«Scopus»-قا ماقالاڭ شىقتى ما, يندەكس حيرشاڭ ءوستى مە؟». بۇل ءسوز قازىر عىلىمي باعىتتا جۇرگەندەردىڭ اراسىندا ءجيى ايتىلادى. دوكتورلىق وقۋداعى عالىمدارمەن سويلەسە قالساڭىز, «Scopus-قا ماقالا جازىپ جاتىرمىن, قيىن ەكەن» دەگەندى دە اندا-ساندا ەستيمىز. عىلىم دامۋ ءۇشىن ەلدەگى عىلىم سالاسىندا جۇرگەندەرگە شەتەلدىك عىلىمي جۋرنالداردا ماقالا جاريالاۋ كەرەك دەگەن شارت بار. ءبىز وسى شارتتىڭ دۇرىس-بۇرىسىن بىلەيىك دەگەن ويمەن ەمەس, جالپى شەتەلدىك جۋرنالداردا عىلىمي ماقالا جاريالاۋدىڭ ەلىمىزدىڭ عىلىم سالاسىنا قانداي پايداسىن تيگىزەدى دەگەن ويمەن ىزدەنىپ كوردىك.
«قازىرگى عىلىمنىڭ دەڭگەيى, عالىمنىڭ عىلىمي الەۋەتىنىڭ ەڭ باستى ولشەمى – عالىمنىڭ «Scopus» بازاسىنا ەنگەن باسىلىمداردا جاريالانعان ەڭبەكتەرى. عالىمداردىڭ عىلىمعا قوسقان ۇلەسى سول ەڭبەكتەرىنە شەتەلدىك عالىمداردىڭ جاساعان سىلتەمەلەر سانىمەن ولشەنەدى. ەگەر قانداي دا ءبىر عىلىمي اتاق العىڭىز كەلسە, عىلىمي دارەجە يەلەنگىڭىز كەلسە, جوبامەن اينالىسقىڭىز كەلسە, وسىعان ءسىزدىڭ دە بەيىمدەلىپ, وسى تالاپتى ورىنداۋدان باسقا امالىڭىز جوق.
ال ەندى وسى «Scopus» جوعارىدا اتالعان عىلىمي اتاق دارەجەدەن بولەك بىزگە نە بەرەدى؟ «Scopus» بازاسىنداعى باسىلىمدارعا الەمنىڭ ءار تۇكپىرىنەن عالىمدار عىلىمنىڭ بارلىق سالاسى بويىنشا ءوز زەرتتەۋلەرىن جاريالاي الادى. دەمەك, ءسىزدىڭ مۇنداي باسىلىمداردا جاريالانعان ەڭبەكتەرىڭىز وتاندىق عىلىم كەڭىستىگىنەن شىعىپ, الەمدىك عىلىمعا جالعانادى. ءسىزدىڭ الماتىدا وتىرىپ جازعان ماقالاڭىزدى امەريكانىڭ نە كانادانىڭ ءبىر عالىمى وقىپ, ءوزىنىڭ ءبىر ەڭبەگىندە پايدالانىپ, وعان سىلتەمە جاسايتىن بولادى. جاھاندانۋ زامانىندا بۇل قالىپتى قۇبىلىسقا اينالۋعا ءتيىس. مۇنىڭ نەگىزگى سەبەبى, كوپشىلىگىمىز ماقالانى اعىلشىن تىلىندە جازا المايمىز. اعىلشىن ءتىلىن اكادەميالىق دەڭگەيدە مەڭگەرمەگەن سوڭ, امالسىزدان سول تىلدە جازىپ, ماقالا جاريالاپ بەرەتىن كومپانيالاردىڭ نە جەكە ادامداردىڭ قىزمەتىنە جۇگىنەمىز. سونىڭ سالدارىنان كەيدە ساپاسىز جۋرنالعا شىعارىپ, ولاردىڭ «Scopus» بازاسىنان ءتۇسىپ قالۋى نەمەسە بەرگەن كومپانيالاردىڭ اقشانى العان سوڭ جوعالىپ كەتۋى سەكىلدى ءتۇرلى جاعدايلاردىڭ ورىن الۋى – «وسى Scopus دەگەن بالە بولدى؟» دەگەنگە الىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار قازاق ءتىلى, قازاق ادەبيەتى, قازاقستان تاريحى سىندى كەيبىر ۇلتتىق ماسەلەمىزدى وزىمىزدەن ارتىق تۇسىنبەيتىن سالالار بار. بۇل سالانىڭ تەك ءوزى بويىنشا سكوپۋسقا ماقالا جاريالاۋدىڭ وزىندىك قيىندىقتارى بارىن ايتا كەتكەن ءجون. سوندىقتان «Scopus» بازاسىنداعى باسىلىمدارعا ماقالا جاريالاۋ – عالىمنىڭ ءوز شەشىمى, عالىم رەتىندەگى ءوز قالاۋى بولۋعا ءتيىس. ال عالىمنىڭ بارلىق جولىن تەك «Scopus»-قا بايلاۋ, ونى مىندەتتەۋ, ودان وزگە ەڭبەگىن ەلەمەۋ – عىلىمدى وركەندەتەتىن جول ەمەس», دەيدى SDU ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى بايان كەرىمبەكوۆا.
