سۋرەتتى تۇسىرگەن – ايتجان مۇرزانوۆ
«ارىستان» مامانداندىرىلعان ليتسەي بولعاندىقتان, مۇندا وقۋشىلار ساباق وقىپ قانا قويماي, تەمىردەي تارتىپكە ۇيرەنەدى. «تارتىپكە باعىنعان قۇل بولمايدى» دەگەن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ دانالىعىن ساناعا ءسىڭىرىپ, وقۋ مەن جاتتىعۋ, دەمالۋ ۋاقىتتارىن ۇيلەسىمدى ءارى ءتيىمدى وتكىزۋگە بەيىمدەلگەن وقۋشىلاردىڭ بويىنان اسكەريلەرگە ءتان ءىس-قيمىل مەن وجەتتىكتى, قىراعىلىقتى بايقاۋ قيىن ەمەس.
«وقۋشىلاردىڭ ءار كۇنى كەستەگە ساي وتەدى. تۇسكە دەيىن ساباقتارىن وقىعان بالالارعا تۇسكى استان سوڭ, مۇعالىمدەر قوسىمشا ساباق وتكىزەدى, تاربيەشىلەردىڭ قاداعالاۋىمەن ءۇي تاپسىرمالارىن ورىندايدى. وقۋشىلاردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ مەن سپورتقا, ونەرگە باۋلۋ باعىتتارى بويىنشا 18 ۇيىرمە جۇمىس ىستەيدى. اتاپ ايتساق, سپورتتان بوكس, قويان-قولتىق ۇرىس, ۆولەيبول, باسكەتبول, فۋتبول, شاحمات, تەننيس, اسىق اتۋ سەكتسيالارى, ال ونەردى ۇشتاۋدا بي بيلەپ, ءان ايتۋ, سۋرەت سالۋمەن قاتار, سوڭعى ۋاقىتتا كاسىپقوي فوتوگراف ايتجان مۇرزانوۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن فوتوۇيىرمە ىسكە قوسىلدى. وسىدان-اق ءبىزدىڭ بالالارىمىزدىڭ وقۋمەن قاتار, مادەني, سپورتتىق ءىس-شارالاردان شەت قالمايتىن بەلسەندىلىگىن بايقاۋعا بولادى», دەيدى «ارىستان» مامانداندىرىلعان ليتسەي باستىعىنىڭ تاربيە جونىندەگى ورىنباسارى قاناتبەك بەلگىبەكوۆ.
وقۋ جىلىندا ليتسەي وقۋشىلارىن الماتى قالاسى مەن وبلىستاعى تابيعاتى كوركەم جەرلەردى ارالاتىپ, مۋزەيلەرگە, تەاترعا الىپ بارۋ ءۇردىسى داستۇرگە اينالعان. وسىلايشا, جۇمىلا اتقارىلاتىن اعارتۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە ليتسەي تۇلەكتەرى جان-جاقتى دامىپ, العا قويعان ماقساتتارىنا ەش قيىندىقسىز قول جەتكىزىپ وتىر.
ءبىلىم شاڭىراعى نەگىزىنەن فيزيكا, ماتەماتيكا, ينفورماتيكا جانە تاريح پاندەرىن تەرەڭدەتە وقىتۋعا نەگىزدەلگەن. بيىلعى وقۋ جىلىندا 1280 وقۋشى وسى ليتسەيگە قابىلدانۋعا نيەتتەنگەن ەكەن, ياعني ءبىر ورىنعا 10–5 بالادان اينالعانىن ايتقان قاناتبەك ەربوسىن ۇلى ءبىرىنشى كەزەكتە ەڭ جوعارى بالل جيناعان وقۋشىلار وتكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. قايىرىمدىلىق جوبا بولعاندىقتان, ليتسەيگە قابىلدانعان وقۋشىلاردىڭ 40 پايىزعا جۋىعى كوپبالالى, الەۋمەتتىك تۇرمىسى تومەن وتباسىلاردىڭ بالالارى ەكەنىن دە ۇمىتپاعان ءجون.
