ەگەر 2024 جىلى ناقتى ءوسىم 4,5% بولادى دەپ ەسەپتەسەك, وندا 2029 جىلى ءىجو 450 ملرد دوللارعا جەتۋ ءۇشىن جىل سايىنعى ءوسىم 7,8%-دى قۇراپ وتىرۋعا ءتيىس. ماكروەكونوميكالىق ۇزاقمەرزىمدى اسپەكتىدە ۆاليۋتا باعامى ينفلياتسيا ايىرماشىلىعىنا بايلانىستى وزگەرەدى. ەگەر اقش-تا ينفلياتسيا 2% بولسا, بىزدە ورتاشا العاندا 7% بولادى. سوندا 6 جىلدا باعام 34%-عا, 456-دان 611 تەڭگەگە دەيىن قۇنسىزدانۋعا ءتيىس. ارينە, 2030 جىلعا تامان تەڭگەنى 500 دەڭگەيىندە ۇستاپ تۇرۋعا بولادى, الايدا بۇل تەڭسىزدىك ەلىمىزدى الداعى جىلدارى قۋىپ جەتەدى. ءبىز مۇنداي كەزدى 2009, 2014, 2015 جىلدارى باستان كەشتىك, تيىسىنشە ونىڭ باعاسى ءبىز ءۇشىن تىم قىمباتقا تۇسەدى.
تەڭگەنىڭ ناقتى باعامى السىرەمەي, ءتىپتى نىعايۋى ءۇشىن اقش-پەن سالىستىرعاندا ەڭبەك ونىمدىلىگى العا وزۋعا ءتيىس. نەگىزى, بۇعان قول جەتكىزۋگە بولادى, بىراق ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدىڭ قۇرىلىمىمەن قيىنداۋ. سوندىقتان 7,8%-دىق وسىمگە قول جەتكىزۋ وتە قيىن. سەبەبى ءبىزدىڭ ءوسىمىمىز كوپ جاعدايدا ەكونوميكاداعى فيسكالدى يمپۋلس ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلىپ جاتىر. بىزدە ەكونوميكالىق وسىمگە قالاي قول جەتكىزىلەتىنى تۋرالى تالداۋعا تىرىسىپ كورەيىن. 2023 جىلعى ءىجو-ءنى مىسالعا الايىق. ءىجو-ءنىڭ جالپى كولەمى 119 ترلن تەڭگە بولدى, سونىڭ 8 ترلن – تازا تۇتىنۋ سالىعى جانە 111 ترلن – قوسىلعان قۇن. 111 ترلن تەڭگەنىڭ 67,5 ترلن – قىزمەتتەر ءوندىرىسى جانە 43,5 ترلن – قۇرىلىستى قوسا العانداعى تاۋارلار ءوندىرىسى. بىزدە قىزمەتتەردىڭ باسىم ۇلەسىن ساۋدا سالاسى الادى – 21 ترلن تەڭگە. بۇل – نەگىزىنەن, ساۋدا كومپانيالارىنىڭ تاۋاردى, جۇمىس پەن قىزمەتتى قايتا ساتۋدان تۇسەتىن كىرىسى جانە بۇل جەردە حالىقتان بولەك, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ, سونىڭ ىشىندە «سامۇرىق-قازىنا» ارقىلى مەملەكەت تە قاتىسادى. ۇلكەن فيسكالدى يمپۋلس ساۋدا ءوسىمى مەن ءىجو ەسەبىندە ەسكەرىلىپ كەتەتىن ساۋدا كومپانيالارى تابىسىنىڭ ءوسىمىن قامتاماسىز ەتىپ بەرەدى. ءبىلىم, دەنساۋلىق جانە كاسىبي عىلىمي قىزمەت جيىنتىعىندا 13 ترلن تەڭگە بەرەدى جانە بۇلار مەملەكەتتىك شىعىستار قاتارىنا جاتادى. اتالعان سالادا شىعىن كوپ بولعان سايىن ءىجو-گە قوسىلاتىن ۇلەس تە ارتادى.
تاۋ-كەن سالاسىنىڭ (وعان مۇناي ءوندىرىسى دە كىرەدى) پايداسى 15 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى. ونىڭ تەڭ جارتىسى بيۋدجەتكە سالىق رەتىندە كەتەدى, سوسىن مەملەكەتتىك شىعىن قاتارىنا ەنەدى, ءسويتىپ تىكەلەي ءىجو-گە اسەر ەتەدى. سونىمەن قاتار جايلى مەكتەپ جانە جول قۇرىلىسى سەكىلدى ۇلتتىق جوبالارى بار قۇرىلىس سالاسى دا بەلسەندى ءوسىم كورسەتىپ جاتىر. بۇل دا اينالىپ كەلگەندە فيسكالدى ءيمپۋلستىڭ كورىنىسى. سونىمەن بىرگە قتج سياقتى باستى تاسىمالداۋشىنىڭ تاريفتەرىنىڭ ءوسىمى دە فيسكالدى يمپۋلسكە جاتادى. سوندا مەملەكەتتىك شىعىنداردى الىپ تاستايتىن بولساق, وندا ءىجو ءوسىمى ۇلكەن قىسىم جاعدايىندا قالار ەدى.
ءىجو-ءنىڭ 5%-عا ءوسۋى – شامامەن 6 ترلن تەڭگە. ال بيىل ۇلتتىق قوردان 6,2 ترلن تەڭگە الدىق. بۇل فيسكالدى اقشا اتالعان وسىمگە جەتۋگە كومەكتەسەتىن شىعار دەپ ۇمىتتەنەمىن, ايتپەسە ازىرگە تەك 4%-عا جەتە الدىق. باسقاشا ايتقاندا, ءبىزدىڭ ءوسىم نەگىزىنەن كلاسسيكالىق گوللاند اۋرۋىنا سايكەس كەلەدى, ياعني مۇناي رەنتاسىن فيسكالدىق ارنا ارقىلى قايتا ءبولۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.
قوردان قازىرگى الۋىمىزدى تۇسىمدەر (مۇناي تابىسى) ارەڭ-ارەڭ جاۋىپ جاتىر. ءوسىمدى مەملەكەتتىك شىعىس ەسەبىنەن 7% جانە ودان جوعارى ۇستاپ تۇرۋ مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى بىزدە سوعان ساي تابىس جوق, ءتىپتى مۇناي كىرىسىن ەسەپتەسەك تە. 7%-دان جوعارى ءوسىم ءۇشىن ەكونوميكا قۇرىلىمىن وزگەرتىپ, شەتەلدىك ينۆەستيتسيانى تارتۋ جانە اۋىر رەفورمالاردى جۇرگىزۋ كەرەك. ال ونداي رەفورمانى ەنگىزۋ ءبىراز ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى. ءتىپتى ەكى جىلدىڭ ىشىندە جۇزەگە اسىرۋ قيىنعا سوعادى. ال كۇردەلى رەفورمالار ءوز جەمىسىن تەك 3-4 جىلدان سوڭ بەرۋى مۇمكىن, ونىڭ وزىندە العاشقى جىلدارى رەتسەسسيانى كورۋىمىز دە عاجاپ ەمەس.
