ءبىزدىڭ وقۋ سينگاپۋردىڭ عىلىمي ورتالىعىندا ءوتتى. ءبىز تەوريالىق ءبىلىم عانا ەمەس, سونىمەن قاتار تاجىريبەلىك داعدىلاردى دا مەڭگەردىك. مادەنيەتتانۋشى كەننەت حادسوننىڭ پىكىرىنشە, يدەالدى ورتالىقتار – عالىمداردىڭ قىزىعۋشىلىقتارىن قاناعاتتاندىرىپ, قاراپايىم كەلۋشىلەردىڭ نازارىن ەكسپوزيتسيانىڭ بارلىق ەلەمەنتتەرىنە اۋدارۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ورىندار. سينگاپۋر عىلىمي ورتالىعى ۋاقىتپەن تەكسەرىلگەن تاسىلدەرى, جەتىلدىرىلەتىن وزىق تەحنولوگيالارىمەن ەرەكشەلەنەدى.
وندا مەكتەپ جاسىنداعى بالالارعا ارنالعان ءبىلىم باعدارلامالارىنا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. ولار جارىس, فەستيۆال, عىلىمي كۆەست مەن زەرتحانا سياقتى ءىس-شاراعا بەلسەندى قاتىسادى. عىلىمي ورتالىق ءارتۇرلى تابيعاتتانۋ اسپەكتىسىنە ارنالعان تاقىرىپتىق ايماقتارعا بولىنگەن, مىسالى, تابيعي قۇبىلىستار, ەنەرگەتيكا, ەكولوگيا, تاعى باسقالار. مىسالى, «Energy Titans» ايماعى بالالاردى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ الەمىنە ەنگىزەدى: كورنەكى ەكسپەريمەنتتەر مەن ينتەراكتيۆتى دەمونستراتسيالار ولاردىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن جەتكىزۋ ۇدەرىسىن تۇسىنۋىنە كومەكتەسەدى. مۇندا ورتالىق قىزمەتكەرى بالالارعا فيزيكانىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىن باقىلاتىپ, قىزدىرۋ شامىنا ەلەكتر ەنەرگياسىن جەتكىزۋدى تۇسىندىرە الادى.
بالالارعا ارنالعان عىلىمي ورتالىقتىڭ ءبىر بولىمىندە تاماقتانۋ مادەنيەتى تۋرالى ايتىلادى. بالالار ونىمدەردى ءوز بەتىمەن تاڭداپ, ساتىپ الۋدى, ولشەۋدى, تولەۋدى جانە ءتىپتى تاعام دايىنداۋدى ۇيرەنەدى.
مىسالى, ورتالىقتا نەمەسە مۋزەيدە ساباق وتكىزگەندە بالالار ەدەنگە وتىرادى – بۇل جەردىڭ جاقىندىعىن بىلدىرەدى جانە تازالىققا ۇيرەتەدى. سينگاپۋردا تازالىق – جاي ەرەجە ەمەس, بالا كەزىنەن باۋلۋ ادەت-عۇرپى. بالالار ەدەننىڭ قاي جەردە بولسا دا تازا بولۋىن تۇسىنەدى. ۇكىمەت تازالىقتى قولداۋ ءۇشىن مىڭداعان قوقىس جاشىكتەرىن ورناتقان.
مۋزەيدىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – كەلۋشىلەردى تارتۋ جانە قىزىقتى تاجىريبەمەن قامتاماسىز ەتۋ. سينگاپۋردا ءاربىر كورمە اقپارات بەرىپ قانا قويماي, كەلۋشىلەردى تارتۋ ءۇشىن جوبالانادى. ماسەلەن, عارىشقا ارنالعان ايماق ارنايى «Night vision» VR-كوزىلدىرىكتەرى ارقىلى كەلۋشىلەرگە جۇلدىزدى كەڭىستىكتى كورۋگە, عارىش كەمەسىندە «بولۋعا», ەكيپاجدىڭ جۇمىسىن كورۋگە, ءتىپتى سپۋتنيكتەر مەن پلانەتالاردى باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل عارىش پەن عىلىمعا قىزىعۋشىلىقتى وياتىپ, ماماندىق تاڭداۋدا شابىتتاندىرۋى مۇمكىن.
وسىنداي قىزىقتى باعدارلامالاردا ءاربىر بالا الەم مەن ءوز ەلى تۋرالى جاڭا نارسەنى اشا الادى. مۇنداي ينتەراكتيۆتى تاسىلدەردى بىزگە دە ەنگىزۋگە بولادى, مىسالى, باتىرلار, بيلەر, شەجىرەگە ارنالعان مۋزەيلەر قۇرۋ ارقىلى. بۇل بالالارعا ءوز تامىرلارىن تەرەڭىرەك تۇسىنۋگە, اتا-بابالارىنىڭ مادەنيەتىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بەرىپ, ءوز باستاۋلارى تۋرالى ءبىرتۇتاس تۇسىنىك قالىپتاستىرۋعا كومەكتەسەدى.
