كوزىمىزبەن كورىپ, تاجىريبە جيناقتاعان ۇلىبريتانيانى الايىق. بريتانيا بيلىگى سۋ تاسىسا دا, ءۇي ورتەنسە دە, عيمارات سالسا دا, عىلىمعا سۇيەنەدى. ۇلىبريتانيا – ورتتەن كوپ جاپا شەككەن ەل. سوناۋ 1666 جىلى 2 قىركۇيەكتە باستالعان الاپات ءورت 4 كۇنگە جالعاسىپ, ۇلى ءورت (Great Fire) دەپ اتالدى. Pudding Lane-داعى ناۋبايحانادان باستالعان ءتىلسىز جاۋدان لوندوننىڭ كوپ بولىگى جوق بولدى. ءىرى مۇراجاي, شىركەۋ, مادەني وشاقتاردى جەرمەن-جەكسەن ەتكەن. 87 شىركەۋ, 13 200 ءۇي كۇل بولىپ, 37 ملرد فۋنت شىعىن كەلگەن. 70 مىڭ ادام ءۇي-كۇيسىز قالىپ, 6 ادام قۇربان بولعان. سول كۇنى بولعان جەل ءورتتى ودان سايىن ورشىتكەن. ال بۇل مەملەكەت عىلىمي زەرتتەۋلەرى ارقىلى وسى ورتتەن ناتيجە شىعارا ءبىلدى. بۇگىن بولىپ, ەرتەڭ ۇمىتىلىپ كەتكەن جوق. ءورت قايدان شىقتى, قاي ۋاقىتتا, نەگە بىرنەشە كۇنگە سوزىلدى, باستاۋ العان جەرى, ونىڭ ءبىر شاقىرىمدا قانشا ۋاقىت جانعانى مينۋت-سەكۋندىنا دەيىن زەرتتەلدى. كوپتەگەن عىلىمي جۇمىس جازىلىپ, ناقتى دالەلدەندى. دەرەكتى فيلمدەر ءتۇسىرىلىپ, ءورت قىزۋىنىڭ قانشا گرادۋسقا دەيىن بارعانى دالدىكپەن كورسەتىلدى. نەگىزگى سەبەپ – اعاش ۇيلەر مەن عيماراتتاردىڭ ءبىر-بىرىنە تىم جاقىن ورنالاسقانىن عىلىمي تۇرعىدا زەرتتەۋ. كەيىننەن ۇيلەرىن تاستان سالا باستادى. كەز كەلگەن جاعدايعا عىلىم ارالاسسا, ماسەلەنىڭ شەشىمى بولارى بەلگىلى. بۇلار سولاي ىستەي الدى.
بۇل سالاعا ولار قارجىنى اياماي قۇيادى. ەسەسىنە عالىمدار ايانىپ قالماي, تاپسىرىس بەرگەن جوبالارىن بۇگە-شىگەسىنە دەيىن دايىنداپ بەرەدى. جەرگىلىكتى بيلىك ەش كۇمان كەلتىرمەستەن, اندا-مىندا ساندالتپاستان تاجىريبە جاساپ, جۇزەگە اسىرادى. كوبىنە ءار ءوڭىردىڭ بيلىگى – بىزدىڭشە, جەرگىلىكتى اكىمدىك ايماقتاعى ماسەلەنىڭ شەشىمىن سول جەردىڭ عالىمدارىنا تاپسىرادى. عىلىمي ورتالىق جوو-دا اشىلعان. سونداعى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ قىزمەتكەرلەرى عىلىمعا ەندى ارالاسا باستاعان ماگيسترانت, دوكتورانتتاردى تارتا وتىرىپ, ولاردىڭ يدەياسىمەن بەلگىلى ءبىر ماسەلەنى زەردەلەپ, شەشىمىن شىعارىپ بەرەدى. ەسەسىنە جاس عالىمدار تاجىريبە جيناقتاپ, اي سايىن ايلىق الىپ وتىرادى. جوبانى اكىمدىك قارجىلاندىرادى. جوبا مەرزىمى ءۇش ايدان ءبىر جىلعا دەيىن سوزىلۋى مۇمكىن. وسى جىلى لانكاستەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مەنەدجمەنت مەكتەبىنىڭ ماگيسترانتتارى جەرگىلىكتى ەكولوگياعا قاتىستى اكىمدىكتىڭ تاپسىرىس بەرگەن جوباسىنا زەرتتەۋ جۇرگىزگەنىن بىلەمىز. زەرتتەۋشىلەر توبىنىڭ اراسىندا اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ماگيستراتۋراسىندا ءبىلىم الىپ جاتقان قازاق قىزى دا بار.
بىزدە دە جوو جانىنان اشىلعان عىلىمي ورتالىق, ينستيتۋتتار بار. بىراق ونداعى زەرتتەۋلەرگە ماگيسترانت, دوكتورانت تارتىلۋى وتە ءالسىز. اكىمدىكتىڭ تىپتەن شارۋاسى جوق, ورتالىق, ينستيتۋتتار قۇزىرلى مينيسترلىكتىڭ گرانتتارىن, تەندەر اڭدىپ وتىرعانى. وسىدان سوڭ عىلىمنىڭ باستاۋ الاتىن جەرى – بولاشاق عالىمداردى دايارلايتىن ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ وزىندە عىلىم جوق. ويتكەنى مينيسترلىك – ءبىر جاقتا, اكىمدىك – ءبىر جاقتا, ۋنيۆەرسيتەتتەر – ءوز الدىنا, ماگيسترانت, دوكتورانتتار ءتىپتى بولەك. وسىلار ءبىر-بىرىمەن قابىسپاعان سوڭ ءبۇتىن عىلىم دامىمايدى.
قازىر ماگيستر, PhD دارەجەسى ەكىنىڭ بىرىندە بار. مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىندا جىل سايىن جۇزدەگەن مەملەكەتتىك قىزمەتشى ماگيستر, دوكتور دارەجەسىن الادى. ونىڭ ۇستىنە «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن قانشا مەملەكەتتىك سالا قىزمەتكەرى ءبىلىمىن كوتەردى. بىراق ۇلىبريتانياداعى سياقتى ەلىمىزدە بولعان ءىرى ورتتەردىڭ سەبەپ-سالدارى ءالى زەرتتەلگەن جوق. توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ قۇرامى ءورتتى ءسوندىرىپ, ءمينيستردىڭ ورنىنان كەتكەنىن عانا بىلەمىز. وسىنداي بىردەن-ءبىر سالانىڭ ماسەلەسى ءالى دە عالىمدارمەن كەڭەسە وتىرىپ, شەشىمىن تاپپاي كەلەدى.
مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى ماگيستراتۋرا, دوكتورانتۋراعا وقىتۋدىڭ ماقساتى قوعامداعى ماسەلەلەردى عىلىمعا سۇيەنە وتىرىپ شەشەتىن قىزمەتكەرلەردى دايارلاۋ ەمەس پە ەدى؟ وسىنداي قادامدار جاسالسا, ۇكىمەتتىڭ باس قاتىرار ماسەلەلەرى شەشىمىن تاۋىپ قالار. عالىمدارىمىز دا شەتەل اسپاي ءوز ەلىنە قىزمەت ەتەرى ءسوزسىز. سوندىقتان حاكىم اباي ايتقانداي, عىلىم تاپپاي كوشىمىز ىلگەرى دەپ كەۋدە قاعۋىمىزعا ءالى ەرتە.
