مارات قاراباەۆ باتىس پەن شىعىس اراسىنداعى جۇك اينالىمى 216 ملن توننا, ال سولتۇستىك-وڭتۇستىك بويىنشا 206 ملن توننانى قۇراعانىن اتاپ ءوتتى. مۇنداعى اقشا اينالىمى 1 ترلن دوللاردان اسقان.
– اتالعان جۇك كولەمىنىڭ 93%-دان استامى سۋ كولىگىمەن, 4%-ى تەمىرجولمەن تاسىمالدانادى. ءبىزدىڭ نەگىزگى جۇمىستارىمىز وسى جۇك اينالىمىنىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىن قازاقستان ارقىلى ءوتۋىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, ەلدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن تولىق يگەرۋگە باعىتتالعان. ول ءۇشىن ەل اۋماعىندا 13 حالىقارالىق ءدالىز جۇمىس ىستەپ تۇر, ونىڭ بەسەۋى تەمىرجول جانە سەگىزى اۆتوموبيل جولدارىنا تيەسىلى. وسى باعىتتار ارقىلى بىلتىر 32 ملن توننا ترانزيتتىك جۇك تاسىمالداندى. بيىلعى ءوسۋ قارقىنى 6%-دى كورسەتىپ وتىر. بۇل رەتتە ءبىزدىڭ مىندەتىمىز – 2030 جىلعا قاراي تاسىمالداۋ كولەمىن 74 ملن تونناعا جەتكىزىپ, 2,3 ەسەگە ارتتىرۋ, – دەدى كولىك ءمينيسترى.
بۇل رەتتە مينيستر جۇك جونەلتۋشى جانە قابىلداۋشى ەلدەر تاسىمال باعىتتارىن بارىنشا ديۆەرسيفيكاتسيالاۋعا تىرىسىپ جاتقانىن جاسىرمادى. بۇل دەگەنىمىز – قازاقستان اۋماعىنان تىس بالامالى باعىتتاردىڭ قالىپتاسۋىنا اكەلىپ سوعاتىن ۇدەرىس. راسىندا سلايدتان ۇققانىمىز, وندا كورسەتىلگەن قازاقستاندى اينالىپ وتەتىن نەگىزگى 6 باعىت الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ كولىك-لوگيستيكالىق الەۋەتىنە نۇقسان كەلتىرۋى عاجاپ ەمەس.
– سوندىقتان وسىنداي تاۋەكەلدەرگە ارقاشان تالداۋ جاساپ, وتاندىق ترانزيت دالىزدەرىنىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ قاجەت. ول ءۇشىن ءتيىستى شارالاردى قابىلداپ جاتىرمىز. ايتالىق, قازىر قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان 2 وزەكتى ترانزيتتىك ءدالىز بار. ءبىرىنشىسى – ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى. ونىڭ بۇگىنگى وتكىزۋ قابىلەتى 6 ملن توننانى قۇرايدى. دالىزدەگى تاسىمال كولەمى كەيىنگى 4 جىلدا 800 مىڭ توننادان 4,1 ملن تونناعا دەيىن كوبەيىپ 5 ەسەگە ارتتى. الداعى ماقساتىمىز – مارشرۋتتىڭ قۋاتتىلىعىن تاياۋ ارادا 10 ملن تونناعا دەيىن جەتكىزۋ, – دەدى م.قاراباەۆ.
ال ەكىنشىسى وزەكتى ءدالىز رەتىندە سولتۇستىك-وڭتۇستىك حالىقارالىق كولىك ءدالىزىن اتادى.
– ءداستۇرلى لوگيستيكالىق جۇيەلەردىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى بۇل باعىت وراسان زور الەۋەتكە يە. جۇك كولەمىنىڭ نەگىزگى ۇلەسى رەسەيدە قالىپتاسىپ, پارسى شىعاناعىنداعى ەلدەرگە تاسىمالداۋعا ارنالعان. جالپى وتكىزۋ قابىلەتى جىلىنا 10 ملن توننانى قۇرايدى.
مارشرۋتتىڭ الەۋەتىن ودان ءارى ارتتىرۋ ماقساتىندا رەسەي, تۇرىكمەنستان جانە يران ەلدەرىمەن ءدالىزدى سينحروندى دامىتۋدىڭ جول كارتاسى بەكىتىلدى. اتقارىلىپ جاتقان ءىس-شارالار باعىتتىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن 2 ەسەگە ءوسىرىپ, جىلىنا 20 ملن تونناعا دەيىن جەتكىزۋدى كوزدەيدى, – دەدى كولىك ءمينيسترى.
سالا باسشىسى جوعارىدا اتالعان دالىزدەردىڭ دامۋىندا اقتاۋ جانە قۇرىق تەڭىز پورتتارىنىڭ ينفراقۇرىلىمى ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن اتاپ ءوتتى. مينيسترلىك الداعى 3 جىلدىڭ ىشىندە اقتاۋ پورتىنىڭ كونتەينەر وڭدەۋ قابىلەتىن 140 مىڭنان 550 مىڭ كونتەينەرگە دەيىن ۇلعايتۋدى جوسپارلاپ وتىر ەكەن.
