– بيبىگۇل احمەتقىزى, ۇلكەن ساحنادا شاكىرتتەرىڭىزبەن ءان كەشتەرىن وتكىزىپ, 70 جىلدان استام بەكزات ونەرگە بارىڭىزدى بەردىڭىز. جالپى, كورگەن قيىندىعىڭىز بەن قۋانىشتى كۇندەرىڭىزدى, جەڭىستەرىڭىز بەن جەڭىلىستەرىڭىزدى قىسقاشا قالاي سيپاتتار ەدىڭىز؟
– تاعدىردىڭ ماعان بەرگەن سىناقتارى از ەمەس. اكەمدى سوناۋ زۇلمات جىلدارىندا ۇستاپ الىپ كەتكەننەن كەيىن تىرشىلىك قوي, جاستايىمنان ەت, كونسەرۆىلەۋ كومبيناتتارىندا جۇمىس ىستەدىم. سوعىس كەزىندە دە بالا-شاعا بولساق تا اتا-اجەلەرمەن بىرگە تىنباي ەڭبەك ەتتىك. 18 جاسىمدا سەمەيدەگى ەت كومبيناتىندا جۇمىسپەن قاتار كوركەمونەرپازدار ۇيىرمەسىنە قاتىسىپ ءجۇردىم. سوسىن الماتىعا كەلىپ, الماتى مەملەكەتتىك كونسەرۆاتورياسىنا (قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسى) دايىندىق بولىمىنە وقۋعا ءتۇسىپ, 6 جىلدان سوڭ جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ, ماماندىعىم بويىنشا ەڭبەككە ارالاستىم. فيلارمونياداعى قۇرمانعازى وركەسترىندە 11 جىلداي جۇمىس ىستەدىم. اۋىل اۋىلدى, جەر جەردى, مال باققان, ەگىن ەككەن ەل ءىشىن ارالاپ, كونتسەرت بەرەتىنبىز. بارماعان اۋىلىم جوق دەسەم بولادى. حالىق اندەرىن ءبىرىنشى كەزەكتە ورىندايتىنبىز, اۋەلى ەلىمنىڭ پاتريوتى بولىپ, ۇلتتىق مۋزىكانى كوتەرۋدى, ناسيحاتتاۋدى ماقسات ەتتىك. سوسىن بارىپ الەمدىك كلاسسيكالىق دۇنيەلەر ايتىلادى, ولاردى دا رەپەرتۋارىمىزعا ءجيى ەنگىزىپ جۇردىك. قۇرمانعازى وركەسترىندە جەكە-دارا ءان ايتىپ, ەل الدىنا شىعىپ ءجۇردىم. 95 جاسقا, شۇكىر, امان جەتتىم, قازىر رەپەرتۋارىمداعى اندەردى, وپەرالىق شىعارمالاردى ونەردەگى بالالارىم, نەمەرەلەرىم ابىرويمەن ورىنداپ ءجۇر.
– حالقىڭىزدى انمەن تەربەگەن ءانشىسىز. العاش باعىڭىزدى قاي ءان اشتى, ساحناعا اكەلگەن ۇستازدارىڭىز كىم؟
– مەنىڭ تانىلۋىما قازاقتىڭ حالىق اندەرى اسەر ەتتى دەپ ويلايمىن. رەپەرتۋارىمدا مىڭنان استام حالىق ءانى بار. كەيبىرەۋلەر مەن ورىنداعان ءاندى بۇرىن-سوڭدى ەستىمەگەنىن ايتادى. مىسالى, «قاراتورعاي», تاعى باسقا حالىق اندەردى شىرقاي بىلگەن انشىلەر جوعارى دەڭگەيلى حاس شەبەر بولا الادى دەپ ەسەپتەيمىن. ءاربىر جاس ونەرىن وسى حالىقتىق اندەردى ايتۋدان باستاسا, ءبىلىمىن تەرەڭدەتىپ وتىرسا, جاقسى ناتيجەگە جەتەدى دەگەن سەنىمدەمىن. ۇستازدارىم تۋرالى ايتسام, ەت كومبيناتىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەندە كوركەمونەرپازدار ۇيىرمەسىندە ءان ايتتىم. سول كەزدە سەمەيدە ايداۋدا جۇرگەن جازۋشى گ.ي.سەرەبرياكوۆانىڭ كوزىنە ءتۇستىم. ونەردە باعىت بەرگەن ۇستازدارىم – سەمەيگە جەر اۋدارىلعان جازۋشى گالينا سەرەبرياكوۆا مەن جەتەكشىم, حالىق ءارتىسى نادەجدا سامىشينا. وسى ۇستازدارىمنىڭ ءتالىمى ارقاسىندا قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق كونسەرۆاتورياسىنا وقۋعا ءتۇستىم.
