ەگەمەن قازاقستان • 06 جەلتوقسان, 2024

«حات قورجىن»

130 رەت
كورسەتىلدى
7 مين
وقۋ ءۇشىن

تەرى وڭدەۋدەن نەگە تەرىس اينالدىق؟

بۇگىنگى قازاق بۇرىنعى داستۇرىنەن اينىماي, كۇزدىك جىعۋ ناۋقانىن اياقتاعان سوڭ, ادەتتەگىدەي قىسقى سوعىمىن سويۋعا كىرىسىپ كەتتى. وسى ارالىقتا مال تەرىسى كۇرەسىنگە لاقتىرىلىپ, تاۋ-تاۋ بولىپ ءۇيىلىپ قالادى. حالقىمىزدىڭ جىلدىڭ باسقا مەزگىلدەرىندە دە قىزىلسىز وتىرمايتىنى بەلگىلى. ونداي كەزدەرى كوبىنەسە پىشاققا ۇساق مال ىلىگەتىنى ءمالىم. دەمەك قوي مەن ەشكى تەرىسى ءجۇن-تۇبىتىمەن قوسا قوقىسقا شىعارىلىپ تاستايدى.

«حات قورجىن»

 

وسى پروبلەما ايتىلۋداي-اق ايتىلىپ, جازىلىپ كەلەدى. بىراق, وكىنىشكە قاراي, ودان ناتيجە شامالى. سوندىقتان تاعى قايتالاپ ايتۋعا ءماجبۇرمىز, كەڭەس وداعى كەزىندە دايىنداۋ كەڭسەسىنىڭ (زاگوتكونتور) ازاماتتارى اۋىل-اۋىلدى ارالاپ, ءجۇن-تەرىمەن قوسا, سۇيەك-ساياق جينايتىن. ەلدەگىلەر دە ءجۇن-جۇرقا, سۇيەك-ساياعىن شاشاۋ شىعارماي جيناپ, بۇيىرعان تيىن-تەبەنگە وتكىزۋگە تىرىساتىن. وسى ءۇردىستى قايتادان نەگە جاڭعىرتپاسقا؟

ەگەر جيناپ اكەلىنگەن وسى باعالى شيكىزاتتى وڭدەپ, كادەگە جاراتاتىن بولساق, كوپ نارسەنى سىرتتان الماي, وزىمىزدە وندىرۋگە دە كەڭ مۇمكىندىك اشىلار ەدى. ارينە, ول ءۇشىن ۇلكەندى-كىشىلى وڭدەۋ, تىگۋ كاسىپورىندارى كەرەك. ۇكىمەت باستاپ, قولىنان ءىس كەلەتىن ىلكىمدى ازاماتتار قوستاپ, وسى ماڭىزدى ماسەلەنى نەگە قولعا الماسقا؟ بىرىنشىدەن, كوپتەگەن جۇمىس ورنى اشىلىپ, ەكىنشىدەن, ەلدى مەكەندەر ءىرىپ-ءشىرىپ, اينالاسىنا نەشە ءتۇرلى اۋرۋ شاشقان تەرى-تەرسەكتەن قۇتىلار ەدى.

وسىندايدا بالا كۇنىمىز ەسكە تۇسەدى. ۇيدەگى انا-اجەلەرىمىز قولدارى قالت ەتكەندە ءجۇن ءتۇتىپ, ۇرشىق يىرەتىن. ءجۇن تۇتۋگە قىز-كەلىنشەكتەر دە اتسالىساتىن. ناتيجەسىندە, ەسىك الدارىندا كەز كەلگەن ۇيدەن ۇلتتىق ناقىشتىڭ ءيىسىن اڭقىتاتىن كيىز باسىلىپ, الاشا توقىلىپ جاتاتىن. ودان قالسا, انا-اجەلەرىمىز بالالار مەن ۇلكەندەرگە جەمپىر, بوكەباي, بيالاي, ش ۇلىق, تاعى باسقا كيىم-بۇيىمدار توقيتىن.

قازىر سونىڭ ءبىرى جوق. ايتپاسقا بولمايدى, بۇگىندە ءجۇن ءتۇتىپ, ۇرشىق يىرمەك تۇگىلى, اۋىلدا تۇرىپ سيىر ساۋمايتىن, بيە بايلامايتىن كەلىندەر كوبەيىپ كەلەدى. بۇل ۇردىسكە ەندى كەرى جول جوق سىڭايلى. وتە وكىنىشتى.