ءبىزدىڭ ويىمىزشا, «Scopus» جۋرنالدار ەڭ الدىمەن, كەلىپ تۇسكەن ماقالالاردىڭ قۇندىلىعىنا, تاقىرىبىنىڭ وزەكتىلىگىنە جانە الەمدىك عىلىمي سالاعا قانشالىقتى ۇلەس قوسا الادى دەگەن شارتتارعا نەگىزدەلەدى. ال وسى شارتتاردى تولىق ورىنداعان ماقالالار جۋرنال بەتىندە تەگىن جاريالاناتىنىن ءبىزدىڭ عىلىمي الەم جاقسى بىلەدى. مۇنداعى تاعى ءبىر تۇيتكىلدى ماسەلە ماقالانىڭ قاي عىلىمي جۋرنالعا سايكەس كەلەتىنىنە كوز جەتكىزۋ بولماق.
حيميا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, PhD جەكسەن توقتاربايدىڭ بۇل تاقىرىپ بويىنشا ايتارى كوپ. «كەيبىر عالىمداردىڭ الەمدىك عىلىمي جۋرنالداردا جاريالاعان ماقالالارىنىڭ سانى وتە كوپ. ولار كوبىندە ارىپتەستىك ارقىلى ءار تاقىرىپتا ماقالالار جازا بەرەدى. وسى ارقىلى يندەكس كورسەتكىشىن جوعارىلاتقاندار بارشىلىق. سونىمەن بىرگە نوبەل سىيلىعىن العان عالىمداردىڭ «Scopus»-تاعى ماقالالار سانى از, يندەكسى دە جوعارى كورسەتكىشكە يە ەمەس. بىراق ولاردىڭ ماقالالارى كۇللى الەم بويىنشا ەڭ كوپ وقىلىپ, كوپتەگەن عىلىمي جۇمىستا سىلتەمە بەرىلەدى. بۇل دەگەنىمىز – ولاردىڭ جازعان ماقالالارى وتە ساپالى دەگەن ءسوز. ونىڭ ۇستىنە, نوبەل سىيلىعىن العان عالىمدار تەك ءبىر باعىتتا عانا ماقالالار جازاتىندىقتان, ولاردىڭ زەرتتەۋ باعىتتارىنىڭ اياسى تىم تار», دەيدى ول.
ال ەلىمىزدىڭ عىلىم سالاسىنا كەلسەك, كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭدە ءبىلىم الىپ, عىلىمي دارەجەسىن قورعاعان عالىمدار «Scopus»-قا قارسى. سەبەبى ولار قازىرگى عىلىمي ولشەمنىڭ ءبىرى بولىپ وتىرعان شەتەلدىك عىلىمي جۋرنالدارعا ماقالا جاريالاي المايدى. ال جاسى ەگدە بولسا دا, عىلىمعا شىنايى بەرىلگەن عالىمدارىمىز بار, ولار عىلىمداعى شارتتاردىڭ ءبارىن ورىندايدى. قازىرگى قازاق عىلىمىنا «Scopus»-تا ماقالالار جاريالاۋ كەرەك ەمەس دەۋگە دە بولادى. بىراق عىلىمنىڭ شارتتارىن باسقا نەمەن ولشەۋگە بولادى؟ وسىنى ويلانۋىمىز كەرەك.
قازىر ءبىزدىڭ عىلىم سالاسى وزگەلەردەن ۇيرەنۋ بارىسىندا. سول ءۇشىن بىزگە شەتەلدىك تاڭداۋلى عىلىمي جۋرنالداردا ماقالالار جاريالاۋ مىندەتتى تۇردە قاجەت. وسى ارقىلى تاجىريبە جيناپ, الەمدىك عىلىمي مايدانعا ات باسىن بۇرامىز. شىنى كەرەك, «Scopus» شىققالى بەرى ءبىزدىڭ ەلدىڭ عىلىمىندا از بولسا دا, ىلگەرىلەۋشىلىك بار. ويتكەنى عىلىم سالاسىنداعى جاستار ەڭ الدىمەن, شارتتى ورىنداۋ ءۇشىن, سوسىن ءوز باعىتىندا تىڭ ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ىزدەنۋ جولىنا تۇسەدى.
سايىپ كەلگەندە, ءار زاماننىڭ, ءار ەلدىڭ عىلىمعا دەگەن جاۋاپكەرشىلىگى مەن ارتار جۇگى ءارتۇرلى. عىلىم سالاسىن دامىتقىسى كەلگەن مەملەكەتتەر ەڭ الدىمەن, سول سالاعا جۇيەلى رەفورما ازىرلەيتىنىن شەتەلدىك تاجىريبەلەر كورسەتىپ بەردى. ال ودان كەيىنگى سالماق عالىمداردىڭ ءوز سالاسىنداعى جەتىستىكتەرىندە ەكەنى بەلگىلى. سول ءۇشىن دە ءبىزدىڭ قازىرگى عىلىم سالاسىنا «Scopus»-قا تىڭ تاقىرىپتاعى ماقالالار جاريالاپ, وتاندىق عىلىمنىڭ دامۋىنا ءسال دە بولسا سەرپىن بەرۋ كۇن تارتىبىندەگى مىندەت بولماق.
