«ەگەمەن» – ەلدىكتىڭ بيىك مىنبەرى

«گازەت وقۋ ءۇردىسى ۇزىلمەۋگە ءتيىس...»

«قازاق گازەتتەرى» جشس باس ديرەكتورى, اكادەميك ديحان قام­زابەك ۇلى جيىندى اشىپ, «زا­مان. زەردە. زيالى» اتتى بايانداماسىندا قازىرگىدەي قيىن كەزەڭدە, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ءدال باعامداعانداي, توي تويلايتىن ەمەس, وي ويلايتىن كەزەڭ كەلگەنىن, «سول وي – زامان امالى مەن ەلشىل ءىس-ارەكەت, تاريح ءھام ءجۇرىپ وتكەن جول زەردەسى مەن تا­جىريبەسى, زيالىلار قاعيداتى مەن جاۋاپ­كەرشىلىگى بولۋعا ءتيىس» ەكەنىن ايتتى.

ء«بىرىنشى ءسىز بەن بىزگە بۇيىرعان گازەتتەن, جۇرتتى اعارتاتىن كى­تاپ پەن قالامنان باستايىق. الەۋ­مەتتانۋشىلاردىڭ ەسەبىنشە, قازىر حالىقتىڭ گازەت-جۋرنال وقيتىن بولىگى – 14–17 پايىز عانا. سونىڭ ىشىندە ەرتەڭگى ۇلتقا جاۋاپتى 25–34 جاستاعى ازاماتتاردىڭ مەرزىمدى باسىلىم وقۋى 13 پايىزدان اسپايدى ەكەن. بۇل زامان ءۇردىسى, ياعني ارعى جاعىندا كىتاپ, كلاسسيكا وقۋعا باسپالداقتىڭ شاماسىن تۇسپالدايدى. ەگەر بۇگىنگى كوپ شەنەۋنىك, ءبىراز ازامات ويلاپ جۇرگەندەي, «گازەت زامانى كەتتى» دەگەنگە پەيىل بەرسەك, ساۋاتسىز مۇعالىم, ساۋاتسىز وقۋشى قاتارىن كوبەيتە بەرەمىز. راس, زامانا قالپىن ەسكەرىپ, گازەتتىڭ ينتەرنەت نۇسقاسىن, سونداي-اق الەۋمەتتىك جەلىدەگى باق فورماتىن جالعاستىرارىمىز ءسوزسىز. بىراق باتىس پەن شىعىستىڭ وركە­نيەتتى ەلدەرىنە ءالى دە ازىق بولىپ وتىرعان ءداستۇرلى كلاسسيكالىق فورماتتى جەتىلدىرۋ باسىم باعىت بولىپ قالۋعا ءتيىس», دەپ اتاپ ءوتتى د.قامزابەك ۇلى.

سونىمەن قاتار باس ديرەكتور تاريحي زەردە «ۇشقىننان» «ەگەمەنگە» دەيىن ءتۇرلى اتاۋ ال­عان گازەتىمىزدىڭ الاش باسىلىم­دارىمەن ساباقتاستىعىن كورسە­تەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. ەلدى ەل ەتۋ جولىندا ەڭبەك ەتكەن تاريحي تۇلعالاردى, قيىن دا كۇردەلى كەزەڭدەگى وقيعالاردى حالىققا, بۇگىنگى بۋىنعا شىنايىلىق, تاريحيلىق, جان-جاقتى قاراۋ تۇرعىسىنان جەتكىزۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«قازىرگى «ەگەمەن» باستاعان بارشا ۇلت گازەتى – زيالىلاردىڭ اقىل-وي, سىندارلى ۇسىنىس, ساليقالى پىكىرتالاس الاڭى. «زيا» – نۇر, جارىق دەگەن ماعى­نانى بەرەدى. ۇلتتىڭ دا, ءداستۇردىڭ دە, يماندىلىقتىڭ دا جارىق, جارقىن ويى گازەت تۇجىرىمداماسىنىڭ مازمۇنىن قۇرايدى. ءدال وسى كۇندەرى ءبىز ءۇشىن سەنىم ماڭىزدى! بيىل جۋرناليستەر كۇنىنە وراي مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى: «شىن مانىن­دە, گازەت شىعارۋ مەن گازەت وقۋ ءۇردىسى ەشقاشان ۇزىلمەۋگە ءتيىس. وسى ساباقتاستىقتى ساقتاپ قالۋ كەرەك. بۇل – وركەنيەتتى ەلدەردىڭ بارلىعىندا قالىپتاسقان ءداستۇر» دەپ ءبارىمىزدى جىگەرلەندىرەتىن وي ايتتى. بۇگىنگى فورۋمنىڭ ءبىر ماقساتى – وسى ويدى سالالاندىرۋ», دەدى د.قامزابەك ۇلى.

