جەتىسۋ وڭىرىندە سەبىلگەن 13,7 مىڭ گەكتار قانت قىزىلشاسىنىڭ بۇگىندە 11,5 مىڭ گەكتارى, نەمەسە 83,7% قازىلىپ, 545 مىڭ توننا ءونىم الىنعان. قالعان 2,2 مىڭ گا القاپتاردا جيىن-تەرىن جۇمىستارى جالعاسادى. قىزىلشانى قازۋعا 80 كومباين جۇمىلدىرىلعان. اقسۋ جانە كوكسۋ قانت زاۋىتتارى كۇن سايىن ورتا ەسەپپەن 250 اۆتوكولىكتى قابىلداپ جاتىر.
ء«بىر جارىم ايدان بەرى زاۋىت ەسىگىن كۇزەتىپ وتىرمىز. كۇزدىڭ قارا سۋىعى قارىپ بارادى. بۇرىنعىداي ەمەس جىلدام قابىلدايدى دەگەننىڭ وزىندە, ءبىز تاۋلىكتەپ تۇرامىز. جىلىنۋ ءۇشىن كولىك وتالىپ تۇرۋى كەرەك. قازىر ديزەل وتىنى وتە قىمبات. زاۋىت الدىندا ونى وتالدىرىپ قويا المايمىز. بەرىلگەن جانارمايدى ۇنەمدەپ جەتكىزۋ قاجەت. ودان كەيىن كۇنىنە جۇزدەگەن كولىكتى قابىلدايدى دەگەنى جالعان اقپارات. ونداي جۇك كولىگىن قابىلداپ جاتقان جوق. قايتا-قايتا كاگات الاڭى تولىپ قالدى دەپ ايتادى. ونىڭ ءبارىن نەگە ەسەپتەمەيدى؟ بۇلار قانتتى وڭدەپ الايىق دەگەننىڭ وزىندە, قانشا ۋاقىت كۇتەمىز. ەرتەڭ قار تۇسسە, ءتىپتى قاتىناۋ قيىن بولادى. القاپ باسى قازىردىڭ وزىندە لايلانىپ جاتىر. جۇك كولىگى كىرسە شىعا المايدى», دەيدى تاسىمالداۋشى جاناتبەك ەركىنبەكوۆ.
وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ 18 قاراشاداعى مالىمەتىنە قاراعاندا, قانت زاۋىتتارىنا 445 مىڭ توننا ءونىم وتكىزىلگەن. سونىڭ 212 مىڭ تونناسى كوكسۋ قانت زاۋىتىنا, 233 مىڭ تونناسى اقسۋ زاۋىتىنا, ونىڭ سىرتىندا اقسۋ قانت زاۋىتىنا 29 مىڭ توننا جامبىل وبلىسىنان جەتكىزىلگەن. قازىلعان قانت قىزىلشانىڭ 100 مىڭ تونناسى شارۋاشىلىقتاردىڭ ەگىستىك القاپتارىندا بۋرتتا جيناقتالعان, قازىلاتىن 2,2 مىڭ گەكتاردان 95 مىڭ توننا قىزىلشا جينالادى. جالپى, وبلىستا جينالاتىن قىزىلشانىڭ كولەمى 640 مىڭ تونناعا جەتكىزىلەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر.
«قانت قىزىلشاسىنا بەرىلەتىن سۋبسيديا كولەمى ۇلعايتىلعان سوڭ بۇل داقىلدى ءوسىرۋدىڭ تابىستىلىعى دا ءوسىپ, شارۋالاردىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتتى. وسىلايشا, بيىلعا جوسپارلانعان 10,7 مىڭ گەكتاردىڭ ورنىنا 13,7 مىڭ گەكتارعا, ياعني 3,0 مىڭ گەكتارعا ارتىق سەبىلدى. شارۋالاردىڭ وسىرگەن ءونىمىن دەر كەزىندە قازىپ الىپ, زاۋىتتارعا وتكىزۋى اسا ماڭىزدى. سوندىقتان ءونىمدى جيناۋ مەن قابىلداۋ 15 قىركۇيەكتەن باستالدى. قازىر ەكى زاۋىت بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس كۇندەلىكتى جالپى 5 مىڭ توننا قانت قىزىلشاسىن قابىلداپ وتىر», دەيدى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇرداۋلەت كەنەنباەۆ.
