ەلىمىزدەگى 17 وبلىستىڭ 8-ءى رەسەي ولكەلەرىمەن شەكارالاسادى. بۇل – ەكى ەل اراسىندا بارلىق سالادا ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا بەرىك نەگىز. سولاي بولىپ تا كەلەدى. كەڭەس وداعى قۇلاعاننان كەيىن 1992 جىلى ەكى مەملەكەت ءوزارا ديپلوماتيالىق بايلانىستى جولعا قويعالى بەرى جان-جاقتى بارىس-كەلىس پەن الىس-بەرىس جانداندى. سونداي ماڭىزدى قارىم-قاتىناستىڭ ءبىرى – پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىق.
2012 جىلدان بەرى قازاقستان مەن رەسەي پارلامەنتتەرى اراسىندا ەكى كوميسسيا جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ءبىرى 2012 جىلدىڭ 27 ناۋرىزىندا قۇرىلعان قر پارلامەنت سەناتى مەن رف فەدەرالدىق جينالىسى فەدەراتسيا كەڭەسىنىڭ ىنتىماقتاستىق جونىندەگى كوميسسياسى بولسا, ەكىنشىسى – سول جىلدىڭ 25 ساۋىرىندە ومىرگە كەلگەن قر پارلامەنت ءماجىلىسى مەن رف مەملەكەتتىك دۋماسى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى پالاتاارالىق پارلامەنتتىك كوميسسياسى.
تاراپتاردىڭ ءوزارا ءىس-ارەكەتتەستىگىن ۇيىمداستىرۋ مەن ۇيلەستىرۋ ماقساتىندا قۇرىلعان ءبىرىنشى كوميسسيا قازاقستاندىق جانە رەسەيلىك ەكى بولىكتەن تۇرادى, ولاردى تەڭ توراعالار باسقارادى. ونىڭ وتىرىستارى جىلىنا ەكى رەت قازاقستان مەن رەسەي اۋماقتارىندا ءوتىپ كەلەدى.
ال قر پارلامەنت ءماجىلىسى مەن رف مەملەكەتتىك دۋماسى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى پالاتاارالىق پارلامەنتتىك كوميسسياسىنىڭ وسىعان دەيىن 11 وتىرىسى وتكەن. سوڭعىسى بيىل ماۋسىم ايىندا ۇزاق ۋاقىتقا سوزىلعان ۇزىلىستەن كەيىن استانا قالاسىندا ۇيىمداستىرىلىپ, ءتيىمدى ارىپتەستىك قايتا جاندانعانىن ايتا كەتۋ كەرەك. كوميسسيا قۇرامىندا ءماجىلىستىڭ – 20, رف مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ 17 دەپۋتاتى بار.
بيىلعى ون ءبىرىنشى باسقوسۋدا ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ رەسەي قازاقستاننىڭ سەنىمدى وداقتاسى جانە ستراتەگيالىق سەرىكتەسى ەكەنىن كەزەكتى مارتە اتاپ: «جىل وتكەن سايىن قارىم-قاتىناسىمىز تەك نىعايىپ كەلەدى. بۇعان كوشباسشىلارىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزدىك. مەملەكەت باسشىلارى ءوزارا ارىپتەستىكتى دامۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە كوتەردى. قازاقستاندا حالىقتارىمىزدىڭ سانعاسىرلىق دوستىعى ەرەكشە باعالانادى», دەدى.
ءماجىلىس سپيكەرى قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى تاتۋ كورشىلىك جىلدارىندا دوستىق پەن سەنىمدى نىعايتۋعا باعىتتالعان بەرىك شارتتىق بازا قالىپتاسقانىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ەلدەرىمىزدى الەمدەگى ەڭ ۇزىن شەكارا بايلانىستىراتىنىن ايتىپ, بىلتىر ءوزارا ساۋدا كولەمى ايتارلىقتاي وسكەنىنە, تاۋار اينالىمىنىڭ شامامەن 70 پايىزى وڭىرارالىق جانە شەكارا ماڭى ساۋداسىنا تيەسىلى ەكەنىنە نازار اۋداردى. وعان ەكى ەلدەن مىڭداعان كومپانيا مەن ميلليونداعان ادام تارتىلعان.