پرەزيدەنتىمىز ۇلت ءباسپاسوزى مەن ۇلت مۇددەسى ءاردايىم وزەك­تەس بولاتىنىن ايتىپ كەلەدى. عاسىردان اسا تاريحى بار «Egemen Qazaqstan» قاي كەزدە دە ەل­دىك مۇراتقا تابان تىرەيدى. فورۋم­دا سەناتور نۇرتورە ءجۇسىپ جەتكىزگەن سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋىندا وسىلاي دەلىنگەن.

«س.سادۋاقاس ۇلى, ج.ايماۋىت ۇلى, م.اۋەزوۆ, ب.مايلين, س.سەي­فۋللين, ت.رىسقۇلوۆ, و.جاندوسوۆ, ع.مۇسىرەپوۆ سياقتى تۇعىرلى تۇلعا­لار قالىپتاستىرعان بۇل ءداستۇر س.بايجانوۆ, ب.قىدىر­بەك ۇلى, ش.مۇرتازا, ءا.كەكىلباەۆ, ن.ورازالين, ۋ.قاليجان, س.ابد­راحمانوۆ, ە.سمايىل, ە.قىدىر, د.قىدىرالى سەكىل­دى قايراتكەر قالامگەرلەر تۇ­سىن­دا دا لايىقتى جالعا­سىن تاپتى. سوندىقتان تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋ, حالىقتىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ جانە ۇلتتىق رۋحانيات­تى دارىپتەۋ جولىندا «ەگەمەن» مەن ەگەمەندىكتەردىڭ الار ور­نى ەرەكشە. قازىرگى تاڭدا باس باسىلىم قازاقتىڭ دۇنيەتا­نى­مىن كەڭەيتۋگە, تاريحى مەن قۇن­دىلىقتارىن دارىپتەۋگە, ادەبيەتى مەن مادەنيەتىن, ءبىلىمى مەن عىلىمىن دامىتۋعا جانە ەلدىڭ بەرەكە-بىرلىگىن ساقتاۋ­عا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ كەلەدى», دەلىنگەن سەنات توراعاسىنىڭ قۇتتىقتاۋىندا.

سونىمەن قاتار فورۋم بارىسىندا ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆتىڭ قۇتتىقتاۋىن ءماجىلىس دەپۋتاتى جا­ناربەك ءاشىمجان, پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ قۇتتىقتاۋىن ۇكىمەت ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ جەتەكشىسى ماقسات تولەگەنوۆ, مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆانىڭ قۇتتىقتاۋىن ۆيتسە-مينيستر قانات ىسقاقوۆ, استانا قالاسىنىڭ اكىمى جەڭىس قاسىمبەكتىڭ قۇتتىقتاۋىن قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەسەت بايكەن جەتكىزدى.

«بۇل گازەتتە قازاقتىڭ قان­شا­ما بۋىن تالانتتى جۋرنا­ليس­تەرى ەڭبەك ەتىپ قالىپتاس­تى, قالامدارىن ۇشتاپ, شەبەر­لىكتەرىن شىڭدادى. ءداۋىردىڭ تىنىسىن, قوعامنىڭ ءۇنىن حالىققا شىنايى جەتكىزدى. سىزدەر سول ۇلى تۇلعا­لار قالىپتاستىرعان ءداستۇردى لايىقتى جالعاستىرىپ, قازاق ءباسپاسوزىنىڭ تۋىن ودان ءارى بيىكتەتتىڭىزدەر. بۇگىنگى قازاق رۋحانياتىنىڭ قاراشاڭىرا­عى­نا اينالعان ۇلت باسىلىمى «Egemen Qazaqstan» مەملەكەتتىك مۇددە مەن ەلدىك مۇراتقا ادالدىق تانىتىپ, رۋحاني قۇندىلىقتاردى دارىپتەپ كەلەدى», دەلىنگەن ءماجىلىس توراعاسى ە.قوشانوۆتىڭ قۇتتىقتاۋىندا.

