كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
الماتى قالالىق وڭىرلىك كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن ءباسپاسوز جيىنىندا پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ رەسمي وكىلى سالتانات ازىربەك جول-كولىك وقيعالارىنا قاتىستى كەلەڭسىز وقيعالار مەن ناقتى ستاتيستيكانى العا تارتىپ, مەگاپوليس جولدارىن بارىنشا قاۋىپسىز ەتۋ ماقساتىندا قانداي امالدار اتقارىلىپ جاتقانى تۋرالى بايانداپ بەردى. سونىمەن بىرگە قالا دارىگەرلەرى دە موپەدتەر مەن ساموكاتتاردى ابايسىز باسقارۋدىڭ سوڭى قانداي قايعىلى وقيعاعا ۇرىندىرىپ جاتقانى جونىندەگى دەرەكتەردى العا تارتتى.
ەگەر قازان ايىنداعى دەرەكتەرگە سۇيەنەتىن بولساق, جىل باسىنان بەرى الماتىدا 3 869 جول-كولىك اپاتى تىركەلسە, قوس دوڭگەلەكتى كولىكتەردىڭ كەسىرىنەن 4 211 ادام زارداپ شەككەن. مۇنداي كەلەڭسىزدىككە مەگاپوليستەگى كولىك تۇرلەرىنىڭ كوپتىگى دە اسەر ەتىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا الماتىدا 650 889 اۆتوموبيل تىركەلگەن, كۇن سايىن مەگاپوليسكە وڭىرلەردەن 550 مىڭعا دەيىن كولىك كىرەدى.
وسىنىڭ ىشىندە موپەدتەر مەن ەلەكتر سكۋتەرلەرى سياقتى بالامالى كولىك تۇرلەرىنىڭ جاعالاسۋىمەن ورىن الىپ جاتقان جول-كولىك وقيعالارى (جكو) سانىنىڭ كوبەيۋى قالادا كوكەيكەستى سيپاتقا يە ەكەندىگىن ايرىقشا ايتۋ قاجەت. سوڭعى دەرەكتەرگە سايكەس, تەك ءبىر عانا الماتىدا موپەدتەردىڭ قاتىسۋىمەن 743 جكو ورىن الىپ, 757 ادام زارداپ شەگىپ, 14 ادام قازا تاۋىپتى. ەلەكتر سكۋتەرلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن 103 جكو تىركەلسە, سونىڭ سالدارىنان 109 ادام جاراقات العان. ءبىر قۋانىشتىسى, ەشكىم قازا تاپپاعان. ال موتوتسيكلدەردىڭ قاتىسۋىمەن 19 اپات تىركەلىپ, 19 ادام زارداپ شەگىپ, 2 ادام قازا تاپقان.
الماتى قالاسى پوليتسيا دەپارتامەنتىنىڭ رەسمي وكىلى س.ازىربەك قالا كوشەلەرىندە موپەد پەن سكۋتەر مىنگەندەردى باقىلاۋدى كۇشەيتۋ ماقساتىندا كۇن سايىن رەيد جۇرگىزەتىن 8 موتوتسيكل ەكيپاجى جولعا شىعاتىنىن ايتادى. جىل باسىنان بەرى 31 894 موپەد پەن 28 762 سكۋتەر يەسى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. سونىمەن قاتار كامەلەتكە تولماعانداردى موپەدتەر مەن سكۋتەرلەر جۇرگىزۋگە رۇقسات ەتكەنى ءۇشىن 113 اتا-اناعا قاتىستى ءتۇرلى شارا قابىلدانعان.
وسى ورايدا پد وكىلى جىل باسىنان بەرى بارلىعى 3 420 483 رەت جول قوزعالىسى ەرەجەسى بۇزىلعانىن, ماس كۇيىندە كولىك ايداعانى ءۇشىن 1 890 جۇرگىزۋشى ۇستالىپ, 2 846 ادام جۇرگىزۋشى كۋالىگىنەن ايىرىلعانىن مالىمدەپ وتىر. 6 مىڭنان استام كولىك قۇرالى, ونىڭ ىشىندە 1 700 موپەد ارنايى تۇراققا قويىلعان.
جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, مەملەكەت باسشىسى موپەد يەلەرىن جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الۋعا, كولىك قۇرالدارىن تىركەۋگە مىندەتتەيتىن زاڭعا قول قويدى. ەندىگى جەردە موپەد مىنگەندەرگە جەكە باستى كۋالاندىراتىن قۇجات, سالىق كودەكسىنىڭ 553, 615-باپتارىندا كوزدەلگەن كقتك, متنب بەرگەنى ءۇشىن تىركەۋ الىمى مەن مەملەكەتتىك باجداردىڭ تولەنگەنىن راستايتىن قۇجاتتار, ەگەر بار بولسا, تەحنيكالىق قۇجات نەمەسە اشىق كوزدەردەن الىنعان موپەدتىڭ تەحنيكالىق سيپاتتامالارى تۋرالى مالىمەتتەر, مەنشىك يەسىنىڭ ءوتىنىشى, كولىك قۇرالىن تەكسەرۋ اكتىسى قاجەت. موپەد راماسىنىڭ ءنومىرى بولماعان جاعدايدا, سايكەستەندىرۋ ءنومىرىن تىركەۋگە دەيىن موپەد يەسىنىڭ ءوتىنىشى بويىنشا ۋاكىلەتتى ورگان بەرەدى.
قىسقاسى, مۇنىڭ بارلىعى قۇقىق پەن تارتىپكە قاتىستى. ءوز كەزەگىندە دارىگەرلەر دە ابايسىزدىقتىڭ سالدارىنان قوس دوڭگەلەكتى كولىكتەر دەنساۋلىققا قاۋىپ ءتوندىرىپ قانا قويماي, قايعىلى جاعدايعا ۇرىندىرىپ جاتقانىن ناقتى وقيعالارمەن ەسكەرتۋگە, قاپەرگە سالۋعا ءماجبۇر. ايتالىق, جاقىندا الماتىداعى №2 قالالىق بالالار كلينيكالىق اۋرۋحاناسىنىڭ رەانيماتولوگ-دارىگەرى گۇلبانۋ بەردياروۆا اتا-انالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە باق ارقىلى شۇعىل ۇندەۋ جولداپ, جولدا ءجۇرۋ ەرەجەسىن وقىماي, ماشىقتانباي موپەدتىڭ رۋلىنە وتىرماۋعا كەڭەس بەردى.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ (ددۇ) مالىمەتتەرى بويىنشا, جول-كولىك وقيعالارى 15-29 جاس ارالىعىنداعى جاستار اراسىندا اجالعا ايداعان نەگىزگى سەبەپشىگە اينالعان. ويتكەنى قوس دوڭگەلەكتى كولىكتەر الەمدە جىلىنا 1,3 ميلليوننان استام ادامنىڭ ءومىرىن جالماپ جاتىر. بۇل قايعىلى كورسەتكىشتىڭ ەداۋىر بولىگى موتوتسيكلشىلەر مەن موپەديستەرگە تيەسىلى.
گ.بەردياروۆانىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي اپاتتار اجال قۇشتىرىپ قانا قويماي, ولاردىڭ جاقىندارىنىڭ ءومىرىن تۇبەگەيلى وزگەرتىپ, وكىندىرىپ وتەتىن اۋىر جاعدايعا دۋشار ەتەدى.
«جاقىندا بىزگە موپەدىمەن اۋىر ءجول-كولىك وقيعاسىنا ۇشىراعان 17 جاستاعى ناۋقاس جەتكىزىلدى. ءتۇرلى اۋىر جاراقات العان بوزبالانىڭ جاعدايى قيىن ەدى. جاسوسپىرىمگە جەتى رەت وپەراتسيا جاسالدى. الايدا دارىگەرلەر بار كۇشتەرىن سالعانىنا قاراماستان, وڭ بۇيرەگىن ساقتاي المادى. جاعدايى تۇراقتالعانىمەن, جامباس سۇيەكتەرىنىڭ اۋىر جاراقاتى, حيرۋرگيالىق وپەراتسيا, وڭ بۇيرەگىنىڭ الىنۋى ونى ۇزاق ۋاقىت بويى توسەككە تاڭىپ, دەنساۋلىعىنا بايلانىستى رەسمي تۇردە مۇگەدەكتىگىن راسىمدەۋگە ماجبۇرلەدى. پسيحولوگتەردىڭ ناۋقاسپەن ءالى دە, ۇزاق ۋاقىت بويى جۇمىس ىستەۋىنە تۋرا كەلەدى. جاس جىگىت قازىر دە كەزەڭدىك رەكونسترۋكتيۆتىك مەرزىمدى وپەراتسيالاردى جالعاستىرۋ ءۇشىن اۋرۋحانادا جاتىر», دەيدى رەانيماتولوگ.
