قايتارىلعان اكتيۆتەردىڭ دە قايىرى بار

اتالعان زاڭ نورمالارىنا سايكەس قايتارۋ تەتىكتەرى ءىرى سى­باي­لاس جەمقورلىق سۋبەكتىلە­رىنە جانە اكىمشىلىك-بيلىك رەسۋرستارىنا (بايلانىستارى, ىقپالى) ءبىر تابان جاقىن, سىبايلاس وليگوپوليالىق توپتارعا قولدانىلادى. ياعني يەلى­گىڭدەگى اكتيۆتەرىڭ زاڭدا بەلگىلەنگەن شەكتى سوما – 13 ملن اەك-تەن اساتىن (44 ملرد 850 ملن تەڭگە نەمەسە شامامەن 100 ملن دوللار) بولسا, وندا اكتيۆتەردى قايتارۋ جۇمىستارىن جۇزەگە اسىراتىن ارناۋلى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ كۇ­دىگىنە قالاسىڭ. ەگەر قايتارۋىڭ ءتيىس كۇماندى اكتيۆتەرىڭدى دا­لەلدەي الماساڭ, ونى نە ەرىكتى تۇردە مەملەكەتكە وتكىزۋىڭ كەرەك, ەگەر ونداي «جومارتتىققا» بارا الماساڭ, ۋاكىلەتتى ورگان زاڭ تەتىكتەرى ارقىلى ءماجبۇرلى تۇردە قايتارادى. سونداي-اق جەمقورلىق فاكتىسىمەن ءىستى بولىپ, دۇنيە-مۇلكىڭ تاركىلەنىپ, ول دا وسى زاڭ اياسىندا قايتارىلعان اكتيۆتەردى باسقارۋ كومپانياسىنا بەرىلەدى. ال ول قىرۋار قاراجاتتىڭ ءبىر بولىگى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت تو­قاەۆتىڭ 2022 جىلعى «ادىلەتتى مەملەكەت. ءبىرتۇتاس ۇلت. بەرە­كە­لى قوعام» اتتى جولداۋىندا ايتىل­عانداي جەمقورلار سوتتال­عاندا, ولاردىڭ زاڭسىز تاپقان قارجى­سى مەملەكەتكە ءوتىپ, تۇگەل­دەي مەك­تەپ قۇرىلىسىنا جۇم­سالۋعا ءتيىس. پرەزي­دەنت جولداۋدا ۇكىمەتكە وسى باستامانى زاڭ تۇرعىسىنان راسىمدەۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋى كەرەكتىگىن تاپسىرعان.

وسى ماقساتتا ەلىمىزدە «قايتا­رىلعان اكتيۆتەردى باسقارۋ كومپانياسى» جشس قۇرىلعان. سە­رىكتەستىك بالانسىنداعى اكتيۆتەر بۇ­گىندە زاڭ اياسىندا يگەرىلىپ وتىر. كومپانيانىڭ باس ديرەكتورى قۋانىشبەك مۇقاش ۇيىم­داستىرۋشىلىق-قۇقىقتىق نىسانىن جشس رەتىندە تاڭداۋ باسقا­رۋ جانە اكتيۆتەردى جۇزەگە اسىرۋ پروتسەس­تەرىندە بارىنشا يكەمدى­لىك پەن تيىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتتى.

– بۇل قايتارىلاتىن اكتيۆ­تەردىڭ ءارتۇرلى بولۋىمەن بايلانىستى. وعان زەرگەرلىك بۇيىم­داردان باستاپ جۇمىس ىس­تەپ تۇر­عان كاسىپورىندارعا دەيىن­گى وبەكتىلەر كىرەدى. ءاربىر اك­تيۆ­تى ءتيىمدى باسقارۋ جانە جۇ­زەگە اسىرۋ ءۇشىن جەكە ءتاسىل قا­جەت. قۇرىلعان كۇنىنەن باستاپ باسقارۋشى كومپانيانىڭ بالانسىنا جالپى قۇنى 89,9 ملرد تەڭگە بولاتىن 70 ءتۇرلى اكتيۆ – تۇرعىن جانە كوممەرتسيالىق جىلجىمايتىن م ۇلىك, وندىرىستىك بازالار, كومپانيالاردىڭ جار­عىلىق كاپيتالىنداعى ۇلەس­تەر, اياقتالماعان قۇرىلىس نىسان­دارى, جەر ۋچاسكەلەرى, اۆتوكو­لىكتەر, تاۋار-ماتەريالدىق قۇن­دى­لىقتار, نەگىزگى قۇرالدار جانە 196 زەرگەرلىك بۇيىم بەرىلدى, – دەيدى ق.مۇقاش.

ونىڭ ايتۋىنشا, قايتارىلعان اكتيۆتەردى باسقارۋ كومپانياسى قازاقستان اۋماعىندا ورنالاس­قان اكتيۆتەردى «ە-Qazyna» ەلەكتروندىق ساۋدا الاڭى ارقىلى ساتادى.

