كۇن مايتوڭعىسىز. بيىل جاۋىن-شاشىن مول بولعاندىقتان با ەكەن, ەرەيمەننىڭ ەتەگى قارا وتقا قاقالىپ تۇر. انە ءبىر جىلدارى بۇل ۋاقىتتا ءشوپتىڭ بۋىنى قاتقاندىقتان, ابدەن سارعايىپ, جاپىراقتارى كەۋىپ قالاتىن. بيىلعى دالا رەڭى وزگەشە. ون سان ءشوپتىڭ بوياۋى قاشپاپتى, ءنارى دە مول بولار. جەتىم توقتىنىڭ جاباعى جۇنىندەي جالبىراعان بۇلت ادىردىڭ بيىگىنە ءىلىنىپ قالعانداي. ەتەكتەن جوعارى ورلەگەن جالعىزاياق جول بيىككە ورلەپ بارىپ, ەرەيمەننىڭ بيىگىنەن اسىپ, ءسىڭىپ كەتەدى ەكەن. ءبىر ادىردان سوڭ ءبىر ادىر قول بۇلعاپ الدىڭنان شىعاتىن ميقى دالانىڭ ادەمى ءاجىمى ءتارىزدى ءبىر شوقىدان اسقانىمىزدا, قامشىلار جاق بەتتەن ءبىر قورا قارا مال كەزدەستى. جاقىن ماڭدا باقتاشى كورىنبەيدى. ۇزاق جولدان شارشاعان سوڭ با, اياق سۋىتىپ الايىق دەپ ات باسىن تارتتىق. سول-اق ەكەن, قۇتتى وكپەك جولاۋشىنى قاس قاقپاي اڭدىپ تۇرعان ادامشا مالشىنىڭ جەتىپ كەلگەنى. ول دا تىلدەسەر ادام تاپپاي, ءىشى پىسىپ جۇرگەن بىرەۋ بولار دەپ جورامالدادىق. ءتۇسى وزگە ەكەن.
– باعار كوبەيسىن, – دەدىك ءبىز جالعىز اتتى مالشىعا.
– ءامين, – دەدى وتكىر جەلدەن ءجۇزى ءسال توتىققان مالشى.
بيەساۋىم ۋاقىت تىلدەسكەنىمىزدە, ەرەيمەننىڭ ەتەگىن جايلاعان قالىڭ ەلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگى, مالشى قاۋىمنىڭ تابىسى تۋرالى ءبىرشاما مالىمەت الىپ قالدىق. راشيد راشيدوۆ اقسۋات اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ەكەن. بار عۇمىرىن ءتورت ت ۇلىك مال وسىرۋگە ارناپتى. بويىنداعى بار قاجىر-قايراتىن, كۇش-قۋاتىن مال باعۋعا سارپ ەتكەن. مىناۋ جالپاق دۇنيەدەگى پەندەنىڭ پەشەنەسىنە جازىلعان باقىت ومىردەن ءوز ورنىن تاۋىپ, قولىنان كەلەر ىسپەن اينالىسقانى دەپ قويادى. ارىدەگى دانا قازاقتىڭ ءومىر تۋرالى پالساپاسىمەن ورايلاس.
– سيىر ساۋعان شولدەمەس, – دەدى جولسەرىگىم ءبىر اۋىز ءسوزدىڭ استىنا كاتەپتى قارا نارعا جۇك بولاتىن ماعىنا سىيعىزىپ.
– ونداي ءسوز ازەربايجاندا دا بار, – دەدى راشيد اليابباسوگلى, – ءبىزدىڭ ەل دە مال باققان جۇرت ەمەس پە؟
ودان سوڭ قازاق دالاسىنا قالاي كەلگەنى تۋرالى سىر شەرتكەن. 1979 جىلى اسكەري بورىشىن وتەگەننەن كەيىنگى ءومىر سوقپاعى ەرەيمەنگە اكەلگەن. اۋەلى انار ستانساسىندا قونىستانىپتى. 1995 جىلدان بەرى مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. سەبەپ, ءتورت ت ۇلىك مالدى جانىنداي جاقسى كورەدى. بالكىم, سول نيەتىنەن شىعار, بەينەتى بەس باتپان شارۋانىڭ بار قيىندىعىنا ەكى ءيىنىن توسەپ جۇرگەندىگى. ءارى تابيعاتتىڭ اياسىن ءتاۋىر كورەدى. مال ازىعىن ءوزى دايىندايدى. تەحنيكانىڭ كومەگىنسىز. ايتۋىنا قاراعاندا, قول شالعىنىڭ سىرىلى – ەڭ اۋەزدى دالا اۋەنى. قول تىرناۋىشپەن جيناعان ءشوپ قانداي. قىستىڭ كۇنى مايادان ءشوپ سۋىرعاندا پىشەن ءيسى اڭقىپ كەتەدى.