قايىرىمدىلىق قورى قامتاماسىز ەتەتىن ءبىلىم شاڭىراعىنا وقۋعا تۇسكەن بالالار تەگىن ءبىلىم الادى. ولار 6 مەزگىل اسپەن, جايلى توسەك-ورىنمەن, ماۋسىمدىق 8 ءتۇرلى كيىم-كەشەكپەن تولىق قامتاماسىز ەتىلگەن. وقۋشىلار ستاندارتقا ساي ءبىلىم الادى, اعىلشىن ءتىلىن وقىتاتىن ۇيىرمەگە قاتىسادى. سونداي-اق سۋرەت سالۋ مەن روبوتتەحنيكاعا اۋەس بالالاردىڭ ىزدەنىستەرىن ۇشتاۋعا باسا كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. ونى كورمە زالىنا قويىلعان ەڭبەكتەرىنەن كورۋگە بولادى.
وقۋشىلار ليتسەيدە اسكەري-پاتريوتتىق تاربيە ءسىڭىرىپ, سالانىڭ قىر-سىرىنا قانىعىپ شىققان سوڭ, ەلىمىزدىڭ اسكەري باعىتتاعى جوعارى وقۋ ورىندارىنا ەش قيىندىقسىز قابىلداناتىنىن ايتقان تاربيە مەڭگەرۋشىسى, ولاردىڭ اراسىندا جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسە الماي قالاتىندارى كەمدە-كەم ەكەنىن اتادى. وتكەن وقۋ جىلىنداعى تۇلەكتەردىڭ 32 پايىزى ۇقك ينستيتۋتىنا, 20 پايىزى ءىىم اكادەمياسىنا, 18 پايىزى ۇقك شەكاراشىلار ينستيتۋتىنا جانە قارۋلى كۇشتەر ينستيتۋتىنا 24 پايىزى تۇسسە, 3 تۇلەك نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنە قابىلدانىپ, 2 ازامات اقش-قا, 1-ەۋى تۇركيانىڭ جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.
ء«بىتىرۋشى تۇلەكتەر كەلىسسوز بويىنشا كۇشتىك قۇرىلىمداردا قىزمەت ەتۋگە قابىلدانادى. بىزدە تۇلەكتەر اسسوتسياتسياسى جۇمىس ىستەيدى, سول ارقىلى مەكتەپ بىتىرگەن بالالاردىڭ قايدا, نەمەن اينالىسىپ جۇرگەنى ءجىتى قاداعالانىپ وتىرادى. تۇلەكتەردىڭ اراسىندا جوعارى وقۋ ورنىن جاقسىعا ءتامامداپ, قىزمەت بارىسىندا مەملەكەتتىك ماراپات العان ازاماتتارعا سىياقى تاعايىندالادى. شاڭىراق كوتەرگەندەرىنە ماتەريالدىق كومەك كورسەتىلەدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قايىرىمدىلىق قورى تۇلەكتەردىڭ ومىردەن ءوز ورىندارىن تاپقانشا قامقور بولۋدان تانباي كەلەدى», دەيدى قاناتبەك ەربوسىن ۇلى.
ليتسەي وقۋشىلارىنىڭ اتا-انالارىمەن تەلەفون ارقىلى تىلدەسۋىنە, دەمالىس كۇندەرى جولىعۋلارىنا جاعداي جاسالعان. قىستا 1 اي, جاز ايلارىندا 2 جارىم اي دەمالىسقا شىعاتىن بالالاردىڭ دەنساۋلىعى دا ءجىتى باقىلانادى. وقۋ كورپۋسىندا 20 توسەكتىك مەديتسينا ورتالىعى بار. وندا 2 دارىگەر مەن 5 مەيىربيكە قىزمەت كورسەتەدى. تۇماۋ, سۋىق تيگەن, باسقا دا جەڭىل-جەلپى ناۋقاستانىپ قالعان جاعدايدا ەم الادى.
مۇنداعى بالالاردىڭ باسقا ماماندىققا اۋىسۋى ەكىتالاي. ولار وتانسۇيگىش, انتىنا ادال, ءبىر-بىرىنە باۋىرمال, كوپشىل, مەيىرىمدى بولۋعا تاربيەلەنەدى. ساباعى تومەندەگەن وقۋشىلارعا ۇلگەرىمى جاقسى بالالار ۇنەمى كومەكتەسىپ, قاتاردان قالماۋىنا قولۇشىن بەرەدى. بۇل دا – ءبىلىم شاڭىراعىندا قالىپتاسقان مەيىرىمدىلىك پەن جاناشىرلىقتىڭ جارقىن كورىنىسى.