مەيرامبەك ومىرباي ۇلى,

اۋىل تۇرعىنى

 

اقمولا وبلىسى

 

 

ونەرلى ازاماتتى ەسكە الدى

ۇلتىنا قىزمەت ەتكەن اياۋلى ۇل-قىزدارىنىڭ ەسىمىن ارداقتاپ, ۇلىقتاپ وتىرۋ – حالقىمىزدىڭ قاشاننان قانىنا سىڭگەن اسىل قاسيەت. ال ونداي جانداردىڭ ەسىمى دۇنيەدەن وزعاننان كەيىن دە ۇمىتىلماي قايتا جاڭعىرىپ جاتسا, ودان اسقان قۇرمەت بولا ما؟

جاڭا مەكەنگە قونىس اۋدارعانىنا كوپ بولا قويماعان شىمقالاداعى جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسىنىڭ ۇجىمى تاعىلىمدى-تانىمدىق ءىس-شارا وتكىزدى. «مەن ولمەيمىن, قالدىرعان ءانىم باردا» اتاۋىمەن ۇيىمداس­تىرىلعان ەسكە الۋ كەشى اقىن, سازگەر, ءانشى ومىرزاق وسپانوۆتىڭ شىعار­ماشىلىعىنا ارنالدى. اتاۋلى جيىنعا ارنايى كەلگەن مارقۇم­نىڭ اعايىن-تۋىستارى, ونەردەگى ارىپتەس دوستارى, كوللەدج ستۋدەنتتەرى مەن مەكتەپ وقۋشىلارى كوپ بولدى.

مادەني ءىس-شارا الدىندا كەلۋشىلەر ونەر يەسىنىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان «دارابوز دارىن» اتتى كورمەنى قىزىعا تاماشالادى. مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى, تانىمال ءانشى ابىلايحان وسپانوۆتىڭ ورىنداۋىنداعى مارقۇمنىڭ قىزى ءلاززاتتىڭ «اكە, مەن ءسىزدى ساعىنىپ ءجۇرمىن» ءانى جينالعانداردىڭ جانارىنا جاس ءۇيىردى.

سۇلۋ سىردىڭ بويىندا دۇنيەگە كەلگەن بولاشاق تەرمەشى, سازگەر ومىرزاق وسپانوۆتىڭ بار سانالى عۇمىرى وڭتۇستىك وڭىرىندە ءوتتى. دارىندى سازگەر – كوپكە بەلگىلى «بايدىبەك بابا», «دومالاق انا», «شىمكەنتىم – شىرايلىم», «ارمان», «اعالار-اي!» سەكىلدى كوپتەگەن ءاننىڭ اۆتورى. ول سونداي-اق تەرمەشىلەر مەن پاتريوتتىق بايقاۋلاردىڭ بىر­نەشە دۇركىن جەڭىمپازى. ەلىمىزدىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىنە قوسقان ۇلەسىنىڭ ايعاعىنداي, شىمقالاداعى ء«شامشى الەمى» گۇلزارىندا اشىلعان «جۇلدىزدار اللەيا­سىندا» ەسىمى تاسقا قاشالىپ جازۋلى تۇر.

ەسكە الۋ كەشىنىڭ بارىسىندا وعان قاتىسۋشىلار «ونەرىم – ءومىرىم» اتتى بەينەباياندى تاماشالاپ, ءىس-شارا يەسىنىڭ ىشكى-سىرتقى الەمىنە ۇڭىلگەندەي بولدى. ال مازمۇندى دا اسەرلى وتكەن ەسكە الۋ كەشىن شىمكەنت قالالىق جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسىنىڭ ديرەكتورى راۋشان باباجانقىزى قورىتىندىلاپ, مارقۇمنىڭ زايىبى دانا وسپانوۆاعا سىي-قۇرمەت كورسەتتى. سوڭىنان داستارقان جايىلىپ, اقىن, سازگەر, ءانشىنىڭ رۋحىنا قۇران باعىشتالدى.

