ۇكىمەتتىڭ رەسمي اقپاراتتىق رەسۋرسى تاراتقان مالىمەتكە سۇيەنسەك, ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ «جىلۋ-ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ» بيۋدجەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 14 جوبانى ىسكە اسىرۋعا 58,3 ملرد تەڭگە ءبولىندى. سونىمەن قاتار قايتارىمدى ينۆەستيتسيالاردىڭ جىلدىق ءليميتى 32 ملرد تەڭگەدەن 428 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتىلدى. بۇل جۇمىس ىستەپ تۇرعان ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمدارعا نەگىزگى جابدىقتى جاڭعىرتۋ, كەڭەيتۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ جونىندەگى جوبالار پۋلىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەردى.
بىلتىر قاراشادا «قازاقستان بەج باتىس ايماعىنىڭ ەلەكتر جەلىسىن كۇشەيتۋ» جوباسى ءساتتى ىسكە اسىرىلدى, ونىڭ شەڭبەرىندە «باتىس قازاقستان ەنەرگيا تورابى – اتىراۋ – ماڭعىستاۋ» باعىتى بويىنشا ۇزىندىعى 780 كم بولاتىن 220 كۆ ەلەكتر بەرۋ جەلىسى (ەبج) سالىندى.
2028 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن باتىس ايماقتىڭ ەلەكتر جەلىلەرىن بىرىڭعاي ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق جۇيەمەن بىرىكتىرۋ جوباسى ىسكە اسىرىلادى, ول ءۇشىن اقتوبە, اتىراۋ وبلىستارىن جالعايتىن ۇزىندىعى 604 كم بولاتىن 500 كۆ ەبج سالىنادى. قازىرگى ۋاقىتتا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەنىپ جاتىر, قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى 2025 جىلى باستالادى. سونىمەن قاتار ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك جانە وڭتۇستىك وڭىرلەرى اراسىنداعى بايلانىستى ودان ءارى كۇشەيتۋ, سونداي-اق ترانزيتتىك الەۋەتتى ارتتىرۋ ءۇشىن كەرنەۋى +/-500 كۆ «سولتۇستىك-وڭتۇستىك» تۇراقتى توك جەلىلەرىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. بيىل ەكىباستۇز 1-گرەس-تە قۋاتى 500 مۆت جاڭا گەنەراتسيالاناتىن ءبىرىنشى ەنەرگوبلوك جەلىگە قوسىلدى, جىل سوڭىنا دەيىن اتىراۋ جەو-دا تاعى 65 مۆت, سونداي-اق 2025 جىلى توپار گرەس-تە 130 مۆت ىسكە قوسىلادى دەپ جوسپارلانعان.
قولدانىستاعى ەلەكتر ستانسالارىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جانە كەڭەيتۋ ەسەبىنەن قوسىمشا 5,6 گۆت ىسكە قوسىلادى, ونىڭ ىشىندە 2024 جىلى مينيسترلىك ەنەرگيا ءوندىرۋشى ۇيىمدارمەن جالپى قۋاتى 1,4 گۆت بولاتىن 13 ينۆەستيتسيالىق كەلىسىم جاساستى.
بۇگىندە تۇركىستان, قىزىلوردا وبلىستارىندا, ۇلىتاۋ وبلىسى مەن الماتىدا ىسكە اسىرىلاتىن جالپى قۋاتى شامامەن 1,8 گۆت بولاتىن بۋ-گاز قوندىرعىلارىنىڭ ءتورت ءىرى جوباسى نەگىزىندە قۇرىلىس جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر, ولاردىڭ اياقتالۋ مەرزىمى 2026 جىلعا جوسپارلانعان.
ۇكىمەتارالىق كەلىسىم شەڭبەرىندە ستراتەگيالىق ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن قۋاتى 2 گۆت اۋقىمدى جوبالار پىسىقتالىپ جاتىر. ماسەلەن قاتارمەن ۇكىمەتارالىق كەلىسىم شەڭبەرىندە قىزىلوردا وبلىسىندا قۋاتى 1100 مۆت بۋ-گاز قوندىرعىسىن (بگق) سالۋ جوسپارلانىپ وتىر, ونىڭ اياقتالۋ مەرزىمى – 2029 جىل. تاعى ءبىر ۇكىمەتارالىق كەلىسىم – رەسەيمەن كوكشەتاۋ, سەمەي جانە وسكەمەن قالالارىندا كومىر گەنەراتسياسى بازاسىندا جاڭا جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىن (جەو) سالۋعا باعىتتالعان.
جىلۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىندە بيىلعا جوسپارلانعان 542 كم-ءدى جوندەۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ تولىق كولەمدە ورىندالدى. ۋاقىتىلى جۇرگىزىلگەن جۇمىستىڭ ارقاسىندا جىلىتۋ كەزەڭىن كەدەرگىسىز باستاۋعا جانە ونى ءىرى تەحنولوگيالىق اقاۋسىز جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك تۋدى.
بيىلعا ارنالعان مۇناي ءوندىرۋ جوسپارى 90,3 ملن توننانى قۇرايدى. وتكەن 11 اي قورىتىندىسىنا سايكەس مۇناي ءوندىرۋ 80,5 ملن توننا, بۇل جوسپاردان 1,8 ملن تونناعا از. قاڭتار-قاراشادا مۇناي وڭدەۋ كولەمى 16,7 ملن توننانى قۇرادى, بۇل جوسپاردىڭ 102%-ى. جالپى جىلدىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس مۇناي وڭدەۋ كولەمى 17,9 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايادى دەپ كۇتىلۋدە, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 1,1%-عا ارتىق.
قازىردە ەلىمىزدە تابيعي گاز ءوندىرۋ دەڭگەيى جىلىنا 55 ملرد م3 استام. 2030 جىلعا قاراي گاز ءوندىرۋ دەڭگەيى 86,5 ملرد م3 جەتەدى دەپ بولجانىپ وتىر. نەگىزگى گاز كەن ورىندارى – تەڭىز, قاشاعان جانە قاراشىعاناق. سونداي-اق گازدىڭ رەسۋرستىق بازاسىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا اناباي جانە شىعىس ورىكتاۋ, روجكوۆسكوە سياقتى جاڭا كەن ورىندارى بەلسەندى دامىپ كەلەدى. تاياۋ كەلەشەكتە باتىس پرورۆا, ورتالىق ورىكتاۋ, بارحاننايا (2025–2026 جىلدار كەزەڭىندە) كەن ورىندارىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان, ولاردىڭ جيىنتىق الىناتىن قورلارى 50 ملرد م3-تەن اسادى.
ەلىمىزدە تاۋارلىق گازدىڭ رەسۋرستىق بازاسىن ۇلعايتۋ ماقساتىندا گاز سالاسىن دامىتۋدى جالعاستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, اتىراۋ وبلىسىندا قۋاتى جىلىنا 1 ملرد م3 گاز وڭدەيتىن زاۋىت سالىنىپ جاتىر, ول قاشاعان كەن ورنىنىڭ شيكىزاتىندا جۇمىس ىستەيتىن بولادى. بۇدان باسقا, 2030 جىلعا قاراي قاشاعان كەن ورنىن يگەرۋ شەڭبەرىندە قۋاتى جىلىنا 2,5 ملرد م3 گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى جوباسىن ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن. بۇل جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قاتارلىق ينۆەستور تارتىلدى.
جاڭاوزەن قالاسىندا ەسكى قازاق گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ بازاسىندا قۋاتى جىلىنا 900 ملن م3 جاڭا زاۋىت سالىنىپ جاتىر. قاراشىعاناق كەن ورنىندا قۋاتى جىلىنا 4 ملرد م3 گاز وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ جونىندە كەلىسسوز جۇرگىزىلىپ, ول 2030 جىلدان كەشىكتىرىلمەي پايدالانۋعا بەرىلۋگە ءتيىس. وسى جوبالاردىڭ بارلىعىن ىسكە اسىرۋ 2030 جىلعا قاراي تاۋارلىق گاز ءوندىرىسىن جىلىنا 31 ملرد م3-كە دەيىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
پارلامەنت ءماجىلىسى دەپۋتاتتارىنىڭ باستاماسىمەن گازدى تۇپكىلىكتى تۇتىنۋشىلاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان تۇزەتۋلەردى قامتيتىن زاڭ جوباسى ۇسىنىلادى. اتاپ ايتقاندا, گازدى ەسەپكە الۋدى تسيفرلاندىرۋ جانە بەلگىلەنگەن تۇتىنۋ نورمالارىنان اسىپ كەتكەنىنە نورماتيۆتەن تىس كوەففيتسيەنتتەردى قولدانۋ سياقتى ۇقىپتى تۇتىنۋ تەتىكتەرى ەنگىزىلىپ وتىر.