«ەكىجاقتى قاتىناستى دامىتۋدا پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىق ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ءبىز ءتۇرلى الاڭداردا ءجيى كەزدەسەمىز, پىكىر الماسامىز. ءار باسقوسۋىمىز جاڭا يدەيالار مەن باستامالارعا تولى. كوپتەگەن وزەكتى ماسەلە بويىنشا ءاردايىم ورتاق شەشىمگە كەلەتىنىمىز قۋانتادى. ۇزاق ۋاقىتتان كەيىن كوميسسيامىزدىڭ جۇمىسىن قايتا جانداندىرعانىمىز دا – بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە ىنتالىلىعىمىزدىڭ ايعاعى», دەدى ە.قوشانوۆ.
رف مەملەكەتتىك دۋماسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى الەكساندر جۋكوۆ پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ الەۋەتى زور ەكەنىن ايتا كەلە: «ەلدەرىمىزدىڭ كوشباسشىلارى پارلامەنتتەر الدىنا ساۋدا-ەكونوميكا, ينۆەستيتسيا سالاسىنداعى, عىلىمي-تەحنيكالىق, مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ مىندەتىن قويدى. ءبىز پرەزيدەنتتەرىمىزدىڭ ۋاعدالاستىقتارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋىمىز قاجەت. پارلامەنتتىك ولشەمدەگى ءوزارا ءىس-ارەكەتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ازاماتتارىمىزدى تولعاندىراتىن ماسەلەلەردى شەشۋ دە وتە ماڭىزدى», دەگەن ەدى.
اتالعان كوميسسيانىڭ مۇشەسى, ءماجىلىس دەپۋتاتى پاۆەل كازانتسەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەل پارلامەنتىندە وزگە مەملەكەتتەردەگى ارىپتەستەرمەن سىرتقى بايلانىستارعا ايرىقشا ماڭىز بەرىلەدى. سونىڭ ىشىندە ءماجىلىس بۇل باعىتتاعى قىزمەتىن ءۇش دەڭگەيدە جۇرگىزەدى. ءبىرىنشىسى – حالىقارالىق ۇيىمدار جانىنان قۇرىلعان پارلامەنتارالىق اسسامبلەيالارعا قاتىسۋ; ەكىنشىسى – شەتەل پارلامەنتتەرىمەن كوميسسيالار نەمەسە كەڭەستەر دەڭگەيىندە بايلانىس ورناتۋ; ءۇشىنشىسى جانە كەڭ تاراعان بايلانىس ءتۇرى – شەتەل پارلامەنتتەرىمەن ىنتىماقتاستىق توپتارى دەڭگەيىندە قارىم-قاتىناستى جولعا قويۋ.
«رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ مەملەكەتتىك دۋماسىمەن ارادا كوميسسيا دا جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ جۇمىس ورگانى رەتىندەگى ىنتىماقتاستىق توبى دا قۇرىلعان. قازاقستان تاراپىنان كوميسسيانىڭ تەڭ توراعاسى – ءماجىلىس دەپۋتاتى البەرت راۋ. رەسەي تاراپىنان مەملەكەتتىك دۋما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى الەكساندر جۋكوۆ. كورىپ وتىرعانىڭىزداي, ءبىزدىڭ رەسەيلىك ارىپتەستەرمەن ەكىجاقتى جۇمىس فورماتى مەن مارتەبەسى وتە جوعارى», دەيدى ول.
ءماجىلىس دەپۋتاتىنىڭ ايتۋىنشا, كوميسسيا جۇمىسى ەكى ەل پالاتالارىنىڭ سپيكەرلەرى – ەرلان قوشانوۆ پەن ۆياچەسلاۆ ءۆولوديننىڭ باقىلاۋىندا جانە تۇراقتى نازارىندا.