پرەمەر-مينيستر و.بەكتەنوۆ عا­سىردان اسا ۋاقىت بويى الاش جۇرتىمەن بىرگە جاساپ, ابىز باسىلىمعا اينالعان «ەگەمەننىڭ» ورنى ءاردايىم بيىك ەكەنىن, ءبۇتىن بىرنەشە ءداۋىردىڭ شەجىرەسىن بو­يىنا بۇككەن ەل گازەتى وتاندىق ءباسپاسوزدى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىپ قانا قويماي, تۇتاس ۇلت تاعدىرى تالقىعا تۇسكەن سىندارلى ساتتەردە مەملەكەت مۇددەسىن قورعاۋعا قىزمەت ەتكەنىن ايتادى. «قاي جاعىنان الىپ قاراساق تا, «Egemen Qazaqstan» قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قاراشاڭىراعى, ەگەمەندىكتىڭ ەتالونى دەۋگە ابدەن بولادى», دەيدى ول.

اتاۋى وزگەرگەنمەن, زاتى وزگەرگەن جوق

جيىندا ءسوز العان مادەنيەت جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى ق.ىسقاقوۆ گازەت ۇجىمى كەڭەس زامانىنىڭ وزىندە انا ءتىلىمىز بەن ۇلتتىق سانامىزدى ساقتاۋعا, ءتول تاريحىمىز بەن مادەنيەتىمىز­دى ناسيحاتتاۋعا, ەلدىگىمىزدى نىعاي­تۋعا ولشەۋ­سىز ۇلەس قوسقانىن, وسى جىلدار ىشىندە گازەتتىڭ اتاۋى وزگەرگەنىمەن, زاتى وزگەرمەگەنىن, ياعني قالاي اتالسا دا, ەل­دىكتىڭ بيىك مىنبەرى مىندەتىن ابىرويمەن اتقارىپ كەلە جاتقانىن ايتتى.

«كەيىنگى جىلدارى گازەت زاماناۋي جاڭعىرۋ ۇدەرىسىن جۇزەگە اسىرىپ, ىشكى مازمۇنى مەن سىرتقى كەلبەتىن ساپالىق تۇرعىدان وزگەرت­تى. باسىلىممەن قاتار گازەت­تىڭ egemen.kz سايتى دا قايتا جاڭعىرتىلىپ, مۋلتيمەديا­لىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتە ءتۇستى. بۇگىندە وقىرماندارىنىڭ سانى 30 مىڭعا جەتتى. جالپى, گازەتتە جۇزگە تارتا ادام جۇمىسپەن قامتىلىپ, جەمىستى دە ناتيجەلى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. تاجىريبەلى تىلشىلەر مەن بىلىكتى باسشىلاردان قۇرالعان ۇجىم ءار سالا­داعى جاڭالىقتاردى, ماسە­لە­لەردى ساپالى ءارى ساياسي سالماق­پەن وقىرماننىڭ نازارىنا جەتكىزىپ كەلەدى. سونىمەن قا­تار مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتى تۋرالى رەسمي اقپاراتتى, نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى, سونداي-اق ىشكى جانە سىرتقى ساياسي ماسەلەلەر بويىنشا ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپا­راتتارىن جاريالاۋدا گازەت­تىڭ وزىندىك ورنى, ۇستانىمى قالىپ­تاسقان», دەدى ۆيتسە-مينيستر.

ءوز سوزىنەن كەيىن ق.ىسقاقوۆ گازەتتىڭ 105 جىلدىعىنا وراي جەمىستى ەڭبەگى­مەن كوزگە تۇسكەن بىرقاتار باسىلىم قىز­مەتكەرىنە ماراپات تاپسىردى. اتاپ ايت­قاندا, «ەڭبەك ارداگەرى» مەدا­لىمەن «Egemen Qazaqstan» گازە­تىنىڭ قىزمەتكەرى كارىباي مۇ­سىرمان, مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ «اقپارات سالا­سىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىمەن «Egemen Qazaqstan» گازەتى مەن­شىكتى تىلشىلەر جەلىسىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى دينا ءداۋىت, گازەت تىلشىلەرى نۇرباي جولشىباي ۇلى مەن ەلۆيرا بوكەنباەۆا, گازەتتىڭ قوستاناي وبلىسىنداعى مەنشىك­تى ءتىلشىسى نۇرقانات قۇلاباەۆ, مادە­نيەت جانە اقپارات مي­نيسترلىگىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن گازەتتىڭ اعا ءتىلشىسى ايناش ەسالي مەن ءتىلشىسى قۋانىش نۇردانبەك ۇلى, بەت قاتتاۋشىسى نازىم ماتەنوۆا, مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترىنىڭ العىس حاتىمەن گازەتتىڭ اعا ءتىلشىسى ەسكەندىر زۇلقارناي, كوررەكتورى جانار نۇرماعامبەتوۆا, شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشى مەرەي قاينار ۇلى ماراپاتتالدى.

