تابىستىڭ تۇراقتى درايۆەرى
بۇگىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەس باس قالا ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى درايۆەرىنە اينالىپ, ەلوردا ەكونوميكاسىنىڭ 72,1%-ىن قۇرادى. جالپى, قالادا 247 مىڭنان استام بيزنەس سۋبەكتىسى بار.
«باس قالاداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا وڭ ديناميكا بايقالادى. قالا ەكونوميكاسى جىل سايىن ءوسىپ جاتىر. بيىل جالپى وڭىرلىك ءونىم سەكتورىنىڭ ۇلەسى 13,9%-دان 15,7%-عا دەيىن ءوستى. بۇل ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس سالالارىنىڭ بەلسەندى دامۋىنىڭ ارقاسىندا بولدى. نەگىزگى درايۆەر شاعىن جانە ورتا بيزنەس, ياعني ەلوردا ەكونوميكاسىنىڭ 72,1%-ىن قۇرايدى. بۇل رەسپۋبليكا بويىنشا ەڭ جوعارى كورسەتكىش», دەدى استانا اكىمى جەڭىس قاسىمبەك.
قوعامدىق كولىك كوبەيىپ كەلەدى
استانانىڭ قوعامدىق كولىك پاركى 45%-عا جاڭارعان. بۇل جاڭا اۆتوبۋستاردىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى. كەيىنگى ەكى جىلدا جەلىگە 700-دەن استام اۆتوبۋس شىعىپتى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن كەشەندى كولىك جۇيەسىن دامىتۋ ستراتەگياسى ازىرلەنىپ, بەكىتىلدى. باعدارلامانىڭ مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – قاربالاس ۋاقىتتا قوزعالىس جىلدامدىعىن ارتتىرۋ, جايلىلىق پەن قولجەتىمدىلىكتى جاقسارتۋ ارقىلى قوعامدىق كولىكتى پايدالانۋ ۇلەسىن ارتتىرۋ. بيىل جالپى ۇزىندىعى 60 كم بولاتىن 50 كوشەگە ورتاشا جوندەۋ جۇرگىزىلدى. ءال-فارابي داڭعىلىنان تاۋەلسىزدىك داڭعىلىنا دەيىنگى كوپىردىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى, بۇل ماڭگىلىك ەل داڭعىلىنداعى كولىك اعىنىنىڭ ازايۋىنا اسەر ەتتى. سول سياقتى وڭ جانە سول جاعالاۋلار اراسىنداعى قوزعالىس جىلدامدىعىنا سەپتىگىن تيگىزدى. وعان قوسا, جىل سايىن قالاعا جاڭا اۆتوبۋستار جەتكىزىپ, قوعامدىق كولىك پاركىن جاقسارتىپ جاتىرمىز», دەدى اكىم.
مىسالى, بيىل جەلىگە 300-دەن استام اۆتوبۋس شىقتى. ەكى جىل ىشىندە اۆتوبۋس پاركى 706 جاڭا اۆتوبۋسپەن تولىقتى. وسىلايشا, قالانىڭ اۆتوپاركى 45%-عا جاڭارتىلدى. الداعى جىلى قوعامدىق كولىك پاركىن تاعى 300 كولىكپەن جاڭارتۋ جوسپارلانىپ وتىر ەكەن.
سۋ, جىلۋ جانە سۋ بۇرۋ جۇمىسىنىڭ بارىسى قالاي؟
بريفينگتە استانا اكىمى نەگىزگى تىرشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ نىساندارىنىڭ قۇرىلىسى تۋرالى دا ايتتى. استانا اكىمدىگى ينفراقۇرىلىمدىق نىسانداردى سالۋ جۇمىسى جۇيەلى ءجۇرىپ جاتقان كورىنەدى. ول نىساندار ەلوردانى ۇزدىكسىز جىلۋمەن, سۋمەن جابدىقتاۋمەن, سۋ بۇرۋمەن, ت.ب. قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
«كەيىنگى 2 جىلدا استانا جىلىتۋ ماۋسىمىن العاش رەت جىلۋ پروفيتسيتىمەن وتكىزىپ جاتىر. 2023 جىلى «تۇران» جانە «وڭتۇستىك-شىعىس» جاڭا گاز جىلۋ ستانسالارىنىڭ ىسكە قوسىلۋىنىڭ ارقاسىندا جەو-3 ءبىرىنشى كەزەگىنىڭ جىلۋ قۋاتى 30%-عا ۇلعايدى. بۇل قالانىڭ قاجەتىن تولىعىمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. مىسالى, قازىرگى ۋاقىتتا اۋانىڭ ورتاشا تەمپەراتۋراسى -10 نەمەسە -15 گرادۋس بولعان كەزدە جىلۋ گەنەراتسياسىنىڭ ءپروفيتسيتى ساعاتىنا 1200 گكال قۇرايدى. بۇدان باسقا, «تەلمان» گاز جىلۋ ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر, كەلەسى جىلى «وڭتۇستىك-باتىس» متق قۇرىلىسىن باستايمىز, بۇل قالانى 2035 جىلعا دەيىن جەتكىلىكتى جىلۋمەن قامتاماسىز ەتەدى», دەدى ج.قاسىمبەك.