«بيىل ءبىراز ۇزىلىستەن كەيىن كوميسسيا جۇمىسى قايتا جانداندى, ناقتىراق ايتقاندا, جالعاسىن تاپتى. ماۋسىم ايىندا استانادا وتكەن وتىرىستىڭ كۇن ءتارتىبى ماڭىزدى دا مازمۇندى بولدى. ەكى تاراپتىڭ دەپۋتاتتارى بۇل كەزدەسۋدىڭ پايدالى ءارى ناتيجەلى بولۋى ءۇشىن جەمىستى جۇمىس اتقاردى. ناقتى ساندارعا جۇگىنسەك, كۇن تارتىبىنە 7 بازالىق باعىتتان تۇراتىن 25 ماسەلە قويىلدى. بۇل قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى بايلانىستاردىڭ كەڭ كولەمدى ەكەنىن كورسەتۋمەن قاتار, ۋاقىتتىڭ ءوزى الدىمىزعا قويىپ وتىرعان كۇردەلى ماسەلەلەردى شەشۋگە ەكى تاراپتىڭ دا بەل شەشە كىرىسكەنىن ايعاقتايدى», دەيدى پ.كازانتسەۆ.
پارلامەنتتىڭ مىندەتى زاڭ شىعارۋ قىزمەتى بولعاندىقتان, ەكى ەل پارلامەنتاريلەرى كەزدەسۋىندە باستى تالقىلاناتىن تاقىرىپ تا, ارينە, ءوزارا تاجىريبە الماسۋ, سونىڭ ىشىندە ەكونوميكا, تسيفرلىق قۇقىق, الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋ, كليماتتىق جاعدايلار, ۆولونتەرلىك قىزمەت, ت.ب. وزەكتى باعىتتاردا بىرىندە جوقتى ەكىنشىسى ۇيرەنىپ, بىلگەنىمەن ءبولىسۋ. سونىمەن قاتار ەنەرگەتيكا, تۋريزم, مادەني-گۋمانيتارلىق باعىت, قورشاعان ورتانى قورعاۋ, شەكارالىق وزەندەردى ءتيىمدى پايدالانۋ سەكىلدى ەكى تاراپقا ورتاق ماسەلەلەر قوزعالدى.
«ىنتىماقتاستىعىمىزدىڭ ۇلكەن باعىتىنىڭ ءبىرى – كولىك قاتىناسى جانە لوگيستيكا. بيىل كۇن تارتىبىندە «سولتۇستىك-وڭتۇستىك» حالىقارالىق كولىك ءدالىزىن دامىتۋ, ونىڭ شىعىس مارشرۋتىنىڭ الەۋەتىن سينحروندى تۇردە ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى جول كارتاسى ماسەلەسى قارالدى. سونىمەن قاتار قازاقستاندىق تاسىمالداۋشىلار ءۇشىن رەسەي-بەلارۋس شەكاراسىنداعى كەدەرگىلەردى الىپ تاستاۋ سەكىلدى تۇيتكىلدى جايتتار تالقىلاندى. قازاقستان-رەسەي ىنتىماقتاستىعىنداعى ماڭىزدى ورىندى ەكەۋارا تاۋار اينالىمىن ۇلعايتۋ مەن ءوزارا ساۋدا-ساتتىق جولىنداعى كەدەرگىلەردى جويۋ الادى. بۇل باعىتتا الدىمىزدا تۇرعان جۇمىس كوپ. ونىڭ كوبى جەدەل شەشۋدى تالاپ ەتەدى. سونىڭ ىشىندە ەكى ەلدىڭ ورتا جانە شاعىن كاسىپ يەلەرىنىڭ ءوز نارىقتارىمىزعا ەنۋىنە قولايلى جاعداي جاساۋدى ايتا الامىن», دەيدى پ.كازانتسەۆ.