«ەگەمەننىڭ» ەركىندىك كەلبەتى

فورۋمنىڭ «بەدەل ءسوز» بولى­مىندە بەلگىلى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, 1991 جىلى تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش ءباسپا­سوز جانە بۇقارالىق اقپارات ءمينيسترى بولعان قۋانىش سۇل­تانوۆ «تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىنداعى «ەگەمەن قازاقستان» تاقىرىبىندا ءسوز سويلەدى. ول 90-جىلداردىڭ باسىندا ازات­تىق العان شاقتان «Egemen Qazaqstan» گازەتى دە حالىق ءۇنى بولىپ شابىتتانىپ, بۇكىل قازاق ءباسپاسوزىنىڭ كوش باس­تاۋشىسى بولىپ سويلەگەنىن ەسكە الدى. ەلدىڭ جوعىن جوقتاپ, ىنتىماعىنا, بىر­لىگىنە, جاسامپازدىعىنا شاقى­رىپ جۇمىلدىرعانىن, اسىرە­سە ۇلت­تىق تاريحىمىزدىڭ, تاعدى­رىمىز­دىڭ اقتاڭداق بەتتەرىن, ۇلت قاي­رات­كەر­لەرىنە جاسالعان ساياسي قۋعىن-سۇرگىن, اشارشىلىق سەكىلدى جابىق تاقى­رىپتاردى جاريالاۋداعى «ەگە­مەننىڭ» ەڭبەگى ولشەۋسىز ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.

تاريحتان سىر شەرتكەن مەملەكەت قايراتكەرى: «تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى جىلدارى ومىرگە كەلگەن جاڭا باق-تار 1991 جىلدىڭ 31 تامىزىندا قۇرىلعان ءباسپاسوز جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مينيسترلىگىندە تىركەلەتىن. ول كەزدە ءالى زاڭ جازىپ ۇلگەرمەدىك. 1992 جىلى زاڭ قابىلدانعاننان كەيىن بۇل مىندەت ادىلەت مينيسترلىگىنە تاپسىرىلدى. مىنە, سول جىلى ءبىر جىلدا تىركەلگەن جەكە تاۋەلسىز باسىلىمدار مەن راديو, تەلەارنالار سانى 200-دەن اسىپ كەتتى. بۇل قوعامدىق بەلسەندىلىكتى كورسە­تەتىن ساندار ەدى. ءبىزدىڭ نەگىز­گى ۇستانىمىمىز – باق-پەن, جۋرناليستەر قاۋىمىمەن ارىپ­تەستىك, شىعارماشىلىق قارىم-قاتىناس ورناتۋ, قالىپ­تاستىرۋ بولدى. 1992 جىلى قا­زان ايىندا مينيسترلىكتىڭ باستا­ماشىلىعىمەن, يۋنەسكو-مەن بىرلەسىپ, تاۋەلسىز جۋرناليستەردىڭ حالىقارالىق ءۇش كۇندىك سەمينار-كونفەرەنتسياسىن وتكىزۋىمىز دە ەلەۋلى وقيعا بولدى. سول كون­فەرەنتسياعا 80 مەملەكەتتەن 200-گە جۋىق تاۋەلسىز جۋرناليست, باسپاگەرلەر, تەلەۆيزيا قىزمەتكەرلەرى قاتىناسىپ, ءوزارا تاجىريبە الماستى. وسىنداي ءىس-شارالاردىڭ بارلىعىندا دا «Egemen Qazaqstan» گازەتى كوش باستاپ, ءسوز باس­تاپ, حالىق ءسوزىن كوتەرىپ ءجۇردى», دەپ ەسكە الدى.

«باسىلىمنىڭ» ءار بەلەسى – ەلدىكتىڭ بەلەسى

فورۋم جۇمىسىنا قاتىس­قان «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋب­ليكالىق گازەتى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ 2000–2016 جىلدار­داعى پرەزيدەنتى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ساۋىتبەك ابدراح­مانوۆ «ەگەمەننىڭ» ءار بەلەسى ەلدىكتىڭ بەلەسى ەكەنىن, ءوزىنىڭ ەل گازەتى الدىندا قارىز­دار ەكەنىن, ۋنيۆەرسيتەتتى جاڭا بىتىرگەن شاقتا بىردەن باس باسى­لىمنىڭ ادەبيەت جانە ونەر بولىمىنە قابىلدانۋ ارقىلى قابىلەت-قارىمى اشىلىپ, ەڭبەك جولى ءساتتى باستالعانىن جەتكىزدى.

