جادىگەر • 02 قاراشا, 2024

ماقىنىڭ ساندىعى

181 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

ماقى (ابىلماقى) ءۋاليحانوۆ – قازاقتىڭ العاشقى كاسىبي سۋرەتشىلەرىنىڭ ءبىرى. ول شوقان ءۋاليحانوۆتان ون جاس كىشى. اعاسى ونىڭ سۋرەت سالۋعا, قاعاز شيمايلاۋعا, اعاشتان ويىنشىق, م ۇلىك جاساۋعا يكەمى بارىن ەرتە اڭعارعان. كەيبىرەۋلەردىڭ ايتۋىنا قارا­عاندا, ماقى جاسىندا سۇزەكپەن اۋىرىپ, ەستۋ, سويلەۋ قابىلەتىنەن ايىرىلىپ, مىلقاۋ بولىپ قالادى.

ماقىنىڭ ساندىعى

شوقان ماقىنى 10 جاسىندا سانكت-پەتەربۋرگتەگى ەستۋ قابىلەتى جوق بالالاردى وقىتاتىن ارناۋلى ۋچيليششەگە ورنالاس­تىرادى. وقۋعا اتتاناردا اكەسى شىڭعىس ماقىعا شىركەۋگە بارماۋدى, شوقىنباۋدى, شوشقا ەتىن جەمەۋدى قاعازعا سۋرەت سالا وتىرىپ تۇسىندىرگەن ەكەن. قۇلدىراڭداعان بالا اكەنىڭ تاپسىرمالارىن بويىنا تەرەڭ ءسىڭىرىپ, بۇلجىتپاي ورىنداعان.

ماقى وقىعان ۋچيليششە كەمباعال بالالاردى سۋرەت سالۋعا, سىزۋ, كالليگرا­فيا, گراۆيۋرا ونەرىنە ۇيرەتكەن. شو­قان ءۋا­ليحانوۆ سانكت-پەتەربۋرگتە ونى ءوزىنىڭ دەموكرات, اعارتۋشى دوستارىمەن تانىستىرعان. زەرەكتىگىنىڭ ارقاسىندا ماقى الەمدىك اتاقتى سۋرەتشىلەردىڭ ونەرىمەن تانىس بولىپ, ورىس جانە الەم ادەبيەتى وكىلدەرىنىڭ وزىق شىعار­مالارىن بويىنا سىڭىرگەن.

توعىز جىل وقىپ, تۋعان ەلىنە سۋرەت, قولونەر تۋىندىلارىنىڭ كا­سىبي مامانى, ۇزدىك شەبەرى بولىپ ورا­لادى. اعاشتان, سۇيەكتەن ويۋلاپ توسەك­اعاش, ساندىق, استاۋ, ساپتاياق, وجاۋ, ناقىش­تى قاپ (فۋتليار) سياقتى تاماشا جادىگەر­لەر جاساعان. 1876 جىلى سانكت-پەتەر­بۋرگ­تە بولعان شىعىس زەرتتەۋشىلەرى شى­­عار­مالارىنىڭ كورمەسىندە ماقىنىڭ ونىمدەرىنە التىن مەدال بەرىلگەن.

ول ءوز اكەسى مەن ونىڭ زامانداستارىنا, ەل اعالارىنا ارناپ ءتۇرلى كادەسىيلار, سونىڭ ىشىندە سۇيەكتەن, مۇيىزدەن جاسالعان شاقشالار, ولارعا اراب شريفتىمەن قول­تاڭبالار جازىپ بەرىپ وتىرعان. ءتىپتى جاقىن تۇسكەن ورىس قالالارىندا ءۇي سالعىسى كەلگەن قازاقتارعا تۇرعىن ۇيلەر­دىڭ جوباسىن, ءساندى ويۋلارىنا دەيىن سىزىپ بەرەدى ەكەن. قازىردىڭ وزىندە ونىڭ ارحي­­تەكتۋرالىق جوباسىن سىزىپ بەرگەن ۇيلەرى ساۋمالكول, سىرىمبەت, كوكشەتاۋ, قى­زىلجار قالالارىندا بار كورىنەدى.

ماقى – ۇيلەنىپ, بالالى-شاعالى بولعان جان. ونىڭ ىدىرىس دەگەن ۇلى, اجار, قاليما دەگەن قىزدارى بولعان. ماقى بالالارىنىڭ, اكەسىنىڭ پورترەتىن سالعان.

بولشەۆيكتەر وكىمەتتى باسىپ الىپ, زيا­لى وتباسىلاردىڭ بارىنە بۇيىدەي تيگەندە ءۋاليحانوۆ اۋلەتىندە دە قۋدالاۋ باس­تالىپ, ماقىنىڭ ونەر تۋىندىلارى شاشىلىپ, ۇستاعاننىڭ قو­لىندا, تىستەگەننىڭ اۋزىندا كەتكەن. ءتىپتى ءپىل سۇيەگىنەن جاسالدى دەگەن باعا جەتپەس تۋىندىلارى دا قولدى بولعان. تەك بىرەن-ساران دۇنيەلەرىن ۇرپاقتارى ساقتاپ قالىپتى. سونىڭ ءبىرىن ماقىنىڭ نەمەرەسى, قازاقتىڭ اتاقتى ارحيتەكتورى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, مەملەكەتتىك گەرب اۆتورلارىنىڭ ءبىرى شوت-امان ءۋاليحانوۆ اتاسىنىڭ تۋعان جەرى – ايىرتاۋ اۋدانىنداعى ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى سىرىمبەت اۋىلىنداعى مۋزەيگە تاپسىرىپتى. ونى جۋىردا وبلىستىق گازەتتىڭ جاس ءجۋرناليسى سامرات قۇسكەن تاۋىپ, جاريالادى. سىرتى ءپىل سۇيەگىمەن اشە­كەيلەنگەن بۇل ساندىقتىڭ كوركەمدىك قۇن­دىلىعى, ديزاين شەبەرلىگى وراسان زور. قول­دانىلعان ماتەريالدى ماقى سانكت-پە­تەربۋرگتە وقىعان جىلدارىندا ساتىپ العان كورىنەدى. قازىر ساندىققا قىزىعىپ, تاماشالاۋشىلار سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى.

 

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى,

سىرىمبەت اۋىلى 

سوڭعى جاڭالىقتار