ءوز بايانداماسىندا مينيستر م.قاراباەۆ نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى رەتىندە وتاندىق فلوتتىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە توقتالدى. بۇگىندە قۇرىق – اليات باعىتىندا تەك ازەربايجاندىق پارومدار جۇمىس ىستەيدى. مينيستر قازىردىڭ وزىندە ءبىزدىڭ ەلگە ەڭ كەمىندە 7 كەمە قاجەتتىگىن ايتتى. ونىڭ ءوندىرىسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن تۇركيالىق «YDA» جانە «ASFAT» كومپانيالارى قۇرىق پورتىنىڭ جانىندا ارنايى زاۋىت قۇرىلىسىن جوسپارلاپ وتىرعان كورىنەدى. بىراق ناقتى ءىس-شارالارى تۋرالى اقپارات جوق.
سونداي-اق وتاندىق دالىزدەرگە جۇك اعىندارىن تارتۋ ءۇشىن ىشكى تەرمينالدارمەن قاتار, شەتەلدەردىڭ جۇك جيناقتالاتىن اۋماقتارىندا سىرتقى تەرمينالدار دا قالىپتاستىرىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ال شەتەل اۋماعىندا تەرمينالداردى قالىپتاستىرۋ ماسەلەسىمەن بۇگىندە «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى اينالىسىپ جاتقانى بەلگىلى. بۇل كومپانيانىڭ ىشكى لوگيستيكادا دا ءتۇيىنى تارقاماعان وزەكتى ماسەلەلەرى بار ەكەنىن ەسكەرسەك, بۇل شارۋا مينيسترلىككە وڭايعا سوقپايىن دەپ تۇر. ول ءۇشىن الدىمەن جەتكىلىكتى لوكوموتيۆ پاركىن جاساقتاۋىمىز قاجەت. قازىرگى ۋاقىتتا پاركتىڭ قۋاتى – 1 مىڭ 807 بىرلىك. ال مۇنىڭ 61%-ى توزعان.
ودان كەيىنگى ۇلكەن ماسەلەلەردىڭ ءبىرى رەتىندە مينيستر مارات قاراباەۆ توزۋ دەڭگەيى 57%-دى قۇراپ وتىرعان ماگيسترالدى تەمىرجول جەلىسىن جاڭعىرتۋ قاجەتتىگىن ايتىپ ءوتىپ, ترانزيتتىك الەۋەتتە اۆتوكولىكپەن تاسىمالداۋدىڭ جىلدان-جىلعا ەسەلەپ ءوسىپ كەلە جاتقانىنا توقتالدى. وتكەن جىلى ترانزيت 40%-عا, ال يمپورت/ەكسپورت 20%-عا ارتقان.
بايانداما سوڭىندا دەپۋتاتتار كولىك ءمينيسترىن سۇراقتىڭ استىنا الدى. كوتەرىلگەن ماسەلەنىڭ كوبى اۋە تاسىمالىنا قاتىستى ءوربىدى. ايتپاقشى, ماجىلىستەگى ۇكىمەت ساعاتىنا «ەير استانا» اۋە كومپانياسىنىڭ باس اتقارۋشى ديرەكتورى پيتەر فوستەر العاش رەت قاتىستى. كەيبىر وتكىر سۇراقتار فوستەر مىرزاعا دا تىكەلەي باعىتتالدى.
الدىمەن دەپۋتات ەدىل جاڭبىرشين «ەير استانانى» بيلەت باعاسىن ءسات سايىن قىمباتتاتىپ, وعان شاعىمدانعان جولاۋشىلاردى مۇلدەم ەلەمەيتىنىن, قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىنىڭ تومەندىگىن جەتكىزدى. ياعني كومپانيا رەيس ۋاقىتى جاقىنداعان سايىن بيلەت باعاسىن بىردەن كوتەرىپ جىبەرەدى. ال دەپۋتات ۇشۋ ۋاقىتى تاياعان سايىن بيلەت باعاسى ارزانداۋى كەرەكتىگىن العا تارتتى. دەپۋتات سويلەپ وتىرعاندا پيتەر فوستەردىڭ ك ۇلىپ وتىرعانى ونىڭ اشۋلانۋىنا تۇرتكى بولدى.
– بيلەتتى تەزىرەك وتكىزۋ كەرەك قوي. بۇلار كەرىسىنشە جۇمىس ىستەيدى. «ەير استانانىڭ» ماسەلەسىن دۇرىستاپ مايشاممەن قاراۋ كەرەك. تەك «ەير استانا» ەمەس, بۇكىل اۋە كومپانياسى قايتاراتىن اقشانى, وتەماقىنى الۋدى جەڭىلدەتىڭىزدەر. ولار ءوتىنىش جازۋدى وتە قيىن قىلىپ قويعان. كورىنگەن ادام كىرە المايدى. تەك كومپيۋتەردى بىلەتىن, سوڭىندا ەرىنبەي جۇرەتىن ادام عانا ونى قايتارا الادى. مينيسترلىك وسىنى قولعا الۋى ءتيىس, – دەدى دەپۋتات.