مۇنىمەن قوسا, استانا اكىمدىگى بىلتىر ءۇشىنشى سورعى-سۇزگى ستانساسىنىڭ (سسس-3) قۇرىلىسىن اياقتاپ, پايدالانۋعا بەردى. ول قالاعا تاۋلىگىنە 100 مىڭ تەكشە مەتردەن استام سۋ جىبەرۋگە مۇمكىندىك جاسادى. وعان قوسا, استانا سۋ قويماسىنان ەكىنشى سۋ قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. كەلەسى جىلى نۇرا جەراستى سۋلارى كەن ورنىنان سۋ قۇبىرىن سالۋعا, سونداي-اق تەلمان سورعى ستانساسىن كەڭەيتۋ ىسىنە كىرىسۋ جوسپارلانىپ وتىر.
ۇزاقمەرزىمدى شارالار اياسىندا ساتباەۆ اتىنداعى ارنادان جاڭا سۋ قۇبىرىن تارتۋ ويلاستىرىلۋدا. وسى جوبالار ىسكە اسسا, 2035 جىلعا دەيىن قالانى تۇراقتى سۋمەن قامتاماسىز ەتەدى. ال سۋ بۇرۋ ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن كەلەر جىلى ونىمدىلىگى تاۋلىگىنە 188 مىڭ تەكشە مەتر كوس-2 قۇرىلىسىن باستاۋ جوسپارلاندى. سونىمەن قاتار سەنىمدى سۋ بۇرۋ ءىسىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ەكى تۇرعىن الابىندا جانە يندۋستريالىق پارك اۋدانىندا جالپى قوسىمشا قۋاتى تاۋلىگىنە شامامەن 85 مىڭ تەكشە مەتر بولاتىن ءۇش جەرگىلىكتى تازارتۋ قۇرىلىسىنىڭ جوباسى ازىرلەنىپ جاتىر.
اباتتانعان اۋلالار مەن قوعامدىق ورىندار
استانادا 170 اۋلا مەن قوعامدىق كەڭىستىك اباتتاندىرىلدى. بۇل جۇمىس قالانىڭ بارلىق اۋدانىندا جۇرگىزىلدى. اباتتاندىرۋ كەزىندە كوگالداندىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. بيىل قالادا «جاسىل بەلدەۋ» اۋماعىندا 1 ملن-عا جۋىق جاسىل جەلەك وتىرعىزىلدى. قالانى كوگالداندىرۋ جارعىسى قابىلداندى. ەندى بىردە-ءبىر قۇرىلىس سالۋشى سالعانىن نىسانىن دەندروجوسپارسىز جانە ونىڭ اينالاسىنداعى جاسىل كەڭىستىكتەرگە كۇتىم جاساۋدى ءۇش جىلدىق مىندەتتەمەسىز تاپسىرا المايدى.
«بيىل اباتتاندىرۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىلدى. مىسالى, تاۋەلسىزدىك سارايىنىڭ الدىنداعى «قازاق ەلى» الاڭىندا جالپى اۋدانى 13 گا اۋماقتا كەشەندى اباتتاندىرۋ جۇمىسى جاسالدى. جۇرگەنوۆ كوشەسىندە جاسىل بۋلۆار اشىلدى. سونداي-اق الماتى اۋدانىندا اقبۇلاق وزەنىنىڭ جاعالاۋى اباتتاندىرىلدى. وتكەن جىلى ش.قۇدايبەردى ۇلى داڭعىلىنان ابىلايحان داڭعىلىنا دەيىن كوركەيتىلدى. بيىل ابىلايحان داڭعىلىنان اممان كوشەسىنە دەيىن جالعاستى. «جاستار» ساياباعى ايتارلىقتاي وزگەردى. مۇندا مىنانداي وزگەرىستەر بولدى: سورعى جولى, كونكي پاركى, جاڭا ويىن الاڭى سالىندى. بۇلارمەن بىرگە, ساياباق اۋماعىندا «سانا» زاماناۋي سپورت كەشەنى جۇمىس ىستەيدى. وندا بەلسەندى ءومىر سالتى ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعداي جاسالعان», دەدى ەلوردا اكىمى.