قىزىلشا وتكىزۋگە كەزەكتە تۇرعان كولىك جۇرگىزۋشىلەرىنە قولايلى جاعداي جاساۋ ءۇشىن ولارعا ىستىق تاماق ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر. بۇل ىسكە زاۋىتتار ورنالاسقان كوكسۋ, اقسۋ اۋداندارىمەن قاتار قىزىلشا ءوسىرۋشى بارلىق اۋدان-قالانىڭ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانى دا اتسالىسادى. ەگىن شارۋاشىلىعىنا, ونىڭ ىشىندە قانت قىزىلشاسىنىڭ وندىرىسىنە مەملەكەت تاراپىنان جان جاقتى قولداۋ كورسەتىلەدى. اتاپ ايتساق, بيىل وبلىستا ەگىن شارۋاشىلىعى باعىتىنا جالپى 14 ملرد تەڭگە ءبولىندى. سونىڭ 9,7 ملرد تەڭگەسى باسىم داقىلداردى سۋبسيديالاۋعا, 2,6 ملرد تەڭگەسى مينەرالدى تىڭايتقىشتاردى, 1,2 ملرد تەڭگەگە جۋىعى تۇقىمداردى, 483 ملن تەڭگەگە جۋىعى پەستيتسيدتەردى سۋبسيديالاۋعا قاراستىرىلدى. سول سياقتى كوكتەمگى دالا جانە ءونىمدى جيناۋ جۇمىستارىنا 11 مىڭ توننا ارزانداتىلعان ديزەل وتىنى ءبولىندى.
سونىمەن قاتار وبلىستىق بيۋدجەت ەسەبىنەن قانت قىزىلشاسى باعىتىندا 5 اۋداندا جاڭا 8 سەرۆيستىك-دايىنداۋ ورتالىعىن قۇرۋعا 2,5 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, 62 بىرلىك سەبۋ مەن ءونىمدى جيناۋ تەحنيكاسى شارۋاشىلىقتارعا ليزينگكە بەرىلدى, سونىڭ 28-ءى سەپكىش, 15-ءى – جاپىراق جيناعىش ماشينا, 19-ى – كومباين.
«قىزىلشا ەگۋدىڭ ءوز تاۋقىمەتى بار. سوعان ساي ەڭبەك ەتسەڭىز تابىسىڭىزدا ەسەلەنەدى. ارينە, قازىر تامشىلاتىپ سۋارۋ, جاڭبىرلاتىپ سۋراۋ ءتاسىلىن الىپ كەلۋ ماڭىزدى. سوسىن شەتەلدىك تەحنولوگياعا سەنىم ارتقاندا ءجون. تۇقىمنىڭ ساپاسىنا دا ءمان بەرۋ كەرەك. ماسەلەن, ءبىز گەكتارىنان 400-500 تسەنتنەردەن الىپ جۇرسەك, ودان 3 ەسە كوپ ءونىپ الۋعا بولاتىنىن دالەلدەگەن شارۋالار دا بار. قازىر ەگىن ەگەتىن القاپتار كوبەيىپ جاتىر دەگەنىمىزبەن, وعان باراتىن سۋ ارناسى جوق. ول ارنانى سالۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ءبىزدىڭ شارۋالار ساپالى تۇقىم مەن سۋ تاپشىلىعىن كورىپ وتىر. ودان كەيىن ۋاقىتىندا قارجىسى قالتاسىنا تۇسپەيدى. ءۇزىلىپ سوزىلىپ تۇسەدى. وسى ماسەلە دە قيىن. ماۋسىم كەزىندە جۇمىس كۇشىن ساقتاپ قالۋعا قارجى كەرەك. ولار ايلاپ, اپتالاپ ايلىق كۇتە المايدى. مەنىڭشە, وڭىرگە تاعى ءبىر زاۋىت قاجەت», دەيدى شارۋا يەسى اقتاي اقىمبەكوۆ.
