– مەن ماسكەۋدە قىزمەتتە جۇرگەن كەزىمدە تۋعان كۇنىمە بايلانىستى قۇتتىقتاۋ سىيلىق رەتىندە قازاقستاننىڭ 19 وبلىسىنان ماگنيتوفونعا جازىلعان 19 ءانشىنىڭ ورىنداۋىنداعى «جەزكيىك» كەلدى. مۇنداي سىيلىق مەنى كەرەمەت اسەرگە بولەدى. بىرىنەن ءبىرى وتەدى. بىراق وزىمە ءانشى ناريمان قاراجىگىتوۆتىڭ ورىنداۋىنداعىسى قاتتى ۇنادى, – دەگەن كاكىمبەك اعانىڭ ءسوزى «جەزكيىك» ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىنە كەڭىنەن تاراعان ءان ەكەنىن ايعاقتايدى.
ج.سەيىلوۆ نەبارى 49-عا اياق باسقان شاعىندا ومىردەن وزدى. 1998 جىلى ول تۇرعان ءۇيدىڭ قابىرعاسىنا ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلدى. سول ءىس-شاراعا قاتىسقان شىنبولات دىلدەباەۆتىڭ ارناۋىندا «سولعانداي بوپ گ ۇلىمىز, تۇتىلعانداي كۇنىمىز, بىرگە ەدى عوي جىرىمىز, بىرگە ەدى عوي سىرىمىز. نۇرعيسادان باتا العان, سازگەرلىكتە ءىرىمىز, ەسكەرتكىشكە اينالدى – جاقسىكەلدى ءىنىمىز» دەگەن جولدار بار ەدى. سول ايتپاقشى, سوڭىندا ادەمى اندەرى قالعان جاقاڭ تۋرالى ەل اراسىندا ايتىلىپ قالاتىن جىلى ەستەلىكتەر دە جەتەرلىك.
جەزقازعان كەن وندىرىسىندە ۇزاق جىل باسشىلىق قىزمەتتە بولعان امىربەك شەگىرباەۆتان ەستىگەن جاقسىكەلدى تۋرالى ەستەلىك تە قىزىقتى.
– باتىس جەزقازعان كەنىشىندە ديرەكتور بولىپ جۇرگەن كەزىم ەدى. بىردە ماعان بەلگىلى اقىن, جىرشى, تەرمەشى شىنبولات دىلدەباەۆ كەلدى.
– سىزگە ءبىر ءوتىنىشىم بار. جاقسىكەلدى سەيىلوۆ ەسىمدى ءانشى-كومپوزيتوردى بىلەسىز عوي؟ – دەدى ول. مەن, ارينە بىلەتىنىمدى ايتتىم.
– ەندەشە, سول ازامات جەر استىنداعى كەنشىلەردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن ۇققىم كەلەدى, مەنى شاحتاعا ءتۇسىر دەيدى. بۇعان نە دەيسىز؟ – دەگەن شىنبولاتقا: – ول كىسىنىڭ كوزى كورمەيدى دەپ ەدى عوي, – دەدىم.
– كوزىمەن ەمەس, كوڭىلىمەن كورگىسى كەلەتىن شىعار, – دەگەن شىنبولاتتىڭ سوزىنە قارسى كەلە المادىم, «الىپ كەل, بىرگە تۇسەمىز», دەدىم. سودان ءبىر كۇنى ولار كەلىپ, ۇشەۋمىز شاحتاعا تۇستىك. مەن سوندا جاقسىكەلدىنىڭ: «مىناۋ دەگەن كەرەمەت قوي, عالامات قوي. قانداي تاماشا!» دەگەن قۋانىشتى لەبىزىن ەستىپ تاڭ-تاماشا قالعانمىن. زاعيپ ادامنىڭ شاحتاعا تۇسكەنىن, سوندا العاش جانە سوڭعى رەت كورگەن ەدىم, – دەيتىن ەدى ابەكەڭ مارقۇم. بالكىم, شىنىندا دا, ول اينالاسىنداعى قىم-قۋىت تىرشىلىكتى جانىمەن سەزىنىپ, جۇرەك كوزىمەن كورەتىن بولعان دا شىعار؟
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, ءانشى عالىم مۇحامەدين 1994 جىلدىڭ قىسىندا ءوندىرىس ورنىنا بارىپ, ەكەۋىنىڭ كونتسەرت قويعاندارىن زور ىقىلاسپەن اڭگىمەلەيدى.
«سول جىلى جەزقازعان, ساتباەۆ قالالارىندا جىلۋ ماسەلەسى قايبىر جىلعى ەكىباستۇزدىڭ كۇيىن كەشىپ, قاتتى قينالىسقا تۇسكەن ەدى. جۇمىس تاۋلىك بويى ءجۇرىپ جاتتى. بىردە جۇمىسكەرلەر تاراپىنان «دەمالىستى ابدەن ۇمىتتىق, تىم بولماسا ارا-اراسىندا انشىلەر كەلىپ, كونتسەرت قويىپ كەتسە قايتەدى؟» دەگەن ءوتىنىش ايتىپتى. سودان جاقسىكەلدى ەكەۋمىز فابريكاعا باردىق. مەن دومبىرامەن, ول سىرنايمەن, ارا-تۇرا گيتارامەن ءان سالدى. جاقاڭ ورىسشا اندەرگە دە جۇيرىك قوي. نە كەرەك, قازاق-ورىستىڭ ءبارى ريزا بولدى.
