سۋرەت: urker.kazgazeta.kz
گەننادي شيپوۆسكيح,
سەنات دەپۋتاتى:
– ەلىمىز ەگەمەندىك پەن تاتۋلىقتىڭ, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ ءتورتىنشى ون جىلدىعىنا اياق باستى. ءار كەز ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋ جولىندا ىشكى-سىرتقى ساياساتىن بىرلىك پەن كەلىسىم قۇندىلىقتارىنا باعىتتادى. بۇل – بولاشاقتا دا بۇلجىمايتىن قاعيدا.
وتاندىق دەموكراتيا ەتنوسارالىق قاتىناستارداعى قاعيداتتاردى ءبولۋ پاراديگماسىنان ينتەگراتسيالىق قاتىناستاردى بىرىكتىرۋ قاعيداتتارىنا كوشتى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ وتاندىق ۇلگىسى زاڭناماعا, مەملەكەتتىك جانە ازاماتتىق باستامالاردا, سونداي-اق ازاماتتىق قوعام ينستيتۋتتارى مەن مەملەكەت اراسىنداعى سىندارلى ديالوگ نەگىزىندە قالاي دامىعانىن كورىپ, باقىلادىق. جەر-جاھاندا دا ەلىمىز وسىنداي تۇراقتىلىق, بىرلىك ءارى ناقتى دامۋدىڭ ورتالىعى بولىپ سانالادى. سالىستىرمالى تۇردە وسى قىسقا ۋاقىت ىشىندە, ءىس جۇزىندە شەشۋدى جانە تالداۋدى قاجەت ەتەتىن بىرقاتار ماسەلەنى دە ايشىقتاپ الدىق. ونىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىن ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناس ءتىلى رەتىندە كوتەرۋ.
قازاق ءتىلى – ەتنوس وكىلدەرىن تۇتاستىراتىن ءتىل. ءبىز بۇل باعىتقا بىرتىندەپ اياق باسىپ كەلەمىز. وعان وزگە ەتنوس وكىلدەرى اراسىندا قازاق تىلىنە دەگەن سۇرانىسىنىڭ ارتۋى دالەل بولا الادى. قازىر مەملەكەتتىك ءتىل بيزنەستىڭ, عىلىم مەن تەحنيكانىڭ تىلىنە اينالا باستادى. بۇل ءۇردىستى جۇيەلى ىسكە اسىرۋدا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ بىرقاتار جوباسى سەپ بولىپ وتىر. اتاپ ايتساق, « ۇلى دالانىڭ ۇلتارالىق ءتىلى» فورۋمى, «مىڭ بالا» مادەني-اعارتۋشىلىق جوباسى, قازاق تىلىندە پىكىر الماساتىن «مامىلە» كلۋبتارى, قاراپايىم ازاماتتار تاراپىنان قولداۋ تاپقان «ۇيدە سويلە» باستاماسى, ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى جاستارىنا ارنالعان ء«تىل مەكتەبى» جازعى لاگەرى, سونداي-اق «مەملەكەتتىك ءتىل – ەتنوسارالىق قاتىناس ءتىلى» اتتى قوعامدىق قۇرىلىمداردىڭ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرىن جانە ءتىل جاناشىرلارىن بىرىكتىرۋشى الاڭ ءبىرتۇتاس تىلدىك ورتا قالىپتاستىرۋدى كوزدەيدى.
سايفۋللا ساپانوۆ,
ساياساتتانۋشى:
– حالقىمىز بىرلىكتىڭ, تىنىشتىقتىڭ قادىرىن جاقسى بىلەدى. نەبىر الماعايىپ زاماندا ەلىمىزگە قونىس اۋدارعان وزگە ەتنوس وكىلدەرىنە دە وسى قۇندىلىقتار قىمبات. ءارى ەتنوستىق تەگىنە قاراماستان, ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىنا كونستيتۋتسيامەن تەڭ مۇمكىندىككە كەپىلدىك بەرىلەدى. سوندىقتان جۇرتىمىز بەيبىت ءومىر ءسۇرىپ جاتىر.
مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى – ەتنوسارالىق قارىم-قاتىناس پەن قوعامدىق كەلىسىمدى ساقتاۋ. بۇل – ءبىزدىڭ ارتىقشىلىعىمىز جانە ەل دامۋىنا ىقپال ەتەتىن ماڭىزدى ستراتەگيالىق رەسۋرس.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلىمىز ستراتەگياسىن ءتۇزىپ الەمگە ۇسىندى, وسىلايشا وڭتايلى ۇلگى كورسەتتى. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ىرگەلى ۇستانىمدارى ۇلتتىق تاريحي بىرەگەيلىكتى قالىپتاستىرۋدا قوعامنىڭ ودان ءارى رۋحاني جاڭعىرۋىنداعى كوپەتنوستىلىقتىڭ ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتىمەن ايعاقتالادى.
