فوتو: magauin.com
مۇحتار ماعاۋين – قازاق ءسوزىن جاڭا زاماندا ساپالى ساتىعا كوتەرگەن, شەبەرلىك شىڭىنا جەتكەن قايتالانباس بىرەگەي تالانت. جورگەگىنەن اباي جىرىنىڭ اۋەزىمەن الديلەنىپ وسكەن حاس ساڭلاق تۋعان ادەبيەتىمىزبەن بىرگە كوكتەپ, بىرگە جاپىراق جايدى. ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني بولمىس-ءبىتىمىن, مەرەيلى بيىگىن, وكىنىشتى مۇڭ-زارىن, مىڭ جىعىلىپ-مىڭ تۇرعان تايعاق كەشۋىن ماعاۋين شىعارمالارىنسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. ادەبيەتىمىز بەن تاريحىمىزدىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىنە ۇڭىلسەك, ماڭداي تۇزەر نامىستى تەمىرقازىعىمىز – مۇحاڭنىڭ جاۋھار دۇنيەلەرى ەكەنى تالاسسىز.
م.ماعاۋين – العاشقى تۋىندىسىمەن-اق ادەبيەت تابالدىرىعىن قۇبىلىس بولىپ اتتاعان تەڭدەسسىز تۇلعا. «قوبىز سارىنى» مونوگرافياسى مەن «الداسپان» انتولوگياسىن جاس تالاپ جازدى دەگەنگە يلانۋدىڭ ءوزى قيىن. بۇرىن عىلىمي ورتاعا بەيمالىم, قۇپياسى قىرىق قات جىراۋلار پوەزياسىن زەردەلەۋ ارقىلى تانىم-تۇسىنىگىمىزگە تىڭ ءورىس اشىپ, ادەبيەت تاريحىن تۇتاستاي ءۇش عاسىرعا تەرەڭدەتتى. بۇل سول تۇستاعى قاتىپ-سەمىپ قالعان عىلىمي قاساڭ دوگماعا جالعىز ءوزى قاسقايىپ قارسى شاپقان جەكە باتىرداي كوزسىز ەرلىكپەن پارا-پار جانكەشتىلىك ەدى. كەيبىر باقايەسەپ كۇنشىلدەر يدەولوگيالىق قىراعىلىق تانىتقانسىپ كۇڭىرەنسە دە, مۇسىرەپوۆ, مارعۇلان سىندى دانالار ادەبيەت كوگىندە جارقىراپ تۋعان جاڭا جۇلدىزعا تاڭىرقاي قاراپ, اق باتاسىمەن القادى.
قازاقتىڭ قالا پروزاسىنا العاش قالام تارتىپ, تىڭنان تۇرەن سالعاننىڭ بىرەگەيى دە ماعاۋين. ونىڭ ستۋدەنتتەر مەن قالا ينتەلليگەنتسياسىنىڭ رۋحاني كەلبەتىن كوركەم ايشىقتاعان «قارا قىز», «كوكمۇنار» روماندارى جاستارىمىزدىڭ باسىنا جاستانىپ جاتىپ وقيتىن شىعارمالارىنا اينالدى.
تاريح – جازۋشىنىڭ ايرىقشا ستيحياسى. «قوبىز سارىنى» اسقاق اڭسار «الاساپىرانعا» جالعاسىپ, ودان «شىڭعىس حان» اتتى ءتورت تومدىق, «التىن وردا» سىندى ۇلى ەپوپەيالارعا ۇلاستى. وسى تسيكل ارقىلى قازاقتىڭ ءتۇپ تاريحى تۇگەلدەي كوركەم حاتقا ءتۇسىرىلدى دەسەك, اسىلىق ايتقاندىق بولماس.
قىزىل يمپەريا كەزىندەگى ۇلتىمىزدى ءۇستى-ۇستىنە سورلاتىپ, ومىرتقاسىن ۇزگەن قانقۇيلى زوبالاڭدار ماعاۋيننىڭ قالامىنان تىس قالعان جوق. تىزبەكتى ناۋبەتتىڭ ءبارى دە «سارى قازاق», «شاقان-شەرى», «كەسىك باس – ءتىرى ت ۇلىپ», «مەن», «بالاقان», «قىپشاق ارۋى», ء«بىر اتانىڭ بالالارى», «جارماق», «جىلان جىلعى بالالىق» ت.ب. رومان-حيكاياتتارىندا شىنايى كوركەمدىكپەن كورىنىس تاپتى.
مۇحاڭ ءۇشىن ازاتتىقتان اسقان قاستەرلى ۇعىم جوق. تاۋەلسىزدىك العان بەتتە بار جۇمىسىن ىسىرىپ قويىپ, «قازاق تاريحىنىڭ الىپپەسىن» جازىپ, ۇرپاق ساناسىن سەرپىلتۋدى باستاپ كەتتى. ول قالامىمەن ۇلت نامىسىن وياتتى.
بۇگىنگى جاڭارۋدىڭ ۇلتتىق يدەولوگيالىق تۇعىرناماسىن مۇحاڭ سوناۋ 90-جىلداردىڭ باسىندا ايگىلى «ۇلتتىڭ كۇرە تامىرى», «ۇلتسىزدانۋ ۇرانى» ءتارىزدى اناليتيكالىق ەسسە كىتاپتارىندا ايقىنداپ بەردى... مۇنى ۇمىتۋعا بولا ما؟
كەل, وكسىكتى باۋىرلار, قازالى ساتتە ءبىر-بىرىمىزگە سۇيەنىپ تۇرىپ, ۇلى جازۋشى مۇحتار ماعاۋيندەي ەلدى-جەردى ءسۇيۋدى, ار الدىندا ادال بولۋدى ءوز بويىمىزدا بەكەم ەتىپ, ۇرپاققا دا دارىتا بىلۋگە سەرت بەرەيىك!
تۇرىسبەك ساۋكەتاەۆ,
جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