بۇدان باسقا, زاڭ جوباسىندا ەلدى گازداندىرۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قاراجات شەڭبەرىندە سالىنىپ جاتقان وبەكتىلەردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان نورمالار كوزدەلگەن.
تابيعي گازدى موتور وتىنى رەتىندە پايدالانۋدى كەڭەيتۋ شارالارى جاڭا اۆتوكولىك گاز تولتىرۋ كومپرەسسورلىق ستانسا (اگتكس) سالۋدى جانە تابيعي گازعا ارنالعان مارشرۋتتىق اۆتوبۋستاردى جاڭارتۋدى كوزدەيتىن 2024–2027 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسىن جاساۋدى قامتيدى.
سونداي-اق شىمكەنت پەن باتىس قازاقستان وبلىسىندا اتاۋلى الەۋمەتتىك جانە تۇرعىن ءۇي كومەگىن الۋشىلارعا تاۋارلىق گازعا جەڭىلدىكتەر بەرۋگە پايدالانىلاتىن «الەۋمەتتىك ءاميان» قاناتقاقتى جوباسى ىسكە قوسىلدى. بۇل جوبا گازعا جەڭىلدىكتەر بەرۋ جۇيەسىن كەڭەيتۋگە جانە اۆتوماتتاندىرۋعا, سونداي-اق مۇقتاجدار ءۇشىن وتىننىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ۇكىمەتارالىق ۋاعدالاستىقتار شەڭبەرىندە ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى «سامۇرىق قازىنا» ۇاق» اق-مەن بىرلەسىپ جەك جوبالارىن ىسكە اسىرۋعا كىرىستى. سونىمەن قاتار قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن جەك سالاسىنداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمگە قول قويىلدى, ونىڭ اياسىندا جالپى قۋاتى 1,8 گۆت جەك وبەكتىلەرىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر.
اتوم گەنەراتسياسىن قۇرۋ جوسپارلارىن ىسكە اسىرۋ جانە 2060 جىلعا قاراي كومىرتەگى بەيتاراپتىعىنا قول جەتكىزۋ مىندەتى تۇرعىسىندا بيىل 6 قازاندا رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم وتكىزىلىپ, وندا ازاماتتاردىڭ كوپشىلىگى اەس سالۋ باستاماسىن قولداعانى بەلگىلى. قازىرگى ۋاقىتتا الماتى وبلىسى جامبىل اۋدانىنداعى ۇلكەن اۋىلىنىڭ ماڭىندا 2-دەن 2,8 گۆت-قا دەيىنگى اتوم ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى قارالۋدا, سونداي-اق يادرولىق تەحنولوگيانىڭ الەۋەتتى جەتكىزۋشىلەرىمەن كەلىسسوز جۇرگىزىلىپ جاتىر. جاڭارتىلاتىن, بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن جانە گاز گەنەراتسياسىن ەنگىزۋ ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ كولەمىندەگى كومىر گەنەراتسياسىنىڭ ۇلەسىن ايتارلىقتاي تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا, 2035 جىلعا قاراي كومىرتەكتى وفسەتكە جىلىنا 44 ملن توننا سو2 دەڭگەيىنە قول جەتكىزۋ جوسپارلانعان.
بارلىق ەنەرگيا كوزدەرى قالىپتى جۇمىس ىستەپ تۇر, جىلىتۋ ماۋسىمى تۇراقتى. ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالار باستاپقى رەسۋرستارمەن جەتكىلىكتى كولەمدە قامتاماسىز ەتىلگەن.