پالاتاارالىق پارلامەنتتىك كوميسسيا مۇشەسى, ءماجىلىس دەپۋتاتى ايگۇل قۇسپاننىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندىق جانە رەسەيلىك دەپۋتاتتاردىڭ بيىلعى باسقوسۋى ەكى تاراپتىڭ ءبىر-ءبىرىن تولىق تۇسىنەتىنىن, كوتەرىلگەن كوپ ماسەلە ەكى ەلگە ورتاق ءارى ولاردى شەشۋ ماسەلەسىندە دە بىردەي ۇستانىمدا ەكەنىن كورسەتىپ بەرگەن.
«ارينە, بىرلەسكەن جۇمىسىمىزدا شەشىمىن كۇتكەن ماسەلە ءالى دە كوپ. بۇل – قالىپتى جاعداي. ويتكەنى بارلىق سالادا قارىم-قاتىناس ورناتقاننان كەيىن ءتۇرلى ماسەلە مەن كەدەرگىنىڭ تۋىنداماي قويمايتىنى بەلگىلى. دەگەنمەن ءبىزدىڭ پرەزيدەنتتەرىمىز اتاپ وتكەندەي, اراداعى تاتۋ كورشىلىك تۇرعىسىنان شەشۋگە بولمايتىن پروبلەما جوق. پارلامەنتارالىق كەزدەسۋلەردىڭ جۇيەلى تۇردە ۇيىمداستىرىلۋى ارقىلى ونىڭ ءبارىن ەڭسەرۋگە ابدەن بولادى», دەيدى ول.
ءماجىلىس دەپۋتاتى قازاقستان مەن رەسەي پارلامەنتتەرى اراسىنداعى تۇراقتى بايلانىستار ەڭ جوعارى دەڭگەيدە ءجۇرىپ جاتقانىن جەتكىزدى. وسى جىلدىڭ وزىندە بىرنەشە ىرگەلى كەزدەسۋ وتكەن. ماسەلەن, ناۋرىز ايىندا ءماجىلىس توراعاسى ەرلان قوشانوۆ ماسكەۋ جانە قازان قالالارىندا بولىپ, ءبىزدىڭ دەلەگاتسيا رەسەي پارلامەنتىنىڭ ەكى پالاتاسى وكىلدەرىمەن دە كەزدەسۋ وتكىزدى. ال ماۋسىم ايىندا مەملەكەتتىك دۋما سپيكەرى ۆ.ۆولودين الماتىعا كەلىپ, ۇقشۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى وتىرىسىنا توراعالىق ەتكەنى بەلگىلى.
«سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ شىلدە ايىندا عانا سانكت-پەتەربوردا وتكەن تمد پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنا قاتىستى. الداعى بىرەر كۇندە تاعى دا وسىنداي جيىن بولعالى جاتىر. مىنە, مۇنداي ءوزارا ساپارلار مەن بايلانىستار قوس مەملەكەتتىڭ قارىم-قاتىناسى ەڭ جوعارى دەڭگەيلەردە دامىپ جاتقانىن كورسەتەدى», دەيدى ا.قۇسپان.
وسى ورايدا سىندارلى قارىم-قاتىناسقا سىزات تۇسىرەتىن كەيبىر كەلەڭسىز جايتتاردى دا جاقسى بىلەمىز. بىراق كورشى مەملەكەتتىڭ بيلىگى بىرقاتار رەسەيلىك دەپۋتاتتىڭ اۋماقتىق تۇتاستىق پەن تاۋەلسىزدىگىمىزگە نۇقسان كەلتىرەتىن پىكىرلەرى رف-نىڭ رەسمي ۇستانىمى ەمەس ەكەنىن مالىمدەدى. بۇل رەتتە رف مەملەكەتتىك دۋماسىنداعى دوستىق توبىنىڭ جەتەكشىسى, دەپۋتات ۆيكتور سەليۆەرستوۆ قازاقستانمەن سىيلاس كورشىلىك قارىم-قاتىناس ورناتۋدان اسقان ماڭىزدى مىندەت جوق ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.