– ومىرلىك ۇستانىمدارىڭىز تۋرالى بىلۋگە بولا ما؟
– ماعان ەشتەڭە وڭايلىقپەن كەلگەن جوق. 1932 جىلى اكەم ناقاقتان ناقاق اتىلىپ كەتتى, سوسىن جەتى بالامەن جەسىر قالعان اناما بارىنشا كومەكتەستىم, جۇمىس ىستەدىم, سەبەبى ۇيدەگى ەستيارى مەن ەدىم. ەڭبەك ەتىپ ءجۇرىپ, جوعارىدا ايتقان ۇستازدارىمدى كەزدەستىردىم. ولار ىزدەنۋىمە باعىت-باعدار بەرىپ, ءبىلىم الىپ, اندەردىڭ ءمان-ماعىناسىن ءتۇسىنىپ, حالىقتىق اۋەندەردى, كلاسسيكالىق دۇنيەلەردى ورىنداعانىمنىڭ ارقاسىندا وسىنداي بيىك ماقساتتارعا جەتتىم. قازىر دە قاراپايىم تۇرامىن, ءۇش بولمەلى پاتەردە جۇرت قاتارلى ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىن. ۇيدە مۋزىكالىق اسپاپ – ءرويالدىڭ قاسىنان كەتپەيمىن, ساۋساقتارىممەن الگى اسپاپپەن جاڭا اندەردى ۇيرەنەمىن, ايتامىن, سول ادەتىمدى ءالى دە تاستاعان جوقپىن. ايتارىم – ماقسات قويساڭ, تاباندى بولساڭ, دەگەنىڭە جەتەسىڭ!
– بيىل قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسىنىڭ 80 جىلدىعىن اتاپ وتۋدە. ونەردىڭ قارا شاڭىراعى تۋرالى ايتارىڭىز بار ما؟
– ءيا, بيىل مەنىڭ 95 جاسىم اتالىپ جاتسا, قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتورياسى 80 جىلدىق تورقالى تويىن تويلاپ جاتىر. الماتىدا ن.تىلەنديەۆ اتىنداعى «وتىرار سازى» قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق فولكلورلىق-ەتنوگرافيالىق حالىق اسپاپتارى وركەسترى مەن قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتوريا ۇجىمى بىرلەسىپ, مەنى قوناق رەتىندە شاقىرىپ, ونەر كورسەتەدى. كونسەرۆاتوريادا مەن كەڭەسشى رەتىندە جۇمىس ىستەيمىن, جاس ونەر يەلەرىنە اقىل-كەڭەسىمدى ايتامىن. ەكى رەت ومىرتقاما وتا جاساعاندىقتان, بالداقپەن, اربامەن جۇرەمىن.
– جاس انشىلەرگە قانداي كەڭەس بەرەر ەدىڭىز؟
– ولارعا ايتارىم – اۋىلدى ۇمىتپاڭدار, ءوسىپ-ونگەن اتامەكەندى قاستەرلەپ, شالعاي اۋىلدارعا بارىپ تۇرۋ كەرەك. ويتكەنى اۋىل ءبىزدى اسىرايدى, تىرشىلىك كوزى, اتا كاسىبىمىز سوندا دەر ەدىم. وسىناۋ 95 جاسقا كەلگەنشە تىنباي ەڭبەك ەتۋمەن كەلەمىن, ەل اراسىندا جۇرگەندىكتەن, حالىق مەنى جاقسى كورەدى. «قازاقتىڭ بۇلبۇل قىزى» اتاندىرعان حالقىما راحمەت, ءوزىمدى باقىتتى ونەر يەسى دەپ سانايمىن. ەڭبەگىم, داۋىسىم ارقىلى سىي-قۇرمەتكە بولەنىپ وتىرمىن. اندەردىڭ اۋەلى ءماتىنىن جاتتايمىن, ماعىناسىنا ءمان بەرەمىن, سوسىن بارىپ اۋەنگە سالامىن.