بيىل قالانىڭ ۆوكزال ماڭى مەن وعان ىرگەلەس ءبىرجان سال جانە گەتە كوشەلەرى كوركەيىپ, اباتتاندى. ۆوكزال ماڭىنداعى كوشەلەردىڭ جالپى ۇزىندىعى 1,5 كم قۇرادى. قالانىڭ تاريحي كوشەلەرىن قايتا جاڭارتۋ جوباسى اياسىندا جالپى اباتتاندىرۋ الاڭى 17 مىڭ شارشى مەتردەن استى. سونداي-اق ۇلىتاۋ اللەياسى, ماڭگىلىك ەل داڭعىلى, تاۋەلسىزدىك, تۇران داڭعىلدارى, مىڭجىلدىق اللەياسىنىڭ بولىگى, كەرۋەن جانە حان-شاتىر وسو جانىنداعى گۇلزارلار, اگروقالاشىق ەلدى مەكەنى, جەڭىس داڭعىلى, جاعالاۋ شاعىن اۋدانى, ءۋاليحانوۆ كوشەسى, ت.ب. قوعامدىق ورىندار اباتتانىپ, كوگالداندىرىلدى.
مەكتەپ سالۋ جونىنەن رەكوردتىق كورسەتكىش
وسى جىلى ەلوردادا 18 مەكتەپ ەسىگىن اشتى. ولاردىڭ ءبىر بولىگى – «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا بوي كوتەردى. جالپى, وسى ۇلتتىق جوبا شەڭبەرىندە 2024–2025 جىلدار ارالىعىندا جاڭا فورماتتا 24 ءبىلىم وشاعىنىڭ قابىرعاسى قالانادى. ءسويتىپ, ەكى اۋىسىمدا وقيتىن 90 مىڭعا جۋىق وقۋشى ورنى پايدا بولادى. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى بىرنەشە مەكتەپ اشۋ جوسپاردا بار. ال الداعى جىلى تاعى 20-دان استام مەكتەپ ەل يگىلىگىنە بەرىلەدى.
«قالا تۇرعىندارىنىڭ سانى ءوسىپ, الەۋمەتتىك نىساندارعا قاجەتتىلىك ارتىپ جاتىر. وقۋ ورىندارى قالانىڭ بارلىق اۋدانىندا, سونىڭ ىشىندە تۇرعىن الاپتارىندا دا سالىندى. مىسالى, تاياۋدا ۇركەر تۇرعىن الابىندا جاڭا ۇلگىدەگى مەكتەپ اشىلدى. وقۋ ورنى ەكى اۋىسىمدىق 4 مىڭ وقۋشى ورنىنا ەسەپتەلگەن. قازىرگى ۋاقىتتا №69 مەكتەپ-ليتسەيىندە بالالار ءۇش اۋىسىمدا وقيدى. وسىلايشا, جاڭا مەكتەپ تولىپ كەتۋ ماسەلەسىن شەشەدى. بالالار جاڭا مەكتەپتە ءۇشىنشى توقساننان باستاپ وقيدى», دەدى قالا باسشىسى.
ۇلەسكەر ماسەلەسىنىڭ ءحالى نەشىك؟
ەندى استانا اكىمدىگى قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ۇلەسكەر پروبلەماسىن شەشۋگە بيۋدجەتتەن قارجى ءبولۋدى توقتاتادى. بريفينگتە وسى جونىندە ايتقان جەڭىس قاسىمبەك, كەلەسى جىلى «ەلوردا قۇرىلىس» كومپانياسىنىڭ تاراتىلاتىنىن مالىمدەدى.
ء«سىز اۆتوورتالىقتان كولىك ساتىپ الىپ, ول ساپاسىز بولسا, ماسەلەنى اكىمدىك شەشپەيدى عوي. بۇل دا سونداي ماسەلە. بىراق ءبىز ۇلەسكەردىڭ جاعدايىن ءتۇسىنىپ وتىرمىز. 16 مىڭ وتباسى پروبلەماعا تاپ بولدى. وعان بيۋدجەتتەن كوپ قارجى جۇمسالدى. ول قايتارىلمايتىن قاراجات. قۇرىلىس كومپانياسى جوق, ونىڭ يەسى سوتتالدى. ول ۇلەسكەردىڭ قوسىمشا اقى تولەۋگە مۇمكىندىگى جوق. سوندىقتان الدىن الا ايتىپ وتىرمىن, كەلەسى جىلدان باستاپ «ەلوردا قۇرىلىس» كومپانياسى تاراتىلادى», دەدى ج.قاسىمبەك.
ونىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىس كومپانياسى كەلەسى جىلى بىتپەگەن جۇمىستى اياعىنا دەيىن جەتكىزەدى. ء«بىز تۇسىنەمىز, وسىمەن ۇلەسكەر پروبلەماسى بىتپەيدى, ءبارىبىر بىرەۋ الدانادى. قۇرىلىس كومپانيالارى دا نارىق تالابىنا شىداماي تاراپ كەتەدى, ودان بولەك الاياقتار دا بار. ولارمەن جەكە جۇمىس ىستەيتىن بولامىز, بىراق بيۋدجەتتەن قاراجات قاراستىرىلمايدى», دەپ ءتۇسىندىردى قالا اكىمى.
