مەن وسى باسىلىمدا جۇرگەندە ەلىمىزدە تاۋەلسىزدىك تاڭى اتىپ, گازەت اتاۋى الدىمەن «ەگەمەندى قازاقستان», كوپ ۇزاماي «ەگەمەن قازاقستان» دەپ اۋىستى, ەڭ باستىسى, زامان, عاسىر اۋىستى, قازاقتىڭ استاناسى اۋىستى – وسىنداي ەل تاريحىنداعى تاعدىرشەشتى وقيعالار قارا شاڭىراق باسىلىم بەتتەرىندە قاتپارلى شەجىرەدەي قاتتالىپ قالدى. عاسىردان اسا عۇمىرىندا ۇلت باسىلىمى رەداكتسياسىندا تۇرار رىسقۇلوۆ, سماعۇل سادۋاقاس ۇلى, ساكەن سەيفۋللين, مۇحتار اۋەزوۆ, بەيىمبەت مايلين, جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلى, عابيت مۇسىرەپوۆ سياقتى ۇلىلاردىڭ ءىزى قالسا, تاۋەلسىزدىك تاڭى اتقاندا ونىڭ تىزگىنىن شەرحان مۇرتازا مەن ءابىش كەكىلباي ۇلى سياقتى ىرىلەر ۇستادى. ماعان تاعدىر قارا شاڭىراق باسىلىم تىزگىنىن تاۋەلسىزدىك تۇسىندا ۇستاعان باسشىلاردىڭ بارىمەن بىرگە ەتەنە ەڭبەك ەتۋگە مۇمكىندىك تۋعىزىپتى. باس باسىلىمنىڭ تاۋەلسىز قازاقستانداعى تۇڭعىش باس رەداكتورى – شەرحان مۇرتازا كەزەڭىنەن «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى «قازاق گازەتتەرى» سەرىكتەستىگىنىڭ قۇرامىنا ەنگەنگە دەيىنگى جەتى جەتەكشىمەن دە قىزمەتتەس بولۋدىڭ ءساتى تۇسكەن ەكەن. بۇل, ارينە, جۋرناليست ءۇشىن ۇلكەن مەكتەپ دەپ ويلايمىن.
ەل گازەتى «ەگەمەننىڭ» عانا ەمەس, بارشا ەل تاريحىنداعى ايشىقتى كەزەڭ جاڭا استاناعا قونىس اۋدارۋ بولاتىن. ەندى وسى ايتۋلى وقيعانىڭ ورتاسىندا جۇرگەن كۋاگەر رەتىندە ءبىر-ەكى اۋىز ءسوز ايتايىق.
جاڭا استانانىڭ لومونوسوۆ كوشەسىندە قونىستانعان اقمولا وبلىسى تسەلينوگراد اۋدانى اكىمدىگىنىڭ ەكى قاباتتى ەسكى عيماراتى 1998 جىلى ۇكىمەت شەشىمىمەن ەلدىڭ باس باسىلىمى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى رەداكتسياسىنا بەرىلدى. بۇل كەزدە اقپارات ءمينيسترى التىنبەك سارسەنباي ۇلى, باس رەداكتور ءۋاليحان قاليجانوۆ بولاتىن. مەن باس رەداكتور ورىنباسارى ەدىم. سودان جوندەۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتتى. كۇزگە قاراي باس رەداكتور تىزگىنىن ەرجۇمان سمايىل ۇستادى دا, مەن ءبىرىنشى ورىنباسار, جانبولات اۋپباەۆ ورىنباسار قىزمەتىنە كىرىستىك. گازەتتىڭ استانا فيليالىن باسقارىپ, كوشۋگە دايىندىقتى جەدەلدەتۋ ءۇشىن مينيستر تاپسىرماسىمەن شۇعىل تۇردە باس قالاعا قونىس اۋداردىم. ارادا ءتورت-بەس اي وتكەندە, 1999 جىلدىڭ اقپانىندا رەداكتسيا تولىق كوشىپ كەلدى. باس قالاعا العاشقىلار قاتارىندا قونىس اۋدارعان باس گازەت ۇجىمى ورنالاسىپ العان سوڭ, اينالامەن