«العاشقىدا وسى گازەتتە 12 جىل جۇ­مىس ىستەپ, كەيىن مەم­لەكەتتىك قىزمەتكە اۋىستىم. عاسىرلار توعىسىندا, 2000 جىلى باس باسىلىمعا قايتا ورالىپ, تۇتاس 16 جىل ءومىرىم وسىندا ءوتتى. سول جىلدارداعى كۇندەر مەن تۇندەر ءۇشىن, بىزگە گازەت باسشىلىعىنا كورسەتكەن كومەگى ءۇشىن «ەگەمەننىڭ» ءار قىزمەتكەرىنە, ءار ارداگەرىنە, بۇگىندە جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ءاربىر قىزمەتكە­رىنە شىن جۇرەكتەن رازىلى­عىم­دى بىلدىرەمىن. ويتكەنى گازەت جۇمىسى – ۇجىمنىڭ كۇشىمەن, ۇيىمشىلدىقتىڭ ارقاسىندا عانا اتقارىلاتىن شارۋا. سوندىقتان ءبىز سول جىلداردا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىق ۇلكەن تابىسقا جەتتىك. 2000 جىلى 38 مىڭ تارالىمنان باستاپ, 2016 جىلى 212 مىڭ تارالىمعا جەتتى. گازەت قىزمەت­كەرلەرىنىڭ اراسىندا باسپاناسىز قالعان بىردە-ءبىر ادام جوق بولاتىن. ءۇي الىپ بەرە ال­ماعاندارعا جاتاقحانا سالىپ بەردىك. بۇل دا ءبىزدىڭ قاناعات سەزىممەن ايتاتىن جاعدايىمىز», دەدى ول.

س.ابدراحمانوۆ ءسوزىنىڭ سوڭىندا گازەت وقۋ مەملەكەتتىك ماسەلە ەكەنىنە, وعان مەملەكەتتىك دەڭگەيدە كوڭىل ءبولىنۋى قاجەتتىگى­نە توقتالدى. Digital الەمىنىڭ قار­قىنىنا قاراماستان, ءداستۇرلى اقپارات قۇرالدارىنىڭ شەتكە ىسىرىلۋىنا جول بەرمەۋ كەرەكتىگىن, «Egemen Qazaqstan» سەكىلدى ەلدىك ۇستانىمدى تۋ قىل­عان باسى­لىمدارعا مەملەكەتتىك قولداۋ قاجەت ەكەنىن شەگەلەپ ايتتى.

«التىن ساندىقتىڭ ۇستىندە قازاق نەگە جالاڭبۇت وتىر؟»

گازەتتىڭ 1996–1998 جىلدارداعى باس رەداكتورى ءۋاليحان قاليجان فورۋم بارىسىندا ءوزى قىزمەت ەتكەن جىلداردا بولعان ەلەۋلى وقيعالارعا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەڭ الدىمەن رەسەي تاراپىنان جۇرگىزىلىپ جاتقان «قازاقتا مەملەكەت بولماعان» دەيتىن يدەو­لوگيالىق ەكسپانسياعا تويتارىس بەرۋ قولعا الىنىپتى.

«وعان بىردە-ەكىلى ساياساتكەر, نە قوعام قايراتكەرى ماقالاسىمەن تويتارىس بەرۋ مۇمكىن بە؟ سون­دىقتان قازاق مەملەكەتىنىڭ تاريحىن زەردەلەپ, جازۋ مىندەتىن موينىمىزعا الدىق. مامبەت قوي­گەلدى, تالاس وماربەكوۆ, كا­مال بۇرقانوۆ, بەرەكەت كارى­باەۆ, بۇركىتباي اياعان سىندى ۇلتجاندى تاريحشىلاردى جيناپ, كەڭەس وتكىزدىك. ۇلتىمىزدىڭ تاريحىن تۇگەندەۋ جوسپارى جاسالدى. كەزەڭ-كەزەڭمەن ولاردى گازەتكە جاريالاۋ كەستەسى بەكى­تىلدى. گازەتتىڭ ماردىمسىز قالاماقىسىن ازىرقانباي, ولار ءبىر جارىم جىل بويى تاريحىمىزدى تۇگەندەدى. بەت-بەت ماتەريالدار بەرىلدى. وسىلايشا, ءبىز ۇلتتىق تاريحىمىز ارقىلى جاس ۇرپاق تاربيەلەۋگە ءمان بەردىك. وسى ماتەريالدار ارقىلى جاس پاتريوتتار, گازەت وقىرماندارى ساياسي وپپونەنتتەرگە تولىققاندى جاۋاپ بەرە الاتىن مەملەكەتشىل رۋحتى بويىنا جينادى. «Egemen Qazaqstan» كىتاپحاناسى اياسىندا سول ماقالالاردى جيناقتاپ, كىتاپ ەتىپ جاريالاسا دۇرىس بولار ەدى», دەپ وي تاستادى ول.

