاقستانعا قاتىستى ءاردايىم رەفورمانى تۇراقتى قولدايتىن شەشىم­دەر قابىلدانىپ كەلەدى. قر پرەزيدەنتىنىڭ يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ تۋرالى اسا ماڭىزدى شەشىمى – ستراتەگيالىق, كورەگەن قادام. سونىڭ ار­قا­سىندا ءبىز وركەنيەتتى, تاڭداۋلى مەم­لە­كەتتەردىڭ قاتارىنان ويىپ ورىن ال­دىق. الەمدىك بەدەلدى مەملەكەتتەر مەن قازاقستاننىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتى­ناسقا مۇلدەم جاڭا مازمۇن بەرىلدى. قاۋىپ­سىزدىكتىڭ ءتيىمدى كەپىلدىكتەرىن الىپ, كۇللى مۇمكىندىكتەردى ىشكى قۇرىلىمدى دامىتۋعا شوعىرلاندىردىق. ن.نازارباەۆتىڭ سىرتقى ساياساتتاعى ۇستانىمى ۇدايى ۇلتتىق جوبالاۋدى ءجۇ­زە­گە اسىرۋعا, قازاقستاندىق قوعامدى جۇيەلى تۇردە جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. وسىنداي كوزقاراستىڭ تاعى ءبىر ايقىن مىسالى – “ەۋروپاعا جول” باعدار­لا­ماسى. “ەۋروپاعا جول” باعدارلاماسىندا ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ جاڭارۋ ستراتەگيا­سى دا, ساياسي وزگەرىستەردىڭ ناقتى ءمىن­دەت­تەرى دە كورىنىس تاپتى. وكىنىشتىسى, كەيبىر ساراپشىلار بۇل باعدارلامانى قارا­دۇر­سىن تۇسىندىرەدى. ونى قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋىمەن بايلانىس­تى­رىپ قانا قاراستىرادى. بولماسا, ءتىپتى ءبىر ولشەممەن – “قور كوزدەرىنىڭ تەح­نو­لوگياعا ايىرباسى” سياقتاندىرىپ قارايدى. ارينە, بۇل – قاتە ۇستانىم. كەز كەلگەن وركەنيەتتى قاتىناس, شىعىسپەن نەمەسە باتىسپەن ءتۇيىسۋ – بۇل قاشاندا ءوزارا پايدالى ءىس. دامۋدىڭ ەۋروپالىق ءتاسىلى قوعامدىق قىزمەتتىڭ بارلىق سالاسىنا, ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنا, تۇرمىستىق قالىپقا ەركىن تارالىپ جا­تىر. ەڭ باستىسى, قازاقستان ءۇشىن “ەۋروپاعا جول” ايقىن دا ناقتى تۇجى­رىمدالۋى شارت. بۇل جاھاندىق مىندەتتەر تۇرعى­سىنان دا, قاراپايىم ادامدار ءۇشىن دە تۇسىنىكتى ءارى تارتىمدى بولۋعا ءتيىس. بۇل يدەيالاردىڭ بارلىعى دا ن.نازار­باەۆتىڭ ستراتەگيالىق جوسپارلارىنان تۋىنداپ جاتىر. ماڭىزدى ماسەلەنىڭ ءبىرى – قازاق­ستان­دىق جاڭعىرۋ مەن جاڭارۋدىڭ ايقىن يدەولوگياسى. ول قازىرگى كۇننىڭ وزىندە جان-جاقتى سيپات العان. ول تەك قازاق­ستان حالقىنا ارنالماعان, ءبىزدىڭ جاقىن سەرىكتەس-وداقتاستارىمىزعا دا ارنالعان. ون التى جىل بۇرىن م.لومونوسوۆ اتىن­داعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەر-سيتەتىندە سويلەگەن سوزىندە پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ العاش رەت ەۋرازيالىق وداق­تىڭ يدەياسىن ايتتى. بۇل جاڭا, تاۋەلسىز مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن بىرىكتىرۋ جولىنداعى العاشقى قادام بولاتىن. ن.