اسىقپاي تانىسا باستادىق. رەداكتسيا عيماراتىنان تاياق تاستام جەردە, تىرشىلىگى قىز-قىز قايناعان «ارتيوم» بازارىنىڭ ماڭايىندا سيقى كەتكەن, قىسقالاۋ «قازاق» دەگەن كوشە بار ەكەن. كەڭەس داۋىرىندە «وزبەك», «تاشكەنت» كوشەلەرىن كورىپ ەدىك, مۇنى باۋىرلاس كورشىلەرگە قۇرمەت دەپ ءتۇسىنىپ ەدىك. ويپىرماي, قازاق جەرىندە, ونىڭ باس قالاسىندا وسىنداي كوشە بار ەكەن-اۋ دەپ تاڭىرقاپ, «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ 1999 جىلعى 11 قاراشاداعى نومىرىندە مىناداي جازبا قالدىرعان ەكەنبىز:
«استانانىڭ قاق ورتاسىندا كورىكسىزدەۋ جاتاعان ۇيلەر تىزىلگەن «قازاق» كوشەسىمەن جۇرگەن سايىن قازاق جەرىندە «قازاقستاننانسىڭ با؟ دەگەن ساۋال ەستىگەندەي (ستۋدەنت كەزىمىزدە قوستاناي جەرىنە استىق جيناۋعا بارعاندا كەلىمسەكتەردەن وسىنداي ءسوز ەستىپ, سوڭى قىرعىن توبەلەسكە ۇلاسىپ, اۋرۋحانا مەن سوتقا دەيىن جەتكەن ەدىك) ءارى-ءسارى كۇي كەشەمىن. ۇندىستەردىڭ ءوزى جويىلىپ كەتسە دە, سولاردىڭ كوزىندەي پوتوماك وزەنى ۆاشينگتوندى قاق جارىپ, سىلدىراي اعىپ جاتقانى ويعا ورالادى... «قازاقتىڭ» توڭىرەگىندە ورىس, نەمىس نە كارىس كوشەسى دەگەن اتاۋدىڭ كوزگە ۇشىراسپايتىنى قىنجىلتادى. شۇكىر, ءبىز قازاقتار بارمىز, تۇگەلمىز عوي, مەملەكەتىمىز دە ءدىن امان (الدە ونىڭ ءوزى بار بولسا دا رۋحى ءولىپ, نامىسى تاپتالدى ما؟). ال ءبىزدىڭ, قازاقتاردىڭ قۇرمەتىنە ەسكەرتكىش رەتىندە كوشە بەرۋدىڭ قاجەتى بار ما ەدى, قۇزىرى مىقتى مىرزالار؟! الدە بۇل كوشەنى قىزىل يمپەريانىڭ كوزىندەي ساقتاعىسى كەلەتىندەر بار ما؟..».
ءبىر ەمەس, قايتا-قايتا جازىپ ءجۇرىپ, الگى كوشەنىڭ شاكەن ايمانوۆقا اۋىسۋىنا قول جەتكىزدىك. استانا ارقاعا كوشپەسە, الگى كوشە ءالى دە تۇرار ما ەدى, كىم ءبىلسىن؟ استانا سارىارقا توسىنە كەلمەسە, شيرەك عاسىر ىشىندە مۇنداعى قازاقتىڭ ۇلەسى 18 پايىزدان 81 پايىزعا جەتپەس ەدى. مۇنى ىرگەلەس جاتقان پاۆلودار, پەتروپاۆل, وسكەمەن قالالارىنىڭ قازىرگى جاعدايىنا قاراپ انىق بولجايسىڭ. استانا سولتۇستىككە كوش تۇزەمەسە, قازاقتىڭ ءوسىمى بۇرىنعىشا قىزىلوردا مەن الماتى اراسىنداعى بەلدەۋدەن اسپاي, سول وڭىرلەردە الەۋمەتتىك قيىندىقتار دا ءورشي تۇسەر ەدى. استانا ەلدىڭ تورىنە قاراي جىلجىماسا, حالىقتى بىرىكتىرەتىن, جۇمىلدىراتىن, قۇلشىندىراتىن, ۇمىتتەندىرەتىن ۇلتتىق يدەيا دا تۋماس ەدى. سوندىقتان تاۋەلسىزدىك تۇسىنداعى ەڭ ايشىقتى, تاعدىرشەشتى وقيعامىز – ەجەلگى اقمولانىڭ ەل ورداسىنا اينالىپ, ونىڭ تورىندە كەنەسارى حانعا