وكىنىشكە قاراي, مۇنداي مىسال جالعىز ەمەس. ماماندار موپەدىمەن اۋىر جول-كولىك اپاتىنا دۋشار بولعان باسقا ءبىر 17 جاستاعى ناۋقاستىڭ وقيعاسىن دا بايانداپ ءوتتى.
«موپەدپەن كولىككە سوقتىعىسقان بۇل ناۋقاستىڭ دا ءتۇرلى اۋىر جاراقاتقا بايلانىستى جاعدايى وتە قيىن بولدى. ەكى جاعىنان جامباس, مىقىن سۇيەكتەرىنىڭ كوپ جەرىنەن جابىق سىنۋى, ءبىر بەل ومىرتقاسىنىڭ جابىق قىسا سىنۋى, ءبىر بەل ومىرتقاسىنىڭ ارتقى دوعاسىنىڭ, وڭ جاق يىعىنىڭ سىنۋى, ىشكى اعزالاردىڭ كوگەرۋى, مەمبرانالىق بولىكتەگى نەسەپاعاردىڭ زاقىمدانۋى, جاراقاتتان كەيىنگى نەسەپ جولىنىڭ جىرتىلۋى, 3-دارەجەلى تراۆماتيكالىق شوك, 2-دارەجەلى پوستگەمورراگيالىق شوك ناۋقاستى دا, دارىگەرلەردى دە كۇردەلى جاعدايمەن بەتپە-بەت كەلتىردى.
ناۋقاستىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋ ماقساتىندا دارىگەرلەر شۇعىل تۇردە ءۇش بىردەي وپەراتسيا جاسادى. ناۋقاس تەك ەكى ايدان كەيىن عانا ۇيىنە ورالدى. بۇگىندە ونىڭ جاعدايى دۇرىستالدى دەسەك تە, جامباس بۋىندارىنىڭ تارىلىپ, جامباس سۇيەكتەرىنىڭ شوعىرلانا بىرنەشە جەردەن سىنۋى سەبەپتى ەمدەلۋىن جالعاستىرىپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا ناۋقاستىڭ نەسەپ جولىنىڭ جارىلۋىنا بايلانىستى قۋىق بۇتىندىگىن قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن ءالى دە كەزەڭ-كەزەڭىمەن جاسالىناتىن وپەراتسيالار كۇتىپ تۇر. موپەدشى جىگىت قازىر ەپيتسيستوستومامەن جۇرگەندىكتەن, ءزاردى ءىشتىڭ الدىڭعى قابىرعاسى ارقىلى سىرتقا شىعارادى. «وپەراتسيالاردان كەيىن ينفەكتسيالىق اسقىنۋ بولۋى مۇمكىن», دەيدى ماماندار.
وكىنىشكە قاراي, دارىگەرلەر قوس دوڭگەلەكتى كولىكتىڭ كەسىرىنەن اۋىر جول اپاتىنا دۋشار بولعان جاستار كوپ جاعدايدا وسى اۋىرتپالىقتان قانداي تۇرعىدا دا ءومىر بويى تولىق ارىلا المايتىندىعىن, ءتىپتى دەمدەرى تاۋسىلعانشا قىمبات تۇراتىن ەم-دومعا تاۋەلدى بولىپ وتەتىنىن, مۇگەدەكتىك پەن جان جاراسىنا ۇشىراپ جاتقانىن اشىپ ايتتى.
الماتى