– مەنىڭ ەڭ جاقسى كورەتىنىم دە – وسىنداي ءبىر ءسات, – دەيدى كەيىپكەرىمىز, – قولمەن جۇمىس ىستەگەن كەزدە جاۋىرىنىڭ اشىلىپ, بۇلشىق ەتتەرىڭ بەكي تۇسەدى. نەگىزى كۇش-قۋاتىڭ بولسا, قارا جۇمىستان قاشپاعان ابزال, تازا ءارى دەنساۋلىعىڭا پايدالى. ءسىزدىڭ حالىقتا «شىنىققان شىمىر بولادى» دەيتىن ماتەل بار عوي. وسى ءسوز ءدال ايتىلعان. مەن اۋىلداعى جاستارعا ادال ەڭبەكتىڭ ابىرويى تۋرالى جاق جاپپاي ايتىپ جۇرەمىن. قازىر كەيبىرەۋلەر جاستار جۇمىستان قاشادى دەپ جاتىر عوي. مەنىڭشە, ەل ىشىندە ادال ەڭبەك ىستەپ, ابىرويلى بولۋعا تالپىنىپ جۇرگەندەر دە از ەمەس.
اقسۋات سەلولىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ەرقانات قىزداربەكوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, راشيد اليابباسوگلى – ءتورت ت ۇلىكتىڭ ءتىلىن تابۋمەن قاتار, تابيعاتپەن تىلدەسە بىلەتىن سەزىمتال ادام. ءوزىنىڭ جانكەشتى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا جەرلەستەرىنە ۇلگى بولىپ جۇرگەن ەڭبەكقور. ءراشيدتىڭ بالالارى قازاقستاندا دا, ازەربايجاندا دا ءتۇتىن تۇتەتكەن. وسكەن, جەتىلگەن, وزدەرىنىڭ وتباسىلارى بار. سانالى عۇمىرىنىڭ باسىم بولىگىن دالادا وتكىزگەن اقساقال قازىر ون ەكى نەمەرەسى مەن ءۇش شوبەرەسىنىڭ ماڭدايىنان ءسۇيىپ وتىر.
– مەن جۇمىس ىستەگەندى جاقسى كورەمىن, – دەيدى راشيد اقساقال, – ەشقاشان جەڭىل جۇمىس ىستەگەن ەمەسپىن. قايتا اۋىر جۇكتى ارقالاعان سايىن تۇلا بويىما شىمىرلاپ كۇش-قۋات قۇيىلاتىن ءتارىزدى. سول ساتتە ءوزىمنىڭ قاجىر-قايراتىما سۇيسىنەمىن. ال ءتيىپ-قاشىپ جۇمىس ىستەۋ – كەرى كەتكەن جالقاۋدىڭ ءىسى. قاتاردان قالمايمىن دەگەن ادامدار ونداي بولماۋى كەرەك. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جان سىرىم, تابيعاتتىڭ الدەبىر قۇدىرەتىنە ىشتەي سەنەتىنىم. تاڭ اتىپ, كۇن باتقان سايىن بارلىق ادامعا دەنساۋلىق پەن كۇش-قۋات تىلەيمىن. ومىرىمدە ەشكىمنىڭ الا ءجىبىن اتتاعان ەمەسپىن. ايتپاقشى, وسى جۇرتتا الا ءجىپ تۋرالى ادەمى ۇعىم بار. باعزى زاماندا قازاقتار ەشقاشان ەسىگىنە كىلت سالماعان ەكەن, بوساعاعا الا ءجىپ بايلاعان. جۇرەگىندە يمانى بار ادام الا جىپتەن اتتاپ, ىشكە ەنبەگەن. عاجاپ تاعىلىم ەمەس پە؟
سايىن دالادا شەشىلە سويلەگەن اقساقال ءوز جۇرتى مەن التى الاشتىڭ سالت-ءداستۇرىن سالىستىرا ءوربىتىپ ۇزاق ايتتى. الگى عيبراتتى اڭگىمەنى ساي اڭعارىنان ەسكەن سامال جەل ەرەيمەننىڭ ەتەگىنەن كوتەرىپ, بار دالاعا تاراتىپ جاتقانداي. كوڭىلىمە ءتۇيىپ قالعانىم, ادالدىقتىڭ شەكاراسىن كۇزەتكەن الا ءجىپ تۋرالى عيبراتى. سودان سوڭ كەيىنگىگە ۇلگى بولار اقادال ەڭبەگى. باقىتىن ىزدەپ قىر اسقان قانشا جاستىڭ ىزدەگەنى وسى ەمەس پە ەكەن؟
اقمولا وبلىسى,
ەرەيمەنتاۋ اۋدانى