ەسكەرتكىش ورناتىلۋى دەپ قاشاندا رياسىز ايتىپ ءجۇرمىز جانە ايتا دا بەرەمىز. «تاق اۋعان جاققا باق اۋادى» دەگەندەي, استاناسى تۇسىنىكتى, كەنەسارىسى نەسى, اتاقتى حان مەن باتىر, بيلەر ەل ىشىندە جەتىپ-ارتىلادى عوي دەۋشىلەر تابىلار. ەلىمىزدىڭ ءار ءوڭىرى ءوز اتاسىنا, ءوز باتىرىنا, ءوز بيىنە, ءوز حاتشىسىنا, ءوز جازۋشىسىنا, ءوز ساۋىنشىسىنا ەسكەرتكىش قويىپ, مەكتەپ, كوشە بەرۋدىڭ, ءسويتىپ ءبىرتۇتاس ەلدى, حالىقتى ءبولۋدىڭ, ىشتەن ءىرىتۋدىڭ باسەكەسىنە ءتۇسىپ كەتكەندە ەلوردا سالۋ سياقتى قازاقتى بىرىكتىرەتىن يدەيا – كەنەسارى حان تۇلعاسى (بارشا قازاق ءتاۋ ەتەتىن تۇلعالار بەينەسى شالعاي وڭىردە ەمەس, ەل تورىندە تۇرماي ما؟). حالقىنىڭ ازاتتىعى, بولاشاعى ءۇشىن سەمسەر جۇزىندە سەرت بەرىپ, اۋىزدىقپەن الىسقان اتىنان تۇسپەي, ايقاستا شەيىت بولعان بابانىڭ رۋحى, كۇرەسى, يدەياسى ءبىزدى بىرىكتىرەدى. قاشاندا ەل قورعاۋدان, حالىق مۇددەسىنەن, ازاتتىق, تاۋەلسىزدىك, دەربەستىك, ۇلتتىق مۇددە رۋحىنان قاسيەتتى ەشتەڭە بولمايتىنىن باياندايدى بىزگە تاستۇعىرداعى بابا بەينەسى. ەندەشە, ءاربىر ءىرى مەگاپوليس, وبلىس ورتالىعىندا كەنەسارى ەسكەرتكىشى, كەنەسارى الاڭى بولۋى كەرەك. ەندەشە, كەشەگى تىڭ استاناسىنان التى الاشتىڭ اناسىنا اينالىپ كەلە جاتقان باس قالانىڭ ۇردىسىنەن باسقا قالالار دا ۇلگى الادى دەپ سەنەمىز...
ءبىردى ايتىپ بىرگە كەتپەيىك. تاۋ ەتەگىندەگى اسەم الماتىدان كەيىن بورانى ۇلىعان ارقانىڭ قىسى كىمگە ۇناي قويسىن؟ ونىڭ ۇستىنە رەداكتسيا ماڭىنا كوز سالساڭ, كوڭىل قۇلازيدى. تىڭ يگەرۋ باستالعاندا ۋاقىتشا تۇرعىزىلعان ەكى قاباتتى اعاش باراكتار. قۇجىناعان سيىقسىز دارەتحانالار ءۇي الدىندا ساپ قۇراپ تۇر. ودان ءارى ىرگەتاسى جەرگە ءسىڭىپ كەتكەن ۇيلەر جانىندا جىلۋ بەرەتىن الىپ قۇبىرلار. سول قۇبىر ۇستىندە ماڭگىپ, ومىردەن كۇدەرىن ءۇزىپ, جىلىنىپ وتىرعان ءۇيسىز-كۇيسىز تاعدىرلار. «جۋكوۆكا» دەپ اتالاتىن (لومونوسوۆقا قاپتالداس جاتقان كەلەسى كوشە اقىن جۋكوۆسكي اتىندا ەكەن, كەيىن بەيسەكباەۆ بولدى) بۇل ايماقتا ايقاي-شۋ, داۋ-داماي باسىلا قويمايدى. ويتكەنى قالادا تۇندە ءسپيرتتى ىشىمدىك پەن ەسىرتكى ساتاتىن ۇيلەر وسىندا ەكەن. بۇل ءوزى شاھاردىڭ ءدال كىندىك تۇسى, اباي مەن كەنەسارى كوشەلەرىنىڭ ورتاسىندا. ءبىز كوشىپ كەلگەن سوڭ, قازىر اللەياعا اينالعان گۇلزارعا فونارلار مەن ورىندىقتار قويىلدى. اي سايىن سونىڭ ءبارى قيراپ قالاتىن. بۇل جەرگە جارىق تۇسكەنىن, ءتارتىپ ورناعانىن قالامايتىندار كوپ ەدى ول كەزدە. كوز