ەكى زاۋىتتىڭ الاڭىنا قانت قىزىلشاسى تولىق سىيمايدى. ماسەلە – وسىندا. سول سەبەپتى زاۋىت باسشىلارى كۇن سوزىپ وتىر. ياكي العاشقى ونىمدەردى وڭدەپ, الاڭدى بوساتۋدى ويلايدى. ال وعان شارۋالار كونە مە؟ ەگىنىن قازىپ العان قىزىلشاشىلار شىر-پىر بولادى. ونىڭ ۇستىنە «كاماز»-دى جالداپ جۇمىس ىستەتىپ وتىرعان شاعىن شارۋالار بار. ولارعا ءار كۇنى ماڭىزدى, قانت قىزىلشاسىنىڭ سالماعىن جوعالتقان سايىن تۇسەر پايداسىنان ۇتىلا بەرەدى. ءالى ءونىمىن قازىپ الماعان شارۋالار دا بار. وسى كۇنى قىس تۇسپەي قازىلشا القابىنىڭ قالعان بولىگىن جيناۋ جۇمىستارى قاۋىرت ءجۇرىپ جاتىر. بيىل جالپى ءبىر گەكتاردىڭ ونىمدىلىگى 472 تسەنتنەردى قۇراپ وتىر. بۇل – ۇزدىك كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى.
بۇگىندە قانت زاۋىتتارى شارۋاشىلىقتارعا قابىلداعان قىزىلشاعا 3,3 ملرد تەڭگە تولەدى. ونىڭ ىشىندە كوكسۋ قانت زاۋىتى – 1,4 ملرد تەڭگە, اقسۋ قانت زاۋىتى – 1,9 ملرد تەڭگە. سونىمەن قاتار اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى تاراپىنان شارۋاشىلىقتاردان تۇسكەن 160 ءوتىنىم بويىنشا 3,1 ملرد تەڭگە سۋبسيديا بەرىلدى. زاۋىتتاردىڭ شارۋالارمەن ەسەپ ايىرىسۋى مەن وتكىزىلگەن ءونىمدى سۋبسيديالاۋ شارالارى شارۋاشىلىقتاردىڭ وتىنىمدەرىنىڭ تۇسۋىنە قاراي جالعاسادى.
زاۋىت الدىمەن جۇك كولىگىمەن بىرگە ۇستىندەگى ءونىمدى ولشەپ الىپ, ارتىنان جۇك كولىگىن بولەك ولشەپ, ونى جالپى سالماقتان كەمىتەدى. سوندا ءونىمنىڭ كورسەتكىشى شىعادى. كەيدە اراسىندا تاس بولادى نەمەسە ءتاتتى ءتۇبىرتى تازارتۋ جۇمىسى دۇرىس جاسالماعانى ەسكەرىلىپ, سالماعىن كەمىتۋگە زاۋىت قۇقىلى. سەبەبى اراسىندا توپىراق تا بولادى. كەيبىر شارۋالار ارنايى تەحنيكانىڭ كۇشىمەن تيەگەندىكتەن استىنداعى توپىراعىمەن بىرگە كولىككە سالادى. ونىڭ ءبارى زاۋىت الاڭىندا قالادى. سوندىقتان زاۋىت يەلەرى شارۋالارعا ەسكەرتۋ جاساپ, سالماعىن كەمىتەدى.
جەتىسۋ وبلىسى
