پالاتا دەپۋتاتتارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قورىنان 2025-2027 جىلدارعا ارنالعان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت» تۋرالى زاڭدى قاراپ, ماقۇلدادى. قۇجات نورمالارىنا سايكەس مەملەكەتتىك مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ بويىنشا شىعىستاردى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇلتتىق قوردان 2025, 2026 جانە 2027 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرتتىڭ مولشەرى 2 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. سەناتورلار اتاپ وتكەندەي, ءتيىستى زاڭنىڭ قابىلدانۋى بيۋدجەتتىڭ تەڭگەرىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە ۇلتتىق قوردىڭ تۇراقتاندىرۋ فۋنكتسياسىن ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونداي-اق سەنات دەپۋتاتتارى «2025-2027 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» زاڭدى قارادى. ماۋلەن اشىمباەۆ اتاپ وتكەندەي, بيۋدجەتتىڭ باسىم مىندەتى مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋ جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ بولىپ قالا بەرەدى. وسىعان بايلانىستى الداعى ءۇش جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ پارامەترلەرى بيۋدجەتتىك قاعيدالاردىڭ ساقتالۋىن جانە بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ باسىم باعىتتارىنا شوعىرلانۋىن ەسكەرە وتىرىپ ايقىندالعان. بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى باعىتى – مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردى تولىق كولەمدە ورىنداۋ جانە عىلىمدى, ءبىلىم بەرۋدى, مەديتسينانى قولداۋدى كۇشەيتۋ ارقىلى ادامي كاپيتالدى دامىتۋ. اتاپ ايتقاندا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ جالپى كولەمى 2025 جىلى – 25 750 ملرد تەڭگە, 2026 جىلى – 23 168 ملرد تەڭگە جانە 2027 جىلى 24 566 ملرد تەڭگە سوماسىندا جوسپارلانىپ وتىر. قاراجات اعىمداعى جاعدايلارعا بەيىمدەلە وتىرىپ, ەكونوميكالىق ۇلگى قالىپتاستىرۋعا, مەملەكەتتىك قارجىنىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋگە جانە حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ ءۇشىن ءتيىستى جاعداي جاساۋ ارقىلى ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا باعىتتالادى.
«مەملەكەت باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىنىڭ فورۋمىندا الەۋمەتتىك شىعىستاردان, بيۋدجەتتىك مەكەمە قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىنان, زەينەتاقى مەن جاردەماقىدان ۇنەمدەۋگە بولمايتىنىن ناقتى ايتتى. كەلەسى جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ الەۋمەتتىك سالاداعى شىعىستارى شامامەن 40 پايىزدى قۇراپ, 9,7 ترلن تەڭگەدەن اسادى. بۇل بيىلمەن سالىستىرعاندا 867 ملرد تەڭگەگە ارتىق. اتالعان قاراجات الەۋمەتتىك تولەمدەردى ۇلعايتۋعا, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن, سونداي-اق عىلىم مەن جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالالارىن دامىتۋعا باعىتتالادى», دەدى سەنات توراعاسى.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى تالقىلاۋ بارىسىندا سەناتورلار ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ الدىندا ۇلتتىق قور قاراجاتىن ءتيىمدى پايدالانۋ, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ, سالىقتىق تۇسىمدەر مەن ينفلياتسيانىڭ ءوسۋى, گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردىڭ, جىلۋ جەلىلەرىنىڭ جاي-كۇيى, اۋىل شارۋاشىلىعىن قولداۋ جانە اۋىلداعى ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا قاتىستى ماسەلەلەردى كوتەردى.
وسى رەتتە م.اشىمباەۆ وڭىرلەردى دامىتۋعا ىقپال ەتۋ سەناتورلاردىڭ قىزمەتىندەگى باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى ەكەنىنە نازار اۋداردى.
«سەناتورلاردىڭ ۇسىنىسىمەن اۋىل تۇرعىندارىن تازا جانە قولجەتىمدى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قوسىمشا قارجى بولىنەتىن بولدى. بۇل – پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسى. سونداي-اق «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ەلەكتر جەلىلەرىن كەڭەيتۋ, گاز تاسىمالداۋ جۇيەلەرىن دامىتۋ, اۆتوكولىك جولدارىن جوندەۋ سياقتى اۋىلداردىڭ ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋدى كوزدەيتىن جوبالاردى قوسىمشا قارجىلاندىرۋ قاراستىرىلىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى ۇكىمەت سەناتورلار كوتەرگەن ماسەلەلەردى نازارعا الىپ, الداعى ۋاقىتتا ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزەدى دەپ سەنەمىز. پارلامەنت سەناتى وسى باعىتتاردا بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋگە دايىن», دەدى پالاتا سپيكەرى.