– «سىرلى اياقتىڭ سىرى كەتسە دە, سىنى كەتپەيدى» دەگەن ءسوز بار قازاقتا. ءالى دە ادەمىسىز. سۇلۋلىقتىڭ سىرى نەدە؟ قالاي كۇتىنەسىز؟
– ەشقاشان وپا-دالاپ جاعىپ, الەم-جالەم بويانعان ەمەسپىن. تەك ساحناعا شىعار الدىندا عانا جۇقالاپ وپا جاعىلادى, بولدى. ءوز شاشىم وسى – جەرگە جەتەدى.
– قۇرمەتتەپ شاقىرعان جەرلەردەن قالمايسىز. تۋعان جەرىڭىز – سەمەيگە دە باردىڭىز؟
– ءيا, بيىل دا سەمەي قالاسىنا بارىپ كەلدىم. سەمەي – ۇلى اباي مەن تەرەڭ شاكارىمدى, قانشاما عالىمدار مەن ءبىلىمدى تۇلعالاردى ومىرگە اكەلگەن قاسيەتتى توپىراق قوي, ءاربىر ساپارىم تاعىلىمعا تولى دەر ەدىم. ونداعان جىل سەمەي جەرىندە يادرولىق سىناق بولعانى, ادامدارعا, ەكولوگياعا تيگىزگەن زياندى زارداپتارى ءالى كۇنگە دەيىن سەيىلگەن جوق. سەمەي قالاسى وبلىس ورتالىعى مارتەبەسىنەن ايرىلىپ, اۋدان دەڭگەيىندە قالىپ, قالادا جىلۋ دۇرىس بەرىلمەگەن شاقتار – ءبارىن دە كوزبەن كوردىك, جانىمىز اشىدى, جۇرەگىمىز اۋىرعانى بەلگىلى. ەندى قازىر قالادا جاڭا قۇرىلىس سالىنىپ, جاڭارىپ كەلەدى, ءالى دە اۋىلدارعا كوبىرەك كوڭىل بولگەنىن قالار ەدىك. سوعىس كەزىندە مايدان ءۇشىن قانشاما ءونىم ۇسىنعان ەت كومبيناتى قازىر قاڭىراپ بوس جاتىر, وسىعان كۇيزەلەمىن. مال جوق, ەت كومبيناتى جۇمىس ىستەمەيدى, وسىنى ءبىر ىسكەر جاندار قولعا الىپ, جانداندىرسا, قانشاما حالىققا جۇمىس ورنى بولار ەدى دەپ ويلايمىن. ءتىرى ادامنىڭ تىرشىلىگى بىتپەيدى عوي, جالپى, تۋعان جەرگە بارعاندا بويىڭا ەرەكشە كۇش-قۋات قۇيىلادى, شۇكىر, قايدا بارسام دا سىي-قۇرمەت كورسەتەدى. اۋىلداستارىما قاتتى ريزامىن. ءومىر بولعان سوڭ ءبارى دە بولادى, وندايدا اجەم ايتاتىن: «دۇنيە دەگەن – دوڭگەلەك, اينالدىرىپ ءبىر باسار» دەپ. تۋعان جەرىمنىڭ, ەلىمنىڭ بۇدان دا جاقسارعانىن ءالى دە, بۇيىرسا, كورەمىن دەگەن ويدامىن. تالاي جاقسى مەن جايساڭدى تۋدىرعان قاسيەتتى سەمەي توپىراعى تۇلەپ, جاڭارىپ, جاقسارادى دەپ ۇمىتتەنەمىن.
– داۋىس كۇتۋدە ەرەكشە ۇستانىمدارىڭىز بار ما؟
– ارينە, بۇل قۇداي بەرگەن داۋىس. دەگەنمەن كۇتىم كەرەك. قاتتى سالقىن نەمەسە وتە ىستىق سۋ, تاماق ىشپەيمىن, اششى ءدام جەمەيمىن, ىشكىلىككە, تەمەكى تارتۋ دەگەنگە مۇلدە قارسىمىن.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
گۇلشات ساپارقىزى,
جۋرناليست, ارنايى «Egemen Qazaqstan» ءۇشىن