كارىباي امزە ۇلى,

كىتاپقۇمار

شىمكەنت

 

 

ويىن ۋاقىتى اۋىستىرىلسا يگى

كەيىنگى كەزدەرى «بارىس» حوككەي كلۋبى تۋرالى اڭگىمە قوبەيىپ تۇر. 2024–2025 جىلعى قۇرلىقتىق حوككەي ليگاسى (قحل) چەمپيوناتىنىڭ ەكى ايى وتپەي جاتىپ كومانداعا جاڭا باسشى تاعايىندالىپ, ەكى شەتەلدىك باس باپكەر ورىندارىن بوساتىپ ۇلگەرسە, ونىڭ ۇستىنە سىرتتان شاقىرىلعان قىمبات لەگيونەرلەردەن باس تارتىلىپ, ۇجىم مۇلدەم تۇرالاپ قالماسىن دەپ اتتوبەلىندەي رەسەيلىك حوككەيشىلەر عانا قالدىرىلسا, اڭگىمە جەلدەي ەسپەگەندە قايتسىن؟

دەسەك تە ولاردىڭ ورنىن ءوز كومانداسىمەن جەرگىلىكتى مامان, سونىمەن قاتار ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس باپكەرى عالىم مامبەتاليەۆ پەن نەگىزىنەن قازاق جاستارىنان قۇرالعان ويىنشىلار باسقانى كوپتەگەن كوڭىلدى ساباسىنا ءبىر ءتۇسىرىپ تاستاعانى انىق. ويتكەنى قۇراماعا كوپ ويىن­شى «بارىستىڭ» ساپىنان شاقىرىلاتىنى تاعى ءمالىم. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, ەلوردالىق كوماندانى قۇرامانىڭ باس باپكەرى جاتتىقتىرعانى وتە ورىندى كورىنەدى.

ال كومانداداعى اۋىس-ءتۇيىستىڭ سەبەبىن استانالىق كلۋبتىڭ تاعدىرىنا بەيجاي قارامايتىن كەز كەلگەن جانكۇيەر بىلەدى: بىرىنشىلىك باستالعاننان كەيىنگى العاشقى تۋرلاردا «بارىس» جەڭىلىستەن كوز اشپادى. ءسويتىپ, تۋرنير كەستەسىنىڭ ەڭ سوڭعى ورنىندا قالىپ قويدى. كوماندانى ورگە سۇيرەيدى دەپ كۇتىلگەن لەگيونەرلەردەن دە ەش قايران بولمادى. كانادالىق باس باپكەر دەۆيد نەميروۆسكيدى اۋىستىرعان رەسەيلىك ۆياچەسلاۆ بۋتساەۆ تا جاعدايدى وزگەرتۋگە قاۋقارسىز بولىپ شىقتى. مىنە, وسىدان كەيىن كوماندادا تۇبەگەيلى وزگەرىس ءجۇردى. مۇنداي شەشىمنىڭ قابىلدانۋىنا ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەلىمىز سپورتىنا دەندەپ ەنىپ كەتكەن قىمبات لەگيونەرلەردەن باس تارتۋ كەرەكتىگى جونىندە ايتقان ءسوزى تۇرتكى بولدى دەسەك, اقيقاتتان تىم الشاق كەتپەيتىنىمىز انىق.

ارينە, قازىر دە «بارىستىڭ» جاعدايى اسا جاقسارىپ كەتتى دەي المايمىز. ويتكەنى كوماندا ساپىندا قحل دەڭگەيىندە تاجىريبە جيناپ ۇلگەرمەگەن جاستار كوپ. بىراق قازاق حوككەيىنىڭ بولاشاعى سولاردىڭ قولىندا ەكەنى كۇمانسىز. تەك بۇگىندە ولارعا جانكۇيەرلەردىڭ قولداۋى اسا قاجەت. ال كوپتەگەن جانكۇيەر 19.00-دە باستالاتىن ويىندارعا جۇمىستان شىعىپ ۇلگەرمەي قالىپ جاتىر. سوندىقتان وسى ماسەلەنى شەشەتىن ورىندارعا بۇكىل استانالىق حوككەي سۇيەر قاۋىمنىڭ اتىنان ويىندار ۋاقىتى بۇرىنعىداي 19.30-عا اۋىستىرىلسا دەگەن ءوتىنىش-تىلەگىمىز بار.

حامزا تاشاۋوۆ,

جانكۇيەر

 

استانا

سوڭعى جاڭالىقتار