«كەيبىر ارىپتەستەرىمنىڭ پىكىرلەرىنە توقتالعىم كەلەدى. بۇل سوزدەر رەسەي قوعامى مەن يستەبليشمەنتىنىڭ ۇستانىمى ەمەس. وزدەرىنىڭ جەكە پىكىرلەرى. قازاقستان – رەسەيمەن ساۋدا بايلانىسى كولەمى جاعىنان بەسىنشى ورىندا تۇرعان مەملەكەت. ءبىز قازاقستاندى وزىمىزدەن الىستاتقىمىز كەلمەيدى, قازاقستان دا رەسەيدەن جىراقتاۋدى قالامايدى. ءبىز ەشكىمنىڭ ۇلكەن اعاسى نە كىشى اعاسى ەمەسپىز, تەڭ قۇقىلى سەرىكتەسپىز», دەگەن ەدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ا.قۇسپان كەيبىر رەسەيلىك دەپۋتاتتاردىڭ سوزدەرى پوپۋليزم مەن وزىنە ساياسي كاپيتال جيناۋدىڭ ەڭ قاراپايىم ءارى سوراقى ءتۇرى ەكەنىن ايتادى.
ء«بىز مۇنداي جايتتاردىڭ ءبارىن ەشقاشان ساياسيلاندىرماۋىمىز كەرەك. ەكى ەل پارلامەنت توراعالارى دا مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەردى ءوز ىشىندە توقتاتۋ تۋرالى كەلىسكەن ەدى. مۇنى مەملەكەتتىڭ ساياسي ۇستانىمى دەپ قاراۋعا بولمايدى. ءار دەپۋتات وداقتاس ەلگە, ءوز ەلىنە نۇقسان كەلتىرەتىن سوزدەردەن اۋلاق بولۋى كەرەك», دەدى ول.
بۇگىندە رەسەي – ءبىزدىڭ ەڭ باستى ساياسي جانە ەكونوميكالىق وداقتاسىمىزدىڭ ءبىرى. تاۋەلسىزدىك العالى بەرى ەكى ەل اراسىندا 300-دەن اسا قۇجاتقا قول قويىلعان. ولاردىڭ ەڭ باستىلارى – 1992 جىلعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسى اراسىنداعى دوستىق, ىنتىماقتاستىق جانە ءوزارا كومەك تۋرالى شارت جانە 2013 جىلعى ءححى عاسىرداعى تاتۋ كورشىلىك جانە وداقتاستىق تۋرالى شارت. ا.قۇسپاننىڭ ايتۋىنشا, وسى جانە وزگە دە 300-دەن اسا بىرلەسكەن قۇجات ەكى مەملەكەتتىڭ تاتۋلىعى مەن ىنتىماعىن نىعايتاتىن بەرىك نەگىز.
«بىزدە بارلىق دەڭگەيدە قارىم-قاتىناس جولعا قويىلعان. پرەزيدەنت, پارلامەنت, ۇكىمەت دەڭگەيىندە بايلانىستارىمىز بەكەم. قازىرگى تاڭدا قازاقستان مەن رەسەي اراسىندا ءوزارا ارەكەتتەستىك ورناماعان سالا جوق. تاتۋ كورشىلىك دەگەن وسىنداي بولسا كەرەك. قازاقتىڭ «الىستاعى اعايىننان جانىڭداعى كورشىڭ ارتىق» دەگەن ءسوزى دە ءدال وسىنداي باۋىرلاستىق پەن سىيلاستىققا قاراتا ايتىلعانىنا ءشۇبا جوق. بۇل – ءار تاراپ ءۇشىن ءاردايىم جادىندا ۇستايتىن تاعىلىم», دەدى دەپۋتات.