م.اشىمباەۆ وتىرىس بارىسىندا وتاندىق ماشينا جاساۋشىلاردى ۇزاقمەرزىمدى قارجىلاندىرۋ جانە شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ وزەكتى ماسەلە ەكەنىن دە تىلگە تيەك ەتتى. سەناتورلار ۇلتتىق ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ, وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ جانە شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى ۇلعايتۋ ماسەلەلەرىن كوتەرىپ, ناقتى پروبلەمالارعا توقتالعان ەدى. وسىعان بايلانىستى سەنات سپيكەرى تاياۋدا قوستاناي قالاسىندا وتكىزىلگەن ماشينا جاساۋ سالاسىن دامىتۋعا قاتىستى ءىس-شارادا كوتەرىلگەن تۇيتكىلدەرگە نازار اۋداردى.
«سەنات وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ ءۇشىن ءتيىستى قۇقىقتىق بازانى قالىپتاستىرۋ جولىندا ءتيىستى جۇمىس اتقارىپ كەلەدى. وسى جۇمىس اياسىندا دۇيسەنبى كۇنى قوستانايدا ماشينا جاساۋ سالاسىن دامىتۋعا ارنالعان دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزدىك. سول جەردە بىرقاتار ماسەلە كوتەرىلدى. سونىڭ ىشىندەگى ەكى پروبلەماعا توقتالىپ كەتەيىن. بىرىنشىدەن, سول جەردە ءبىراز كاسىپورىن وكىلدەرى ۇزاقمەرزىمدى جانە قولجەتىمدى قارجىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن كوتەردى. بۇل, وسىعان دەيىن ايتىلعانداي, پايىزداردىڭ جوعارى بولۋى, بانكتەرمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ قيىندىعى سياقتى تۇيتكىلدەردى قامتيدى», دەدى م.اشىمباەۆ.
سەنات توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, قارالىپ وتىرعان كەلەسى جىلدىڭ بيۋدجەتىندە ونەركاسىپتى دامىتۋ قورىنىڭ قارجىسى ازايعان. بۇل – وتاندىق كاسىپورىنداردى قارجىلاندىرىپ وتىرعان نەگىزگى ينستيتۋتتاردىڭ ءبىرى. سوندىقتان پالاتا سپيكەرى الداعى ۋاقىتتا اتالعان قوردىڭ قارجىسىن كوبەيتۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدىڭ ورىندى ەكەنىن ايتىپ, ۇكىمەت تاراپىنان وسى باعىتتاردا ناقتى ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
«دوڭگەلەك ۇستەلدە وتاندىق ماشينا جاساۋشىلار كوتەرگەن تاعى ءبىر پروبلەما – شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى. بۇگىندە شيكىزاتتى وڭدەۋ بارىسى وزەكتى ەكەنى بەلگىلى. الايدا قازىرگى تاڭدا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر اليۋميني, مىس, مىرىش, قورعاسىن سياقتى شيكىزاتتاردى ەلىمىزدەگى كەن وندىرۋشىلەردەن قىمبات باعاعا ساتىپ الۋعا ءماجبۇر. قالىپتاسقان ءتارتىپ بويىنشا وتاندىق كەن وندىرۋشىلەر حالىقارالىق دەڭگەيگە, لوندون مەتالل بيرجاسىنىڭ باعاسىنا قاراعاندا 5 پايىزدىق جەڭىلدىك بەرىپ وتىر. دەگەنمەن تاۋار وندىرۋشىلەر مۇنىڭ وتە از ەكەنىن ايتادى. سوندىقتان وتاندىق ماشينا جاساۋشىلار, ەلىمىزدە وڭدەۋشى ونەركاسىپتى دامىتاتىن كومپانيالار جانە كاسىپكەرلەر ءۇشىن قازاقستاندىق شيكىزاتتىڭ باعاسىن تاعى دا تومەندەتۋ ماسەلەسىن پىسىقتاعان ورىندى بولار ەدى», دەپ پالاتا توراعاسى ۇكىمەتتى وتاندىق وندىرۋشىلەردى الاڭداتىپ وتىرعان وسى ەكى ماسەلەگە نازار اۋدارۋعا شاقىردى.
وسىلايشا, سەناتورلار رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى كونتسەپتۋالدى تۇردە قولدادى. دەگەنمەن ونى قاراۋ بارىسىندا بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزدى. ناقتى ايتقاندا, دەپۋتاتتار كەلەسى جىلعا قوسىمشا 60 ملرد تەڭگە ءبولۋدى ۇسىندى. بۇل قاراجات وڭىرلىك دامۋعا, سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ بۇرۋ پروبلەمالارىن شەشۋگە, «اۋىل – ەل بەسىگى» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا, سونداي-اق باسقا دا باعىتتارعا ارنالعان. سول ارقىلى سەناتورلار وڭىرلەردە جەرگىلىكتى تۇرعىندارمەن كەزدەسۋلەر بارىسىندا كوتەرىلەتىن وزەكتى پروبلەمالاردى قامتىعانىن اتاپ وتكەن ءجون.
وسىعان بايلانىستى زاڭدى سەنات دەپۋتاتتارى ۇسىنعان تۇزەتۋلەرمەن ماجىلىسكە قايتارۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