نازارباەۆ قيسىنداعان ەۋرا­زيالىق تۇجىرىم ءوزىنىڭ ومىرگە قابىلەتتى ەكەنىن دالەلدەدى. جاڭا جاقتاۋشىلار تاپ­تى. ىزدەنىس پەن دامۋدىڭ, ينتەگرا-تسيا­لىق ۇردىستەردىڭ يدەولوگياسىنا اينالدى. ارينە, تمد ەلدەرىنىڭ ءبازبىر ساياسي توپتارى ەۋرازيالىق ىقپالداستىق يدەياسىن بىردەن قابىلداعان جوق. جاقىن وداقتاستار مەن سەرىكتەستەردىڭ ءوزىن ءوزارا ءىس-قيمىل ءۇشىن باسقا بالامانىڭ جوق­تىعىنا سەندىرۋگە كوپ كۇش جۇمساۋعا تۋرا كەلدى. وسى ءبىر پايدالى دا وتكىر يدەيانىڭ ءىس جۇزىنە اسۋى ءۇشىن تاباندىلىق پەن بەرىكتىك تانىتقان ءبىزدىڭ پرەزيدەنت بولدى. “ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق: تەوريا مەن ناقتىلىق” اتتى ءوز ماقالا­سىندا ن. نازارباەۆ “تەڭدىك, ەرىكتىلىك جانە پراگماتيكالىق مۇددەگە نەگىزدەلگەن ەۋرازيالىق قاۋىمداستىق ءXXى عاسىردىڭ الەمدىك ەكونوميكاسى مەن ساياساتىندا جاhاندىق فاكتور بولا الادى” دەپ اتاپ كورسەتتى. بۇل الدەقانداي دەرەكسىز كونتسەپتكە دەگەن جاي سەنىم ەمەس, ەستى, پاراساتتى ساياسي ەسەپتىڭ قيسىنى بولاتىن. ءبىز ءححى عاسىردىڭ باسىندا-اق حالىقارالىق قارىم-قاتىناستارداعى بەي-بەرەكەتسىز ءۇردىستىڭ, جاھاندىق ديالوگتاعى سەنىمسىز-دىك­تىڭ, داۋ-شاردىڭ كۋاسى بولدىق. ال قازاقستان پرەزيدەنتى باستاماشى بولعان حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق تەتىكتەرى ەۋرازياداعى “كەتىستىرۋدىڭ ەمەس, ءبىتىستى­رۋدىڭ” قۇرالىنا اينالدى. وسى رەتتە ەۋرازيا يدەياسى ورنىققان ء“ۇش كيت” – ەۋرازيالىق قاۋىمداستىقتىڭ, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل مەن سەنىم شارالارى بويىنشا كەڭەستىڭ, جانە شانحاي ىنتى­ماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ – ەۋرازيالىق ورتاق يدەيانىڭ شىنايى كورىنىسى, ماڭىز­دى ىقپالداستىق قۇرىلىمدار بولىپ تابىلادى. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ ولاردىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنداعى ءرولىن ەكى اۋىز سوزبەن باعالاۋ مۇمكىن ەمەس. وسى ءبىر ىقپالداستىق جوبالارىن العا جىلجىتۋدا ەلباسىنىڭ كوسەمدىك الەۋەتى اناعۇرلىم ايقىن كورىندى. قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جەكە بەدەلى, سۇڭعىلا ساياساتكەرلىگى مەن الەمدىك نەگىزگى كۇشتەر ورتالىقتارىنىڭ اراسىنداعى ديالوگتى شەبەر ۇيىمداستىرۋ قابىلەتى جوعارىداعى ۇيىمداردىڭ دا مارتەبەسىن بارىنشا ءوسىردى. كوپتەگەن ساراپشىلار­دىڭ, مىسالى, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن ء“ححى عاسىردىڭ, بولاشاقتىڭ ىقپالداستىق وداعى” دەپ اتايتىنى كەزدەيسوق ەمەس. ەۋرازيالىق ىقپالداستىقتىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى – ەۋرازيالىق ەكو­نو­ميكالىق قاۋىمداستىق. بۇل دا ءماس­كەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قابىر-عاسىندا قر پرەزيدەنتى ايتقان يدەيانىڭ جۇزەگە اسۋىنىڭ كورىنىسى. ەۋرازەق-تى سومداۋدىڭ ادىستەمەسى, ونىڭ بۇگىنگى قىزمەتىنىڭ تولىعۋى, دامۋ بولاشاعى مۇنىڭ ءبارى, قالاي ايتساق تا, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ باستامالارىمەن تىكەلەي بايلانىستى. مۇندا