ەلىمىزدەگى ەتنوسارالىق كەلىسىمنىڭ وزىندىك بەلگىسى رەتىندە بارلىق ەتنوستى بىرىكتىرۋشى تۇجىرىمدامانى جاساۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن اتاپ وتۋگە بولادى. شيرەك عاسىردان اسا ۋاقىتتا ەلىمىز ەتنوسارالىق قاتىناستى نىعايتۋعا باعىتتالعان بىرقاتار زاڭنامالىق اكتىنى قابىلدادى. ديپلومات قايرات ءابدىراحمانوۆتىڭ قاقتىعىستاردىڭ الدىن الۋ, داعدارىستى رەتتەۋ جانە جانجالدان كەيىنگى قايتا قۇرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق ارقىلى قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن الەمدەگى ءىرى ايماقتىق ۇيىم – از ۇلتتار ىستەرى جونىندەگى جوعارعى كوميسسار بولىپ سايلانۋى دا قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك ەتنوساياساتىنىڭ تۇراقتى دامىپ كەلە جاتقانىنا دالەل بولا الدى.
ياحيا قاجى يسمايلوۆ,
ءدىن قايراتكەرى:
– قازىر ەلىمىزدە ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋدىڭ ماڭىزدى قادامدارى جاسالىپ جاتىر. مەملەكەتتىڭ قۇرىلىمدىق جۇيەسىندە, ساياسي-ەكونوميكالىق باعىتىندا بىرقاتار جاڭعىرتۋ قولعا الىندى. دەموكراتيالىق ۇردىستەردى ورنىقتىرۋعا, تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان بۇل وزگەرىستەردىڭ ماڭىزى زور.
بۇگىندە كەز كەلگەن قوعام دامۋىنىڭ باستى شارتى – ءوزارا كەلىسىم. ازاماتتار ءبىر-ءبىرىن تىڭداۋدان, تۇسىنۋدەن قالاتىن بولسا, بۇل كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ باستاۋىنا اينالادى. مۇنىڭ نەگە اكەلىپ سوعاتىنىن وزگە مەملەكەتتەردەگى جاعدايلاردان بايقاپ, باعدارلاۋعا بولادى. سوندىقتان نارىقتىق ەكونوميكاسى, دەموكراتيالىق قوعامنىڭ قۇرىلىمى جانە جوعارى حالىقارالىق بەدەلى بار زاماناۋي قازاقستاننىڭ نەگىزگى تىرەگى – ەتنوسارالىق كەلىسىم. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا ىشكى-سىرتقى ساياساتتا ۇلتارالىق كەلىسىم, بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىققا باسا ءمان بەرەتىنىن بىرنەشە رەت مالىمدەدى.
العاش ەلىمىزدىڭ الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەرگە ديالوگ الاڭىن ۇسىنۋ باستاماسى – الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر وكىلدەرىنىڭ وركەنيەتتەر, كونفەسسيالار, ەلدەر مەن حالىقتار اراسىنداعى كەلىسىمدى نىعايتىپ, سىندارلى ديالوگ ورناتۋ جولىندا جاسالعان وڭتايلى قادامى. بۇل تاريحي مىندەت ءبىرىنشى كەزەكتە ءدىني الۋاندىلىقتى, ەتنوستىق وزىندىك ەرەكشەلىكتەردى, كونفەسسياارالىق جانە ەتنوسارالىق ديالوگتى ساقتاۋ قاجەتتىلىگىمەن بايلانىستى بولدى. مىنە, وتاندىق تاجىريبە پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ەڭ تابىستى تاجىريبەلەردىڭ ءبىرى رەتىندە مويىندالدى.
قازىر ەلىمىز وركەنيەتارالىق جانە كونفەسسياارالىق ديالوگتىڭ ماڭىزدى حالىقارالىق ورتالىعى اتاندى. سوندىقتان جاھاندانۋ داۋىرىندە ءار وتانداسىمىز ۇلتارالىق كەلىسىمدى, بەيبىتشىلىك جانە قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋعا ۇمتىلۋى قاجەت.
دايىنداعان –
زەيىن ەرعالي,
«Egemen Qazaqstan»