ودان كەيىن دە ءسوز العان ءماجىلىس دەپۋتاتتارى «ەير استانا» اۋە كومپانياسىنىڭ مونوپولياسىن توقتاتۋدى تالاپ ەتتى.
– ءبىز ساپالى اۋە قىزمەتىن پايدالانا الماي وتىرعاندىقتان تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىعى بۇزىلىپ جاتىر. ودان قالسا, ۇشاقتار كەشىگەدى, رەيستەردى ۇزە سالادى. بىراق بۇل ءۇشىن اتالعان كومپانيادا ەشقانداي جاۋاپكەرشىلىك جوق. «اشىق اسپان» رەجىمىن قوستىق دەپ مينيستر جاڭا ءوز بايانداماسىندا ايتتى. ونى باتىس قازاقستاندا دا قوستى. بىراق بقو-عا تەك «ەير استانا» مەن «Fly Arystan» عانا قاتىنايدى. ال «Scat» تا, «Qazaq air» دە ول جەرگە كىرە المايدى. «Turkish air» قوسىلۋعا مۇددەلى ەكەنىن ءبىلدىرىپ, استانادان ورال ارقىلى ىستانبۇلعا ۇشاتىن رەيستى قوسۋعا نيەت تانىتتى. بيلەت باعاسى الدەقايدا ارزان بولار ەدى. مۇنى دا شەشە المادىق. «ەير استانانىڭ» مونوپوليالىق جاعدايىن قاشان جانە قالاي شەشەمىز؟ – دەپ سۇرادى مينيستردەن دەپۋتات ابزال قۇسپان.
م.قاراباەۆ «اشىق اسپان» رەجىمىن شەتەلدىك كومپانياعا قازىر بەرۋگە دايىن ەكەنىن جەتكىزدى.
– «اشىق اسپان» جاعىنان بىردە-ءبىر كومپانياعا توسقاۋىل قويىپ وتىرعان جوقپىز. قالاسا, ارينە, ۇشادى. ۇشاقتاردىڭ كەشىگۋىنە كەلسەك, سوڭعى 10 ايدا 76 مىڭ رەيس ورىندالدى. الەمدە اۋە ساپارلارىنىڭ تۇراقتىلىعى دەگەن بولادى. سوندا 23 پايىزى كەشىگىپ, 77 پايىزى ۋاقتىلى ۇشقان. ءدال وسىنداي ينديكاتور باسقا ەلدەردە, اقش-تا دا, ەۋروپا ەلدەرىندە دە 77 پايىز شاماسىندا. بيىل بىرنەشە اۋەجايدا ۇشۋ-قونۋ جولاعىن جوندەۋدەن وتكىزدىك. استانا, الماتى, شىمكەنتتەگى اۋەجايدا دا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ونىڭ ءبارى اسەر ەتتى عوي, – دەيدى مينيستر.
مينيستر سونداي-اق وسى جازدا نوسەر جاۋىن مەن بۇرشاقتان سوڭ 10 ۇشاق بىردەن اينالىمنان شىعىپ قالعانىن ايتتى.
دەپۋتات مۇرات ابەنوۆ ءسوزىن «ەير استانا» باسشىسى پيتەر فوستەرگە باعىتتاپ, نە سەبەپتى لوۋكوستەردىڭ باعاسى قىمبات ەكەنىن سۇراپ, وسىنى رەتتەۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى.
تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتات امانجول ءالتاي تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ۆيتسە-ءمينيسترى روستيسلاۆ كونياشكينكە «سەرگەك» كامەرالارىنان تۇسەتىن قاراجاتتىڭ قايدا كەتىپ جاتقانى تۋرالى سۇراق قويدى.
– ايىپپۇلداردان تۇسكەن قاراجاتتىڭ ءبارى دە بيۋدجەتكە تۇسەدى. شارتتار ءار وڭىردە مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىكتىڭ قالاي ورناتىلعانىنا بايلانىستى. دەمەك ول شارتتاردى اكىمدىكتەر كامەرالاردى ورناتىپ, ينۆەستيتسيانى قايتارۋ, وپەراتسيالىق شىعىنداردى وتەۋ بويىنشا كونكۋرس نەگىزىندە جاساعان, – دەدى ر.كونياشكين.
دەگەنمەن ۆيتسە-ءمينيستردىڭ بىرسىدىرعى جاۋابىنا كوڭىلى تولماعان ا.ءالتاي ناقتى تسيفرلارمەن جاۋاپ بەرۋىن تالاپ ەتكەنىمەن ر.كونياشكين الدىڭعى جاۋابىن تاعى قايتالاپ, قاجەت بولسا جازباشا جاۋاپ بەرەتىنىن ايتىپ, قىسقا قايىردى.