باتىرلارعا ارنالعان مۋزەيلەردە بالالار ساۋىت-سايمانداردىڭ نەمەسە ات ابزەلدەرىنىڭ ەلەمەنتتەرىن جيناي الاتىن ينتەراكتيۆتى ەكسپوزيتسيالار قۇرۋعا بولادى. ءبىزدىڭ جىلقى مادەنيەتى مەن عارىش سيمۆوليكالىق تۇردە بايلانىستى: اتا-بابالارىمىز اسپان دەنەلەرى مەن باسقا تابيعي باعدارلاردى باسشىلىققا العان. سينگاپۋردا بالالاردى مۋزەيلەر مەن عىلىمي ورتالىقتارعا وسىنداي ويىن ادىستەرى ارقىلى تارتۋعا ۇلكەن كوڭىل بولىنەدى, دەمەك وسىنداي باعدارلامالاردى دامىتۋعا ىنتالانعان ءجون.
مۋزەي ماماندارى رەتىندە ءبىز گولوگراممالار, 3D-مودەلدەر, مۋلتيمەديالىق قۇرىلعىلارمەن تانىستىق. بۇل, اسىرەسە, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالارعا وڭاي تارتىلاتىن وسكەلەڭ ۇرپاق ءۇشىن ماڭىزدى. مىسالى, كومپيۋتەرلىك گرافيكا مەن ارنايى قۇرىلعىلاردىڭ كومەگىمەن ەكسپوناتتاردى ء«تىرىلتىپ, تولىقتىرۋعا» بولادى. بۇل كەلۋشىلەرگە ەرەكشە اسەر سىيلايدى. ماسەلەن, كەلۋشىلەر دىنمۇحامەد قوناەۆتىڭ ايگىلى اساتاياعىن قولدارىندا ۇستاپ تۇرعانداي سەزىنۋى مۇمكىن. نەمەسە دىنمۇحامەد احمەت ۇلى مەن زۋحرا شارىپقىزىنىڭ قول ۇستاسىپ تۇرعان سۋرەتىن ەلەستەتۋگە بولادى; تولىقتىرىلعان شىنايىلىق فورماتى ارقىلى كەلۋشىلەر «ولاردىڭ جانىنا» تۇرىپ, ەستەلىككە فوتو مەن ۆيدەوعا تۇسە الادى.
مۇنداي ينتەراكتيۆتى ەلەمەنتتەر ەكسپوزيتسيالاردى ەستە قالارلىقتاي ەتەدى. مىسالى, تۇتقاسىنان اتاقتى ادامداردىڭ داۋىسى دىبىستالاتىن كلاسسيكالىق تەلەفونداردى ەنگىزۋگە بولادى. تۇتقانى كوتەرگەن كەزدە كەلۋشى دىنمۇحامەد احمەت ۇلىنىڭ ءوزى ايتقان سوزدەرىن نەمەسە ونىڭ باتاسىن ەستۋى مۇمكىن, بۇل وتە اسەرلى, ويتكەنى اقساقالداردىڭ باتاسى ءاردايىم قۇندى.
ءبىز ۇلى ادامداردىڭ, دىنمۇحامەد احمەت ۇلى قوناەۆتىڭ دايەكسوزدەرى مەن وي-پىكىرلەرىنە نەگىزدەلگەن اۆتورلىق ەكسكۋرسيالاردى ازىرلەپ جاتىرمىز. مىسالى, «ەڭبەك» ءسوزىن اتاعاندا, ەكراندا ەڭبەك تۋرالى قاناتتى ءسوز شىعادى. ينتەراكتيۆتى پانەلدەر مەن تاپسىرمالاردى, مىسالى, لازەر نەمەسە ستيلۋس كومەگىمەن ەنگىزۋ تاريح پەن مادەنيەتكە نازار اۋدارتادى. مىسالى, بالالار د.قوناەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قۇرىلعان قالالاردىڭ اتاۋلارىن جيناي الادى نەمەسە مينەرالدار مەن ارحيتەكتۋرا تۋرالى بىلە الادى. بۇل ءتاسىل اقپاراتتى ەستە ساقتاۋعا كومەكتەسىپ قانا قويماي, ساۋلەتشى مەن ينجەنەر ماماندىعىنا قىزىعۋشىلىق تۋدىرۋى مۇمكىن.
سينگاپۋر مۇراجاي جۇمىسىنىڭ يننوۆاتسيالىق ادىستەرى بالالار مەن ەرەسەكتەردىڭ مادەنيەتكە, ەكولوگياعا جانە عىلىمي بىلىمگە دەگەن كوزقاراسىن وزگەرتە الاتىنىن ايتقىم كەلەدى. ءوزارا ءىس-قيمىلعا, پراكتيكاعا جانە جەكە تاجىريبەگە باعدارلانعان تاسىلدەر عىلىم مەن تاريحقا دەگەن قىزىعۋشىلىقتى وياتۋعا, قورشاعان ورتانى قۇرمەتتەۋگە, بالكىم ءومىر جولدارىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ەلەنا كۋباشەۆا,
مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى
