فوتو: نۇرقوجا ماميلوۆ
ەت ەكسپورتىن ارتتىرۋدا تۇركىستان وبلىسىنا قاراستى سايرام اۋدانى كاسىپكەرلەرىنىڭ جۇمىسىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. اتاپ ايتقاندا, وڭىردەگى ەڭ ءىرى ەت ەكسپورتتاۋشى سانالاتىن «قايىپ-اتا» جشس اۋماعىن كەڭەيتىپ, تاجىكستان, اۋستراليا ەلدەرىمەن ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ كەلىسىمشارتتارىن جاساپ, الەۋەتىن ودان ءارى ارتتىرىپ جاتىر. مۇنداي ءىرى كەلىسىمشارتتارعا كەشەندى قولداۋدىڭ ارقاسىندا قول جەتىپ وتىر. سونىڭ ءبىرى – قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىگى كورسەتىپ جاتقان جان-جاقتى دەمەۋ.
سىرتقى نارىقتا وتاندىق تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ كەڭىنەن ەكسپورتتالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ۇلتتىق كومپانيا بۇگىندە ەلىمىزدەگى ەت ءونىمىنىڭ سىرتقى نارىققا ەركىن شىعۋىنا قولۇشىن سوزىپ وتىر. «قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىگى» اق وڭىرلىك مەنەدجەرى اينۇر انەسوۆا ەكسپورتتاۋشىلارعا كەشەندى قولداۋ جاسالىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
«قايىپ-اتا» كاسىپورنى «قارىزدى ساقتاندىرۋ» قولداۋ قۇرالى شەڭبەرىندە جەم زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتادى. سونىڭ ناتيجەسىندە كومپانيا ءوندىرىس قۋاتىن ارتتىرىپ, ءونىم ساپاسىن جاقسارتىپ وتىر. ايتا كەتەيىك, وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اگروونەركاسىپتىك كەشەندەگى جانە تاماق ونەركاسىبىندەگى اگەنتتىك قولداعان كاسىپورىنداردىڭ ۇلەسى قولداۋ تاپقان ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ جالپى سانىنىڭ 57,1 پايىزىن قۇرادى. بۇل دەگەنىڭىز – 40 كاسىپورىن, ونىڭ تەڭ جارتىسى – جاڭا كليەنتتەر. ال قابىلدانعان ساقتاندىرۋ مىندەتتەمەلەرىنىڭ كولەمى 77 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن جەتتى», دەيدى اينۇر انەسوۆا.
جالپى, قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىگى قايتا وڭدەۋ سەكتورىندا جۇمىس ىستەيتىن وتاندىق كاسىپورىندارعا سىرتقى ساۋدا وپەراتسيالارى كەزىندە ساقتاندىرۋ قىزمەتىن ۇسىنىپ, ەكسپورتتىق كەلىسىمشارتتار قاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك بەرەدى جانە كومپانيالاردىڭ كەشەندى دامۋىنا جاعداي جاسايدى.
اگەنتتىكتىڭ وتاندىق ەكسپورتتاۋشىلاردى قولداۋ كولەمى 2024 جىلدىڭ 10 ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 193,1 ملرد تەڭگەگە جەتكەن.
وسى رەتتە «قايىپ-اتا» جشس باسشىلىعى ۇلتتىق كومپانيا تاراپىنان ناقتى قانداي كومەك كورسەتىلىپ جاتقانىن ايتىپ بەردى.
«قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىگى ءوندىرىس كولەمىن ارتتىرۋعا, جاڭا نارىقتاردى يگەرۋگە سۇبەلى ۇلەس قوسىپ وتىر. كەيدە كەيبىر مەملەكەتتەرمەن كەلىسىمشارت جاساعان ۋاقىتتا ولاردىڭ تالاپتارىنا ساي كەلمەي نەمەسە كەپىلزاتتارىمىز جەتپەي قالعان كەزدەر بولىپ جاتادى. وسىنداي كەزدە اگەنتتىك ءبىزدى ەش كەدەرگىسىز ساقتاندىرىپ, جۇمىسىمىزدىڭ جىلدام وربۋىنە وڭ ىقپال تيگىزىپ كەلەدى», دەيدى كاسىپورىن ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ماقسۇت شىعىنباەۆ.