– جالپى سوماسى 12,6 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 9 اكتيۆ ساتىل­دى. شەتەلدە بىرىككەن اراب امىر­لىكتەرىندە 2 اۆتوكولىك جانە تۇر­كياداعى 3 جىلجىمايتىن م ۇلىك نىسانى 4,4 ملرد تەڭگەگە ساتىلدى. ەگەر اكتيۆتى وتكىزۋ مۇمكىن بولماسا, باسقارۋشى كومپانيا اكتيۆتەردى باسقارۋدىڭ بىرنەشە بالاما ادىستەرىن قولدانادى. ياعني جىلجىمايتىن م ۇلىكتى م ۇلىكتىك جالعا بەرۋگە دە بولادى. مۇنداي ادىستەن تۇسكەن كىرىس 276,6 ملن تەڭگەنى قۇرادى. سونىمەن قاتار باسقارۋشى كومپانيا «دۋمان» قوناقۇي كەشەنىن, سونداي-اق «جاركەنت سۋ» جشس, «تۇلپار» جشس جانە «كوتەرمە-بولشەك ساۋدا ورتالىعى» جشس-نىڭ 100% ۇلەستەرىن دەربەس باسقارادى. اتالعان كاسىپورىنداردىڭ قىز­مەتىنەن تۇسكەن ديۆيدەندتەر (جالپى 229,4 ملن تەڭگە) توقسان سايىن ارنايى مەملەكەتتىك قورعا اۋدارىلادى, – دەيدى قۋانىش جاقسىبەك ۇلى.

جالپى, شىلدە ايىنان باستاپ قازىرگى ۋاقىتقا دەيىن باسقارۋشى كومپانيا ارنايى مەملەكەتتىك قورعا 13,040 ملرد تەڭگە كولەمىن­دە قارجى اۋدارعان ەكەن. ياعني پرەزيدەنت تاپسىرماسىن ورىنداۋ اياسىندا مەملەكەتكە زاڭسىز جولمەن الىنعان اكتيۆتەردى قايتارۋ ەسەبىنەن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ دا جاندانىپ كەلەدى.

جۋىردا ۇكىمەت پەتروپاۆلدا 280 ورىندىق بالاباقشا سالۋ ءۇشىن ارناۋلى مەملەكەتتىك قوردان 2 ملرد تەڭگەدەن اسا قارا­جات ءبولۋ تۋرالى شەشىم قابىل­دادى. قازىر وندا بالا سانى 100% تولى 3 بالاباقشا قىز­مەت كورسەتىپ وتىر. بالاباقشا قۇرى­لىسى مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم­دارداعى ورىن تاپشىلىعىن ازايتىپ, بالالارعا ساپالى ءبىلىم بەرۋ­دىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتى­رۋعا مۇم­كىندىك بەرمەك. قازىرگى ۋاقىتتا پەت­روپاۆلدا مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم­دارعا ورنالاسۋعا شامامەن 3 مىڭ بالا كەزەكتە تۇر.

بۇعان دەيىن ۇكىمەت اتىراۋ وب­لى­سىنداعى جامانسور جانە ۇلى­تاۋ وڭىرىندەگى مانادىر اۋىل­دارىندا مەكتەپتەر, استانادا تىرەك-قيمىل اپپاراتى بۇزىلعان بالالارعا ار­نال­عان وڭالتۋ ورتا­­لىعى, اقتوبە قالاسىندا ەرەك­­شە بالالارعا ارنال­عان ار­نايى بالاباقشا, اقمولا وبلى­سى­نىڭ زەرەندى اۋىلىندا سپورت كەشەنى جانە ريددەر قالاسىندا كوپ­سالالى اۋرۋحانا كەشەنى قۇرى­لىسىن اياقتاۋعا ارنالعان جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قاراجات ءبولۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپ­سىرماسى بويىنشا ۇكىمەت اق­مولا وبلىسىنىڭ زەرەندى اۋىلىندا قۇنى 2,1 ملرد تەڭگە بولاتىن سپورت كەشەنىن سالىپ بەرمەك. سونداي-اق تۇركىستان وبلىسىنىڭ تەمىرلان اۋىلىندا 890 ملن تەڭگە سوماعا مۋزى­كا مەكتەبىن سالۋ جونىندەگى العاش­قى ەكى الەۋمەتتىك جوبانى ىسكە اسى­رۋعا ارناۋلى مەملەكەتتىك قوردان قاراجات ءبولۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.

بۇل باستامالار تۇرعىنداردى ءبىلىم بەرۋ جانە سپورتتىق قىز­مەت­تەرمەن قامتۋدى ارتتىرۋ ءۇشىن اۋىل­دىق جەرلەردە الەۋمەت­تىك ينفرا­قۇرىلىمدى دامىتۋعا باعىت­تال­عان. ماسەلەن, اقمولا وبلى­سىنىڭ زەرەندى اۋىلىندا اۋدانى 6 مىڭ شار­شى مەتردەن اساتىن, ءبىر اۋىسىم­دا 80 ادامدى قابىلدايتىن سپورت كەشەنىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر.