جۋرناليست ءۇشىن قاپىلىستا, ستاندارتتى ەمەس جاعدايدا وزگە­شە شەشىم قابىلداي الاتىن ينتۋيتسيا, ياعني تۇيسىك كەرەك ەكەنىن ايتقان ارداگەر جۋرناليست سول جىلدارى ۇرپاق جال­عاستىعىن ەسكەرىپ, قازاقتىڭ اتاقتى جازۋشىسى شەرحان مۇر­تازانى وزىنە كەڭەسشىلىك قىز­مەتكە شاقىرعانىن, سونداي-اق قازاقتىڭ تاعى ءبىر قايراتكەر جازۋ­شىسى, پۋبليتسيست كامال سمايىل مەن شەرحان مۇرتازا اراسىندا گازەت بەتىندە حات جازىسۋ ۇيىم­داستىرىلعانىن تىلگە تيەك ەتتى.

«بىردە كامەكەڭ ء«ححى عاسىر – قا­زاقستان عاسىرى» دەگەن ۇلكەن ءبىر بەت­تىك ماقالا الىپ كەلدى. ول ەلىمىزدىڭ قازبا بايلىقتارعا باي, جەر استىندا مەندەلەەۆ كەس­تە­سىندەگى ەلەمەنتتەردىڭ ءبارى بار ەكەنىن ايتا وتىرىپ, بولا­شاق­تا قازاقستان الەمدەگى باي مەملەكەتتەر­دىڭ قاتارىنا قوسى­لادى دەپ ساراپتاما جازعان ەكەن. ءبىر وي ساپ ەتە ءتۇستى. وسى ما­قا­لاعا شەراعاڭ قالاي قاراي­دى؟ وقىرماندى تارتۋ ءارى گازەتتىڭ تارالىمىن ءوسىرۋ ءۇشىن ەكى الىپتىڭ حاتتارىن ۇيىمداستىرسا قالاي بولار ەدى؟ شەراعاڭدى شاقى­رىپ, ماقالانى قولىنا بەردىم. تاڭەرتەڭ «Egemen Qazaqstan»-دا كامال سمايىلدىڭ ماقا­­لاسى جارق ەتىپ شىقتى. ءتۇس الە­تىندە شەراعاڭ كەلدى. كامەكەڭ دوسىنىڭ ماقالاسىن وقىپ, جاۋاپ جازىپتى. كەرەمەت! مۇنى مەم­­­لە­كەتىمىزدىڭ باس گازەتىندە قا­لاي جاريالاۋعا بولادى؟ بى­راق ماقالا قوعامدىق ويدى قوز­عا­عان, حا­لىقتىڭ كوكەيىندە جۇر­گەن ما­سەلەلەردى كوتەرەدى. رەس­پۋب­ليكا بويىنشا ءارتۇرلى دەڭ­گەيدەگى تولقۋلار ءجۇرىپ جات­قان. باستى ماسەلە قازاقستان باي­لىعى قازاققا نەگە جەتپەيدى؟ نارتاۋەكەل! ماقالا جاريالاندى. مازمۇنداپ ايتسام, سونىڭ ىشىندە مىنانداي ماسەلە ايتىلدى: «كامال دوس! ايتقانىڭنىڭ ءبارى راس. قازاقستان – مەندەلەەۆ كەستەسىندەگى بار بايلىقتىڭ يەسى. بىراق سول التىن ساندىقتىڭ ۇستىندە قازاق نەگە جالاڭبۇت وتىر؟» قوعامدىق پىكىر ءدۇر ەتە ءتۇستى. جۇرت گازەتتى قولدان-قولعا الا وقىدى. قولدارى جەتپەگەندەر رەداكتسياعا كەلدى», دەپ, باسىلىم بەدەلىنە شولۋ جاسادى.