الدىمىزدا بىرتىندەپ وزگەردى وسى ايماق. ونىڭ وزگەرۋىنە ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ جەتەكشىلىك ەتكەن «ەگەمەنقازاقستاندىقتار» دا وزىندىك ۇلكەن ۇلەس قوستى. قالامدى ۋاقىتشا قايلاعا ايىرباستاپ, جۋرناليستەر قاۋىمى دا قۇرىلىسشىعا اينالدىق. ەلۋىنشى جىلدارى سالىنعان ءۇي ەداۋىر قارجى جۇمساپ, قانشا جوندەپ, جاماپ-جاسقاساق تا, اپاتتى جاعدايعا جەتكەن سوڭ, جاڭا عيمارات تۇرعىزۋ ارەكەتىنە كىرىستىك. قالالىق اكىمدىك ونى تاعى دا جاماپ-جاسقاپ جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنا رۇقسات بەرمەدى. نەگىزگى مىندەتى گازەت شىعارۋ بولىپ تابىلاتىن رەداكتسيا باسشىلىعىنا وسى جوبانى ىسكە اسىرۋ وڭايعا سوققان جوق. مەكەمە جارعىسىندا قاراستىرىلماعاندىقتان, بەلدەن باسىپ, بەدەلدى سالىپ, قارجى كوزىن تابۋ, رۇقسات الىپ, مامان تاۋىپ, ارزان ءارى ساپالى ەتىپ قۇرىلىس جۇرگىزۋ تاۋەكەلى دە, ماشاقاتى دا كوپ ازاپتى شارۋا ەكەن. سەگىز قاباتتى عيمارات گازەتتىڭ توقسان جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا پايدالانۋعا بەرىلدى. ۇنەمدەلگەن قارجىعا باس وفيس جانىنداعى ەسكى رەداكتسيا عيماراتىن كوزىمىز قيماسا دا ءسۇرىپ تاستاپ, ەكى جاتاقحانا تۇرعىزدىق. «جاستار» شاعىن اۋدانىندا 5 قاباتتى تۇرعىن ءۇي كەشەنىن سالساق, ءدال رەداكتسيا ىرگەسىنەن توعىز قاباتتى «ەگەمەن» تۇرعىن ءۇي كەشەنى پايدالانۋعا بەرىلدى. پاتەرسىز قىزمەتكەر قالعان جوق. باسىلىمنىڭ توقسان جىلدىق تويىندا لومونوسوۆ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى» كوشەسىنە اينالدى. اينالا وزگەرە باستادى. رەنوۆاتسيا باعدارلاماسىنا سايكەس باراك ۇيلەردىڭ مۇرتى بۇزىلدى. اراق ساتاتىن ۇيلەر كولىك جوندەيتىن شاعىن شەبەرحاناعا اينالدى. بۇرىنعى باراكتار ورنىندا قالامگەرلەر اللەياسى سالىنىپ, الاش ارىستارىنىڭ ەسكەرتكىشى قويىلدى. ەندى, مىنە, سوعان قاپتالداسىپ جۋرناليستەر اللەياسى اشىلدى. كەشەگى «جۋكوۆكانى» كوزى كورگەندەر ءۇشىن بۇل شىنايى قۋانىش ەمەس پە؟ ومىرىمىزدە وسىنداي ناقتى وزگەرىستەر بولعانى, وعان ءوزىڭىز دە ازدى-كوپتى ۇلەس قوسقانىڭىز – ءبىر مارتەبە. ەندەشە, ەلمەن, باس قالامەن بىرگە ءبىز دە وزگەرە بەرەيىك, ءوسىپ-ونە بەرەيىك! 105 جىل ەلىنە قالام قارىمىمەن قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان قارا شاڭىراقتاعى ارىپتەستەردىڭ قاشاندا جازارى تاۋسىلماسىن!
ەركىن قىدىر,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى,
«Egemen Qazaqstan» اق ەكس-پرەزيدەنتى