ەۋرازيالىق ەكونو-ميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ءۇش نەگىزگى باسىمدىعى تالدانعان. بىرىنشىدەن, ەۋرا­زيالىق كەڭىستىكتى مەكەندەگەن حالىق­تاردىڭ تاريحي ەكونوميكالىق باي­لانىستارىنىڭ جاڭعىرۋى. ەكىنشىدەن, مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قازىرگى زامانعى الەۋەتىن ءتيىمدى ۇيلەستىرىپ, رەسۋرستىق ءمۇم­كىندىكتەرىن ءوزارا تولىقتىرۋ. سون­داي-اق, بۇل ەۋرازيالىك مەملەكەتتەردىڭ داعدارىستان كەيىنگى كەزەڭگە العان ءتيىمدى “بيلەتى”, جاڭا جاڭعىرۋ, جاڭارۋ جوبا-سىنىڭ ىرگەتاسى بولماق. قازاقستان, رەسەي, بەلارۋس مەملە­كەتتەرى اراسىنداعى كەلىسىممەن قۇرىلعان كەدەن وداعى دا جوعارىداعى ويلارىمىز-دىڭ جارقىن مىسالى. بۇل ۇيىمنىڭ قا­زاق­ستانعا بەرەتىن پايداسى زور ەكەنىن وزىق, ساراپشى ەكونوميستەردىڭ ءوزى مويىنداپ وتىر. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق جوبانىڭ جالپى باعىتى ن.نازارباەۆتىڭ سوڭعى جۇمىستارىندا ناقتى سىزىلعان. قازىر بۇل ءتيىمدى جانە ەكونوميكالىق نەگىزدى قۇ­رى­لىمعا اينالىپ قانا قويعان جوق, ءار دەڭگەيدەگى جانە ءار ءتۇرلى جىلدامدىقتاعى دامۋدى ۇيلەستىرىپ, قامتاماسىز ەتىپ وتىر. سوندىقتان ەۋرازيالىق كەڭىستىكتەگى ەلدەردىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق, مادەني ىنتىماعى, ۇلتارالىق كەلىسىم مەن ءتۇسى­نىستىك, ءوزارا جاردەم مەن سىيلاستىق وسى كەڭىستىكتەگى مەملەكەتتەردىڭ ەركىن دامۋى­نا, بەيبىت كەلەشەگىنە كەپىلدىك جاسايدى. جالپى, ن.نازارباەۆ تۇجىرىمداپ بەرگەن ىقپالداستىق ارقىلى دامۋ يدەو­لوگياسى وسىناۋ جاhاندىق يدەيانىڭ ءتۇپ نەگىزى بولىپ تابىلادى. نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق باستامالارىنىڭ كورەگەن­دىگى مەن ومىرشەڭدىگىن بۇگىندە دۇنيەجۇزى تانىپ, مويىنداپ وتىر. مۇنى ۇلكەندى-كىشىلى مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ, ساياسي, قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ ءبىزدىڭ پرەزيدەنت تۋرالى بىلدىرگەن جىلى لەبىزدەرى مەن قۇرمەتتەرىنەن-اق اڭعارۋعا بولادى. باسقاسىن ايتپاي-اق قويالىق, كۇنى كەشە عانا تۇركيا پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇلدىڭ قازاقستان پرەزيدەنتىن “تۇركى دۇنيەسىنىڭ كوشباسشىسى” دەپ تانيمىز دەۋىنىڭ ءوزى قازاقستان مەن ونىڭ كوشباسشىسىنىڭ وراسان حالىقارالىق بەدەلىنەن حابار بەرسە كەرەك. داۋ جوق, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن قازاقستان ساياسي جانە ەكونوميكالىق جاڭعىرۋ جولىندا كوپ نارسەگە قول جەتكىزدى. الايدا, ءبىز تەك جولدىڭ ءبىر بولىگىن عانا ءجۇرىپ وتتىك. الەمدىك قارجى داعدارىسىن ەڭسەرىپ, دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا ءتۇسۋ ءۇشىن ەلدىڭ الدىندا جاڭا ماقسات-مىندەتتەر تۇر. ەگەر قازىرگى زامانعى جاڭعىرتىلعان ءماتىندى ەڭ ىقشام تۇردە بەلگىلەسەك, ونى ءۇش نەگىزگى بولىككە بولۋگە بولاتىنداي: ادام كاپيتالىنىڭ ەڭ جوعارعى دەڭگەيى; وندىرىستىك-يننوۆاتسيا­لىق ستراتەگيانى باسشىلىققا الۋ; ەكونوميكالىق, ساياسي وزگەرىستەردىڭ ءبىر مەزگىلدە ۇيلەستىرىلۋى. ن.