قازاق ءباسپاسوزىنىڭ مۇراجايى كەرەك

سەناتور, تانىمال مەديا-قاي­رات­كەر نۇرتورە ءجۇسىپ العاش رەت رەس­مي ءتىل «Egemen Qazaqstan» گازەتى ارقى­لى قالىپتاسقانىن اتاپ ءوتىپ, ۇلت ءباسپاسو­زىنىڭ قازىرگى جاعدايىنا توقتالدى.

«جالپى رەسمي ءتىلدى, ۇعىم­داردى, تەر­ميندەردى قالىپ­تاس­تىرۋدا, زاڭدار قا­بىل­دانباي تۇرعاندا «Egemen Qazaqstan» كوپ شارۋا اتقاردى. بارلىق قۇ­رىل­­تايشىلىق قۇجاتتار, جارعىلار «Egemen Qazaqstan»-نان باستالدى. سودان كەيىن بارىپ زاڭ تىلىنە قاراي اۋىستى. قان­شاما ءسوزدى ۇلتتىڭ ۇعىمىنا ساي ەتىپ شىعاردى», دەپ اتاپ ءوتتى ن.ءجۇسىپ.

سونداي-اق مەديا-قايراتكەر­دىڭ اي­تۋىن­شا, قازىر وقىرمان ءۇشىن كۇرەس ءجۇرىپ جاتىر. «بۇل دەگەنىمىز ءتىل ءۇشىن, تاۋەل­سىزدىك ءۇشىن كۇرەس, – دەدى ول. – ءبىز قازىر وقىرماندى باسپاسوزگە جازدىرتۋدىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان جۇيەسىن بۇزىپ وتىرمىز. ەندى «بالدىرعاندى» وقيتىن بالا بولمايدى, «ۇلاندى» وقيتىن بالا ازايادى, جالپى ءباس­پا­­سوزدى وقيتىندار ازايادى. ءتىل, تاۋەلسىزدىك ءۇشىن كۇرەس دەپ وتىر­عانىمىز وسىندا. ويتكەنى ۇلت ۇيالى تەلەفونعا تەلمىرىپ, بۇكىل سانا, كوز مايى وسىندا سارىلاتىن بولدى. توعىز جاسىندا بالا ءتىلى شىقپايتىن جاعدايعا كەلدىك. سويلەي المايدى, ويىن جەتكىزە المايدى. تەلەفونعا تەلمىرگەن سوڭ, كوزى كورمەيتىن ۇلتقا اينالايىن دەپ وتىرمىز. ولار گازەت, كىتاپ وقىماعاننان كەيىن كەمەل ادام بولۋدىڭ ورنىنا كەمباعال ادامدى تاربيەلەيتىن جاعدايعا جەتىپ وتىرمىز. مەملەكەت ۇلتتى كىتاپ وقۋعا ىنتالاندىرىپ, وقيتىن ۇلت جوباسىن جاساپ, ء«بىر ەل, ءبىر كىتاپ» جوباسى قولعا الىندى, ونىڭ ىشىندە بالالار ادەبيەتىنە كوڭىل ءبولىنىپ, ۇلكەن جۇمىس جاسالىپ جاتىر, بىراق بالانىڭ تاربيەسىنە ءاربىر اتا-انا وتە ساۋاتتى, جاۋاپتى بولۋ كەرەك».

ال سەناتور دارحان قىدىرالى اقپا­راتتىق سىن-قاتەرلەر مەن زاماناۋي مەديا ماسەلەسىن ءسوز ەتتى.

«جاڭا مەديا پايدا بولىسىمەن الەمدە گازەت رەداكتسيالارى جابىلىپ, ترانسفورماتسياعا ۇشىرادى. وسى كەزدە ءبىز گازەتتىڭ سايتىن جەكە رەداكتسيا قىلىپ شىعاردىق, وقىرمان سانى مىڭنان 100 مىڭعا جەتتى. رەسمي گازەت ءۇشىن كۇندەلىكتى وقىرماننىڭ 100 مىڭعا جەتۋى ۇلكەن كورسەتكىش دەپ ايتۋعا بولادى. YouTube كانالىن اشتىق, سپورت تاقىرىبىندا باعدارلامالار, سۇحبات شىعاردىق, جاڭالىقتار بولدى. سونىمەن قاتار «ەرتەگىلەر ەلىندە», «بالا­لارعا بازارلىق» سياقتى باعدار­لامالار بالالارعا پايدالى بولدى. جالپى, الەۋمەتتىك جەلىمەن الەمدە ەشقانداي گازەت باسەكەگە تۇسە الماي قالدى. نە ىستەۋ كەرەك؟ وسى ورايدا گازەت جۋرناليستىك زەرتتەۋ, تالداۋ, ساراپتاۋ, قۇن­دى­لىعىن جولعالتپايتىن, ەسكىر­مەيتىن ماتەريالدار بەرۋگە دەن قويدى. ساراپشىلار كلۋبىن قۇرۋعا تىرىستىق, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك ساراپتامالىق ماتەريالدار شىعاردىق, بۇل ءوز ناتي­جەسىن بەردى. گازەتتى سۋبسيديالاۋ ماسەلەسى دە قولعا الىندى», دەدى 2016–2022 جىلدارى «Egemen Qazaqstan» اق باسقارما توراعاسى قىزمەتىن اتقارعان د.قىدىرالى.

«استانا اقشامى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى ەركىن قىدىر قازاق ءباسپاسوزىنىڭ مۇراجايىن اشۋ قاجەت ەكەنىن ايتىپ, كەزىندە ءوزى باس رەداكتورى, باسقارما توراعاسى قىزمەتتەرىن اتقارعان «ەگەمەن­نىڭ» مەكتەبىنە توقتالدى.

«ەگەمەننىڭ» مەكتەبى – ەڭ الدىمەن رەداكتورلار مەكتەبى. سا­پار بايجانوۆ, بالعابەك قىدىر­بەك ۇلى, شەرحان مۇرتازا, ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتىڭ رە­داك­تورلىعىنىڭ ءوزى – ءبىر مەكتەپ. ماسەلەن, بىزدە ءبىر جاقسى ءداستۇر بار ەدى, ۇلكەن ايتۋلى مەرەكەلەر­دە ارنايى ءنومىر شىعاراتىن. ونى الدىن الا جوس­پارلايدى, كە­رەمەت, ءسۇيسىنىپ وقيتىن ءنومىر بولاتىن. مىنە, «ەگەمەننىڭ» مەكتەبى دەگەندە وسى ەسكە تۇسەدى. «ەگەمەننىڭ» قارا شاڭىراعىنان ۇيرەنەتىن قانشاما نارسە بار, وسىلاردىڭ بارلىعى زەرتتەلۋى كەرەك. رەداكتورلار مەكتەبى, جۋر­­نا­ليستىك شەبەرلىك مەكتەبى, بەزەندىرۋ مەكتەبى بار, وسىلاردىڭ بارلىعى – ءبىر-ءبىر تاقىرىپ», دەدى ە.قىدىر.

مادەني-ينتەللەكتۋالدىق فورۋم اياسىندا «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ اۆتورلارى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, وپەرا ءانشىسى كەنجەعالي مىرجىقباي, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, كۇيشى, سازگەر جانعالي ءجۇزباي, تانىمال ءداستۇرلى ءانشى ەرلان رىسقالي ءان-جىردان شاشۋ شاشتى.

سەرىكتەستىك باسشىسى د.قام­زابەك ۇلى گازەت جۋرناليستەرى وزدەرىنىڭ كۇندەلىكتى قىزمەتىمەن قوسا, شىعارماشىلىقپەن دە تۇراقتى اينالىساتىنىنا, بۇعان جىل سايىن جارىق كورىپ جاتقان كىتاپتارى دالەل ەكەنىنە توقتالدى.

ماسەلەن, تاياۋدا بىرقاتار قالامگەر­لەرى­مىزدىڭ تۋىندىلارى جارىق كورگەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ديحان قامزا­بەك ۇلى­­­نىڭ «اراينا», عابيت مۇسىرەپتىڭ «تو­عى­­زىن­شى تەرريتوريا», تالعات باتىرحان­­نىڭ «بوزجاي­ناق بولمىس», اباي ايما­­عام­بەتتىڭ «بىلتە شامنىڭ جارىعى», با­قىت­بەك قادىردىڭ «ماجۋسيلەر», با­تىر­حان سارسەنحاننىڭ «بەلگىسىز جاپىراق جايلى» اتتى كىتاپتارى وقىرمانعا جول تارتتى.

فورۋم سوڭى ەركىن پىكىر الماسۋ فورماتىنا ۇلاسىپ, بەلگىلى قوعام قايرات­كەرلەرى, عالىمدار, ارداگەر جۋرناليستەر, ت.ب. ءسوز الىپ, ءوز ويلا­رىن ورتاعا سالدى.

ەسكەندىر زۇلقارناي,

گۇلنار جولجان

«Egemen Qazaqstan»