ول كەزدە جەزقازعان وبلىسىن قاجىمۇرات ىبىراي ۇلى ناعمانوۆ باسقاراتىن. ءبىزدىڭ ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن كونتسەرت قويعانىمىزدى ول كىسى دە ەستىپتى. سودان ارادا بىرەر اپتا وتكەندە الدەبىر ءىس-شارادا قاجەكەڭمەن كەزدەسىپ قالدىق. ول قولىمىزدى قىسىپ, راحمەتىن ايتتى. «قانداي كومەك كەرەك؟» دەپ سۇراعاندا, جاقاڭ: ء«ۇيىمىز بار, بىراق تارلاۋ», دەپ قالدى. سول ءسوز قاجىمۇرات ىبىراي ۇلىنىڭ قۇلاعىندا قالىپ قويسا كەرەك, كەيىن جاڭادان پايدالانۋعا بەرىلىپ جاتقان ۇيدەن بىرىڭعاي ونەر ادامدارىنا پاتەر بەرگىزدى. ءسويتىپ, جاقاڭنىڭ ءبىر اۋىز ءوتىنىشىنىڭ ارقاسىندا اقىن دا, ءانشى دە, اكتەر دا قارىق بولىپ, ءبىر-بىرىمىزبەن كورشى بولىپ شىعا كەلگەن ەدىك», دەيدى عالىم اعا.
جاقسىكەلدىنىڭ وبلىس اكىمىمەن ەركىندەۋ سويلەسەتىن دە سەبەبى بولعان سەكىلدى. مۇنى ءانشى, «پاراسات» وردەنىنىڭ يەگەرى بەرەكە كوشەنوۆتەن ەستىدىك. ونىڭ ايتۋىنشا, قاجىمۇرات ناعمانوۆ مادەنيەتكە, ونەرگە جاقىن ادام بولعان. ول ءتۇرلى شىعارماشىلىق كەشتەرگە ءجيى قاتىسادى ەكەن. سونداي ءبىر كەش ۇستىندە جاقسىكەلدىنىڭ ونەرىنە سۇيسىنگەنى سونشا, قولىنداعى التىن ساعاتىن شەشىپ, جاقاڭا سىيعا تارتقان كورىنەدى.
اكىم عانا ەمەس, حالقى قۇرمەتتەپ, قادىرلەگەن جاقسىكەلدى سەيىلوۆتىڭ ەسىمىن ماڭگى ەستە قالدىرۋعا كەلگەندە, «قانداي شارۋالار اتقارىلدى؟» دەيتىن سۇراق قويىلا قالسا, جەزقازعان جۇرتىنىڭ تومەن قاراعاننان باسقا امالى جوق. ويتكەنى ج.سەيىلوۆ ەسىمىن كوشەگە دە, مۋزىكا مەكتەبىنە دە بەرۋگە ۇسىنىستار جاسالعانىمەن, الدەبىر توسقاۋىلدارعا تاپ بولىپ كەلەدى. كابينەتىنەن ارىگە ورەسى جەتپەيتىندەر ونى تەك قانا اۋەسقوي كومپوزيتور دەپ ەسەپتەيتىن شىعار؟ مۇمكىن. ەندەشە, 1990 جىلى ج.سەيىلوۆتىڭ «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قىزمەتكەرى» اتاعىن يەلەنگەنى نەگە ەسكەرىلمەيدى؟ رەسپۋبليكالىق ەسترادا ارتىستەرى بايقاۋىنىڭ لاۋرەاتى جانە «جىگەر» فەستيۆالىنىڭ جەڭىمپازى بولعانىن ۇمىتۋعا بولا ما؟
ءتىپتى اتاقتارىن ايتپاعاندا, قازاققا «انا تۋرالى باللادا», « ۇلىتاۋ», «جەزكيىك» , «نەگە سولاي؟», «كەزدەسۋ», «اينالايىن قاناتىم», «نان تۋرالى باللادا», ت.ب. اندەر سىيلاعان تالانت يەسىنە ءبىر كوشەمىزدى نەمەسە مۋزىكالىق مەكتەبىمىزدى قيمايمىز با؟ قازاقتىڭ ۇلى كومپوزيتورلارىنىڭ ءبىرى نۇرعيسا تىلەنديەۆ باتاسىن بەرگەن كومپوزيتوردىڭ ەسىمىن دارىپتەۋگە شامامىزدىڭ جەتپەي جۇرگەنى اقىلعا سىيمايدى. ول «جەزكيىك» دەپ قانا ەمەس, «جول بەرىڭدەر اناعا» دەپ الەمگە جار سالعان كومپوزيتور ەدى عوي!
جەزقازعان