تۇركىستان وبلىسىنىڭ تەمىر­لان اۋلىندا 300 ورىندىق جاڭا ونەر مەكتەبىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن جوعارىدا ايتتىق. 1974 جىلى قابىرعاسى كاركاستان سالىنعان قازىرگى عيمارات زاماناۋي سانيتارلىق جانە ءورت قاۋىپسىزدىگى تالاپتارىنا ساي ەمەس, كۇردەلى جون­دەۋگە ءتىپتى جارا­مايدى. سوعان قارا­ماستان بۇگىن­گى تاڭدا كەشەن جۇمىس ىستەپ تۇر. مۇندا 420-عا دەيىن بالا وقىپ, 45 مۇعالىم ساباق بەرىپ ءجۇر. بۇل ونىڭ قازىرگى قابىلداۋ مۇم­كىندىگىنەن ەكى ەسەگە ارتىق ەكەن.

– بۇگىنگى تاڭدا ارناۋلى مەم­لەكەتتىك قوردا 177 ملرد تەڭگە جيناق­تالعان. بۇل قاراجاتتىڭ بار­لىعى الەۋمەتتىك جانە ينفراقۇرىلىم­دىق وبەكتىلەر­د­ى سالۋعا, باسقا دا الەۋمەتتىك ماڭىزدى ماقساتتارعا, سونىڭ ىشىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, بۇقارالىق سپورت جانە ت.ب. سالالارداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا باعىتتالادى, – دەيدى «قاي­تارىلعان اكتيۆتەردى باسقارۋ كومپانياسى» جشس باس ديرەكتورى قۋانىشبەك مۇقاش.

دەسە دە كومپانيا العاش قۇرىل­عاندىقتان, ءتىپتى مەملەكەت­تىڭ ءوزى مۇنداي اۋقىمدى ىسكە ءبىرىنشى رەت بەتپە-بەت كەلىپ وتىر­عاندىقتان بۇل جۇمىستى ءالى دە شيراتۋ كەرەك ەكەنىن, اسىرەسە شەتەلدىك تاجىريبەنى دە زەرتتەۋ كەرەك ەكەنىن كومپانيا باس­شىلىعى جاسىرمايدى.

– ارينە, حالىقارالىق تاجى­ريبەدەن تۇيەرىمىز مول. بيىل كۇزدە استانا قالاسىندا كومپا­نيا دۇنيەجۇزىلىك بانك جانە بۇۇ-نىڭ ەسىرتكى جانە قىلمىس جو­نىن­دەگى باسقارماسى (بۇۇ ەقب) سياقتى ۇيىمدارمەن بىرلەسىپ سەمينار ۇيىمداستىردى. بۇل ءىس-شارا قايتارىلعان اكتيۆتەردى باسقارۋ جونىندەگى حالىقارالىق تاجىريبەنى زەرتتەپ, ەنگىزۋ ءىسى بويىنشا جاسالعان ماڭىزدى قادام بولدى. سەمينار بارىسىن­دا دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ جەتەكشى ساراپشىلارى – ليزا بوستۆيك, ۆيتالي كاسكو, گەرميونا كرونە جانە گامبااتار جامبالا ءسوز سويلەپ, ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. سونداي-اق بۇۇ ەقب-نىڭ قازاقستانداعى باعدارلامالىق كەڭسەسىنىڭ ۇلتتىق ۇيلەستىرۋشىسى ادىلەت مۇقىشەۆ تە ماسەلەنى تال­قىلاۋعا بەلسەنە اتسالىستى. ولار اكتيۆتەردى باسقارۋ سترا­تەگيالا­رىن ەنگىزۋ تاجىري­بەلەرى­مەن ءبولى­سىپ, حالىقارالىق ستان­دارتتارداعى نەگىزگى وزگەرىس­تەردى ءتۇسىندىرىپ, ولار­دىڭ قازاقستان جاعدايىنا بەيىم­دەلۋ جولدارىن تالقىلادى, – دەيدى سەرىكتەستىكتىڭ باس ديرەكتورى.

ايتۋىنشا, سەمينار جۇمى­سىنا قارجى مينيسترلىگىنىڭ اكتيۆتەردى قايتارۋ كوميتەتى مەن مەملەكەت­تىك م ۇلىك جانە جەكەشەلەندىرۋ كوميتەتىنىڭ وكىلدەرى دە بەلسەندى قاتىسقان. مۇنىڭ ءوزى قاراستىرىلىپ وتىرعان ماسەلەنىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىندا ماڭىزعا يە ەكەنىن جانە ونىڭ جوعارى دەڭگەيدە ۇيلەستىرىلىپ وتىرعانىن ايقىن اڭعارتسا كەرەك. قىسقاسى, بۇل سەمينار تەك تاجىريبە الماسۋ الاڭى عانا ەمەس, كومپانيانىڭ ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالارىن ازىرلەۋگە جاسالعان العاشقى قادام بولسا كەرەك-ءتى.