وسىدان 34 جىل بۇرىنعى تاريحي ءسات-ساعاتتار ەسىمە تۇسەدى.
سول كەزدەگى قازاق ەلىنىڭ استاناسى – الماتىنىڭ قاق تورىندەگى ەسكى ۇكىمەت ۇيىندە ناعىز دەموكراتيالىق ۇلگىدەگى قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى ءحىى شاقىرىلىمىنىڭ كەزەكتى سەسسياسى اسا تارتىستى جاعدايدا ءوتىپ ەدى… قۇرامى ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن بالامالى نەگىزدە سايلانىپ كەلگەن 360 حالىق دەپۋتاتىنان تۇراتىن جوعارعى كەڭەستىڭ كەڭ زالى قايشىلاسقان پىكىرلەردىڭ قىم-قۋىت دوداسىنا اينالعان. كۇن تارتىبىندە جالعىز ماسەلە تۇردى. ەگەمەندىك دەكلاراتسياسىن تالقىلاۋ! ارادا 34 جىل وتكەنىمەن, قازان ايىنىڭ سول كۇنگى قارا سۋىعىمەن جاعالاسىپ وتكەن قىزۋى قالىڭ دودالى جيىننىڭ ءار ءساتى كوز الدىمدا… اتى رەفەرەندۋم بولعانىمەن, زاتى كونستيتۋتسيالىق زاڭعا پارا-پار دەڭگەيدە وتكەن تاريحي قۇجاتتى تالقىلاۋدا دەكلاراتسيانىڭ ءار تاراۋى, ءار بابى قىزۋ تالقىعا ءتۇسىپ, پىكىرسايىس تۇتاس ءبىر كۇنگە سوزىلدى. سايىسقا ەل پرەزيدەنتى دە, توراعا دا, ۇكىمەت مۇشەلەرى دە, ساياسي پارتيالاردىڭ جەتەكشىلەرى دە, قىسقاسى دامۋدىڭ جاڭا جولىنا باعىت تۇزەگەن جاڭا, جاس مەملەكەت تاعدىرىنا الاڭداعان سەرگەك ويلى, كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ ازاماتتاردىڭ ءبىرازى قاتىستى. قازاق يۋريسپرۋدەنتسياسىنىڭ كوشىن باستاعان اكادەميك سالىق زيمانوۆتىڭ ساعاتتاپ مىنبەردە تاپجىلماي تۇرىپ, تاريحي قۇجاتتىڭ ءار بابىن قالاي قورعاعانى, سۇراقتارعا قالاي جاۋاپ بەرگەنى جادىمدا. جاسى جەتپىستىڭ ىشىندەگى, ەكى تىلدە تەڭ سويلەيتىن سالىق اعانىڭ سول كۇنگى كەسكىنىن كورىپ وتىرىپ, جالعىز مەن ەمەس, كۇللى زالدىڭ ءسۇيىنىپ, سۇيسىنگەنىن ۇمىتا المايمىن. سول كۇنگى وي مەن ءسوزدىڭ سايىسىنا ءتۇسىپ, ەل نامىسىن قورعاعان ءار دەپۋتاتقا العىس ايتامىن! ەگەر… سول ءسات ۇلت ويى مەن قوعامدىق پىكىردىڭ قارا كورىگىن ۇرلەيتىن زيالى توپ تاباندىلىق پەن بىرلىك تانىتا الماعان جاعدايدا ەل دامۋىنىڭ باعىتى قالاي بولارى بەلگىسىز ەدى. ويتكەنى, رەسپۋبليكانىڭ ساياسي بيلىگى مەن جەرىنىڭ ءبىر تۇتاستىعىن, ءوز ىشكى كۇشتەرى مەن سىرتقى قورعانىس كۇشتەرىن قالىپتاستىرۋ, ەل ەگەمەندىگىن تۇبەگەيلى بەكىتۋ ءۇشىن سول كەزدەگى ءالى ىرگەسى سوگىلە قويماعان كەڭەس وداعىنىڭ شەكسىز بيلىگىن شەكتەۋ باعىتىندا باتىل شەشىمدەرگە بارۋ – ەگەمەندىك دەكلاراتسياسىنىڭ التىن وزەگى بولدى. وداقتىق زاڭدار مەن قۇجاتتاردان گورى رەسپۋبليكا زاڭدارى مەن مەملەكەتتىك قۇجاتتارىنا باسىمدىق بەرۋ قاراستىرىلعان. ءتىلدىڭ مەملەكەتتىك مارتەبەسىن كۇشەيتۋ تۋرالى ۇسىنىستار ايتىلدى. يمپەريالىق ەلدىڭ تاريحىندا وداقتاس رەسپۋبليكالار ىشىنەن العاشقىلار قاتارىندا ايتىلعان مۇنداي باتىل ساياسي مالىمدەمە ورتالىققا ۇناعان جوق. سوندىقتان ماسكەۋ مۇنداي ءوز بيلىگىن السىرەتەر تاۋەلسىزدەنۋدىڭ باعىتى مەن باعدارىن ۇسىنعان قۇجاتتى تۇنشىقتىرۋدىڭ جولىن ىزدەدى. مۇمكىندىگىنشە قازاقستان سەكىلدى قۇيقالى جۇرتتى تۇقىرتىپ ۇستاپ, ءۇش عاسىردان بەرى بوداندىق قامىتىنا ءبىرجولا ۇيرەنگەن ەلدىڭ تىزگىنىن ءوز قولىنا بەرمەۋگە تىرىسىپ باقتى… 1990 جىلدىڭ كوكتەمىنەن باستاپ ءار الۋان ساياسي توپتاردىڭ «اداستىرۋعا» تىرىسقان ارەكەتتەرىنە قازاقستاننىڭ ەگەمەندىك دەكلاراتسياسىن ازىرلەگەن اسا ساۋاتتى ماماندار بويىن دا, ويىن دا الدىرمادى. قازان ايىنىڭ 25-ىندە رەسپۋبليكا پارلامەنتىندە بولعان ايتۋلى تالقىلاۋدىڭ سەگىز ساعاتقا سوزىلۋى – وسى ءسوزىمىزدىڭ ايعاعى! ۇلت ساناسىن سىلكىگەن سول كۇندەر ەسىمە تۇسكەن سايىن, ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن ۇلتتىق مەملەكەت بولىپ ىرگەسىنىڭ بەكۋىنە جول اشقان, بولاشاعىمىزدى ايقىنداپ, الاساپىران داۋىرلەر داۋىلىنان امان شىعۋدىڭ العىشارتتارىن بەلگىلەپ بەرگەن, ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىگى مەن مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىنە ىرگەتاس قالاعان داۋىرلىك زاڭدارىمىز بەن رەفورمالارىمىزعا باستاۋ بولعان ەگەمەندىك دەكلاراتسياسى – جاڭا ءداۋىردىڭ تامىرىن تاپ باسىپ ۇستاۋعا مۇمكىندىك تۋعىزعان ازاتتىقتىڭ بويتۇمارى.
ەل تاريحىنداعى رەسپۋبليكا كۇنى – ۇلت ساناسىن سىلكىگەن ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى.
نۇرلان ورازالين,
«وتان» وردەنىنىڭ يەگەرى,
قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى XII شاقىرىلىمىنىڭ دەپۋتاتى