نازارباەۆ اتاپ وتكەندەي, جاڭا دامۋ جوباسى ءبارىن تەگىس قامتيدى. بۇل مىندەتتەر “قازاقستان-2030” ستراتەگياسى اياسىندا ابدەن پىسىقتالىپ, تۇجىرىم-دالعان. ەلىمىزدىڭ ستراتەگيالىق دامۋ با­عىت­تارىمەن ۇندەس. الايدا, وسى باعدار­لاما جۇزەگە اسا باستاعان مەزگىلدەن بەرى جاڭعىرۋ, جاڭارۋ جوباسىنىڭ ءار ءبولى­گىندە, ىشكى-سىرتقى ماعىناسىندا ماڭىز­دى وزگەرىستەر بولدى. جاڭا قارسىلىق­تاردى ەڭسەرۋگە, جاڭا تاۋەكەلدەرگە بارۋعا تۋرا كەلەدى. ولارعا بالاما جاۋاپ تابۋىمىز كەرەك. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان باسشىلىعى الدىندا تۇرعان باسىمدىقتاردىڭ بىرەگەيى يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانىڭ ىرگەتاسىن ورنىقتىرىپ, جاڭا تەحنولو­گيالاردى دامىتۋ بولىپ تابىلادى. وسىعان وراي پرەزيدەنت بىلاي دەپ مالىمدەدى: “الەمدىك شارۋاشىلىق بايلانىستارى جۇيەسىنە بەلسەندى كىرىككەن بۇگىنگى تابىستى ەلدەر “اقىلدى ەكو­نوميكاعا” بەت بۇردى. ال ونى جاساۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ءوزىڭنىڭ جەكە ادام كاپي­تا­لىڭ­دى دامىتۋ كەرەك. بۇل ەندى ءبىزدىڭ ورتاق قازاقستاندىق جوبانىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىنىڭ جاۋاپكەر­شىلىگى. يننوۆاتسيا – بۇل ەڭبەك ونىمدىلىگىن ايتارلىقتاي وسىرەتىن نارسە. ەڭبەك ءونىم­دىلىگى ارتسا, ءبىزدىڭ حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى قوسا وسەدى. تۇتاستىرا جۇمىس ىستەۋ كەرەك; عىلىم, عىلىمنان سوڭ – تاجىريبە, وندىرىستىك-تاجىريبەلىك نۇسقاۋ جانە وندىرىسكە ەنگىزۋ. بۇل بىزدە بولعان ەمەس. “سامۇرىق-قازىنا” كورپوراتسياسىن قۇرعاننان كەيىن وسىنداي مۇمكىندىك پايدا بولادى”. وسىلايشا, جاڭعىرۋدىڭ جاڭا ساپا­لىق دەڭگەيىنە ءوتۋ “2020 ستراتەگياسى­مەن” تىعىز بايلانىستى, وسى جوبا ايا­سىندا وندىرىستىك-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ بەس جىلدىعى جۇزەگە اساتىن بولادى. بۇل جەردە اڭگىمە جاڭا تەحنولوگيا تۋرالى عانا ەمەس. ءبىز العا قويعان ماقساتىمىزعا مەملەكەتتى, بيزنەستى, ازاماتتىق قوعامدى جۇمىلدىرۋ ارقىلى عانا قول جەتكىزەمىز. مەملەكەت بيزنەس تاڭداعان تەحنولو­گيا­نىڭ ترانسفەرتىن قولدايدى, ال عىلىمي قاۋىمداستىق جەتىلدىرىلگەن جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن, ساپاسىن قاداعا­لايتىن بولادى. قازاقستان پرەزيدەنتى يننوۆاتسيا سالاسىنداعى بۇگىنگى احۋالدىڭ مەملە­كەتكە دە, قوعامعا دا قولايسىز ەكەندىگىن جاسىرمايدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن تولىق­قاندى جۇزەگە اسپاعان ءارتاراپتان­دىرۋ­دىڭ – ديۆەرسيفيكاتسيانىڭ جايى دا سونداي. سوندىقتان ن. نازارباەۆ ۇلتتىق ەكونو­ميكانىڭ تەحنولوگيالىق تۇرعىدا دامۋىنا نازارىمىزدى اۋدارىپ وتىر. ن. نازارباەۆ ءۇشىن ەكونوميكالىق جاڭعىرۋدى تەحنولوگيالىق جاعىنان قامتاماسىز ەتۋ – ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارت­تىرۋ نەمەسە ماكروەكونوميكالىق كور­سەت­كىشتەردى سان جاعىنان وزگەرتۋ ماسە­لەسى عانا ەمەس. مىندەتتەردىڭ شىنايى جيىنتىعى الدەقايدا اۋقىمدى جانە ماڭىزدى بولىپ كورىنەدى. ونىڭ نەگىزىندە “جاڭا ەكونوميكانى” قالىپتاستىرۋداعى تەمىرقازىق فاكتور –يننوۆاتسيا يدەياسى جاتىر. تاڭداۋدىڭ ءباسى جوعارى. نە جاقىن جىلداردا ءبىزدىڭ ەل جوعارعى تەحنولو­گيالى جانە باسەكەگە قابىلەتتى ەكونومي­كاسى بار مەملەكەتكە اينالادى. بولماسا كۇللى جۇمسالعان كۇش-قۋاتقا قاراماستان قازاقستان شيكىزات وندىرۋگە بەيىمدەلگەن ەل عانا بولىپ قالا بەرمەك. ۇلتتىق كوشباسشى ءۇشىن ونداي ديلەمما بولمايدى. ەندەشە, سوڭعى جولداۋدا ايتىلعان مىندەتتەردى (“تەك يننوۆاتسيالار عانا ەڭبەك ونىمدىلىگىن شۇعىل ارتتىرا الادى”) باسشىلىققا الىپ, ناقتى ءىس-قيمىلعا كوشەتىن كەز جەتتى. قازاقستان پرەزيدەنتى ادام كاپي­تالىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كوتەرۋ ءۇشىن قارجى اياماۋ كەرەكتىگىن (ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ءبىلىم سالاسىنا); مەملەكەتتىك – جەكە سەرىكتەستىك تەتىگىن نىعايتۋدى; ايماقتارعا قارجى قۇيۋ ساياساتىن مۇقيات پىسىقتاۋدى جانە وسى رەتتە ايماق باس­شىلارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋدى سان مارتە ايتتى. راسىندا, جاڭعىرتۋ, جەتىلدىرۋ جوباسىنىڭ ەڭ ماڭىزدى بولىگى ادام كاپيتالى بولىپ تابىلادى. مۇنسىز ءXXى عاسىر ەكونوميكاسىنا – ءبىلىم ەكونوميكاسىنا ءوتۋ مۇمكىن ەمەس. قازاقستاندى قازىرگى زامانعى باسەكەگە قابىلەتتى, گۇلدەنگەن مەملەكەتكە اينال­دىرۋدا نەگىزگى ءرولدى ءاردايىم ء“بىرىنشى ادام” فاكتورى – ەلباسىمىز, پرەزي­دەنت ن.ءا.نازارباەۆ اتقارادى. قازاق­ستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى, ەلدىڭ باقۋاتتى, بەيبىت تۇرمىسى پرەزيدەنتپەن تىكەلەي باي­لانىستى. مۇنى حالىق تا, ەلباسى­نىڭ تىلەۋلەستەرى دە, قارسىلاستارى دا مويىندايدى. كۇنى كەشە عانا قابىلدانعان “قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرە­زيدەنتى – ەلباسى تۋرالى” كونس­تي­تۋتسيالىق زاڭ دا تۋعان حالقىنىڭ, تاريح پەن ۋاقىتتىڭ نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا بەرگەن ءادىل باعاسى, كورسەتكەن قۇرمەتى مەن العىسى ەكەنى داۋسىز. قازاق مەم­لەكەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى, ەلباسى – ەلدىڭ جاسامپاز بۇگىنى مەن جارقىن بولاشاعىنىڭ كەپىلى. ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – ەلدىڭ, ەلباسىنىڭ امان­دىعىن تىلەپ, قولىمىزدان كەلگەنشە قولداۋ, كومەك كورسەتۋ بولۋى ءتيىس. دارحان كالەتاەۆ, “نۇر وتان” حدپ ساياسي كەڭەسىنىڭ بيۋرو مۇشەسى, “سامۇرىق-قازىنا” ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى” اق باسقارۋشى ديرەكتورى.