نارىقتا 13 جىلدان بەرى قۇلاشىن كەڭگە جايىپ كەلە جاتقان «قايىپ-اتا» ەت ەكسپورتتاۋشى كومپانياسى بۇگىندە وڭىردەگى 3 اۋماقتا مال بورداقىلاۋ تسەحىن اشقان. العاشقىسى - 2011 جىلى قازىعۇرت اۋدانىنداعى 17 گەكتار جەر تەلىمىندە ورنالاسقان 1000 باس ءىرى قارا مالدى بورداقىلاۋ الاڭى. بۇگىندە قازىعۇرتتاعى بۇل كەشەندە مالدىڭ كىرۋ پروتسەسىنەن باستاپ ەت ونىمىنە اينالعانعا دەيىنگى بارلىق ءىس قاداعالانادى. الاڭ بارلىق زاماناۋي تالاپتارعا ساي تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالىپ, اۆتوماتتاندىرىلعان. قازىرگى تاڭدا مۇندا 6,5 مىڭ باسقا دەيىن مال بورداقىلاۋعا مۇمكىندىك بار. ال سايرام اۋدانىنداعى ەت كومبيناتىندا 8 ساعاتتا 100 باس ءىرى قارا مال سويىلادى.
«باعىتىمىز – ەكسپورت. دايىن ەت ءونىمىنىڭ بارلىعى وزگە ەلدىڭ نارىعىنا جونەلتىلەدى. العاشقى ەكسپورتىمىزدى 2013 جىلى وزبەكستان نارىعىنان باستاپ, كەيىن رەسەي جانە يران مەملەكەتىنە, اراب امىرلىكتەرىنە جەتكىزۋدى دە قولعا الدىق. بيىل تاجىكستان نارىعى اشىلدى. جالپى, شەتەلدەرگە ءونىمدى تۇراقتى تۇردە جىبەرەمىز. ەتتىڭ ساپاسى وتە جوعارى. ەلىمىزدىڭ شەكاراسىنان شىققانعا دەيىن بارلىق پروتسەسستى باقىلاپ, قاداعالاۋدا ۇستايمىز. الداعى ۋاقىتتا ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىكتىڭ قولداۋىمەن جاڭا جوبالارلى قولعا العالى وتىرمىز», دەيدى م.شىعىنباەۆ بىزگە بەرگەن سۇحباتىندا.
كومپانيا ەكسپورتتىق نارىقتى كەڭەيتۋ ءۇشىن ۇنەمى ىزدەنىستە جۇمىس ىستەپ, ونىمدەرىن ىلگەرىلەتۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرادى. بۇگىندە كاسىپورىن مال شارۋاشىلىعىنان باستاپ, بورداقىلاۋ, ودان سوڭ قۇراما جەم ءوندىرۋ, كەيىن دايىن ءونىمدى جونەلتۋگە دەيىنگى ناقتى تۇتىنۋشىنىڭ تاپسىرىسىنا ساي بارلىق وڭدەۋ پروتسەسىن دەربەس جۇزەگە اسىرادى.
سەرىكتەستىك باسشىلىعى مال ازىعىن وسى ۋاقىتقا دەيىن ەلىمىزدىڭ وزگە ايماقتارىنان تاسىمالداعانىن, بيىل مۇندا قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىگىنىڭ كومەگىمەن ساعاتىنا 20 توننا ءونىم وندىرەتىن قۇراما جەم زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى قولعا الىنعانىن اتاپ ءوتتى. تاياۋ كۇندەرى قولدانىسقا بەرىلەتىن بۇل زاۋىتتىڭ مال بورداقىلاۋ جۇمىستارىنا تيگىزەر وڭ اسەرى مول. قۇراما جەمنىڭ تيىمدىلىگى - تۇيىرشىك جەمدە مالعا قاجەتتى بارلىق قوسپالار قوسىلادى. ماسەلەن, مال ءار ءتۇرلى ءشوپ, جەمنەن جەتكىلىكتى كومپونەنتتى الا المايدى. ال قۇراما جەمنىڭ ءبىر تۇيىرشىگىندە بەرىلۋى ءتيىس كومپونەنتتىڭ ءبارى بار. ناتيجەسىندە قۇراما جەم جەپ وسكەن مال 8 اي بويى بورداقىلانباي, 6 ايدىڭ ارالىعىندا دايىن بولادى. ودان بولەك, بۇل ءىس ەۋروپالىق تالاپتارعا ساي تولىق اۆتوماتتاندىرىلعان.
ال كەلەر جىلى ارىس قالاسىندا كاسىپورىننىڭ 25 مىڭ ءىرى قارا مال باسىنا ارنالعان بورداقىلاۋ كەشەنى ىسكە قوسىلادى. 2025-2026 جىلدارى سايرام اۋدانىندا «1500 باسقا ارنالعان ءىرى قارا مالدى سويۋ جانە وڭدەۋ» جوباسى مەن «مال ساتۋ بيرجاسى» جوباسى جۇزەگە اسىرىلماق. بۇگىندە جىلىنا 5000 تونناعا جۋىق ەت شىعارىپ وتىرعان كومپانيا كەلەسى جىلى 8000 توننا ەت ەكسپورتتاۋدى جوسپارلاپ وتىر.