«ارىستان» ليتسەيىندە 3 روتا بويىنشا 12 سىنىپ بار. ولاردىڭ اتالىمى «نايزا» – 11 سىنىپ, «ايبالتا» – 9 سىنىپ, «قالقان» – 10 سىنىپ وقۋشىلارى. ولارعا ءاشىم كاريموۆ سىندى تاجىريبەلى كومانديرلەر جەتەكشىلىك ەتەدى. ءبىلىمنىڭ تەرەڭىنە بويلاپ, اسكەري-پاتريوتتىق تارتىپكە بوي ۇيرەتكەن بوزبالالاردىڭ ارمان-ماقساتى الاتاۋداي اسقاق. سولاردىڭ ءبىرى استانا قالاسىنان كەلىپ, وقۋعا قابىلدانعان داۋرەن ءابىلمانسۇر بيىلعى وقۋ جىلىندا «التىن بەلگىگە» ۇمىتكەر. ۇيدەگى 5 بالانىڭ ەكىنشىسى. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك اسكەري ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇسۋدى ارماندايدى.
ەلىمىزدەگى ەرەكشە وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى سانالاتىن «ارىستان» مامانداندىرىلعان ليتسەيدىڭ اسحاناسى دا تالاپقا ساي جارقىراي جابدىقتالعان. مۇندا ەكى اۋىسىممەن 20 ادام جۇمىس ىستەيدى. باس اسپاز باعلان ىزتىلەۋ تاعامتانۋ اكادەمياسىنىڭ اس مازىرىنە سايكەس بالالارعا كۇندەلىكتى رەجىممەن 6 رەت اس بەرىلەتىندىگىن, تاۋلى ايماق جانە فيزيكالىق جۇكتەمەگە قاراي استىڭ قۇنارىنا نازار اۋدارىلىپ, كالوريا مولشەرى ارتىپ وتىراتىنىن اتاپ ايتتى.
ءبىلىم مەكەمەسىنىڭ كىتاپحانا قورى ادەبي كىتاپتارعا وتە باي, گازەت تىگىندىلەرى دە جوق ەمەس. وقۋ زالىندا وتىرعان بالالاردىڭ ءبىرى «اباي جولى» ەپوپەياسىن وقىسا, ەندى ءبىرى رەسپۋبليكالىق باسىلىمدارعا شولۋ جاساپ وتىرعانىن اڭعاردىق.
«وقۋعا قابىلدانعان بالالاردىڭ ءبىرازى سۋعا ءجۇزۋدى وسىندا كەلگەن سوڭ ۇيرەنەدى. جارتى جىلدان سوڭ 25 مەترگە جۇزسە, جىل سوڭىندا 50 مەتردە ەركىن جۇزەتىن بولادى. ورتالارىنداعى ۇزدىكتەر سۋعا جۇزۋدەن جارىستارعا قاتىسىپ, ليتسەيدىڭ نامىسىن قورعايدى. بۇل – ليتسەي وقۋشىلارىنىڭ ىنتا-جىگەرىنىڭ ناتيجەسىندە جۇزەگە اسادى», دەيدى دەنە دايىندىعى ءپانىنىڭ وقىتۋشىسى, زاپاستاعى پولكوۆنيك ساكەن سۇلەيمەنوۆ.
«وسىندا وقىپ جاتقانىما ەكى جىل بولدى. مۇندا ەڭ الدىمەن ساپالى ءبىلىم بەرىلەدى. سونىمەن قاتار ءبىزدى سپورتتىق ۇيىرمەلەرگە قاتىستىرىپ, فيزيكالىق دايىندىعىمىزدىڭ ناتيجەلى بولۋىنا باسا نازار اۋدارىلادى. ونەردەن دە شەت قالمايمىز. ارامىزدا ءان شىرقاپ, بي دە بيلەي الاتىن ونەرپازدار وتە كوپ. ءوزىم ساباقتان تىس ۋاقىتتا بيمەن اينالىسامىن. اي سايىن مەكتەپىشىلىك مەرەكەلىك باعدارلامالارعا قاتىسىپ تۇرامىز. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن حالىق بيلەرىنىڭ بىرنەشەۋىن ۇيرەندىك. العاشىندا ساباق, ۇيىرمە, سپورتتىق جاتتىعۋلاردىڭ بارلىعىن مەڭگەرۋدە ازداعان قيىندىق بولعانىمەن, ۋاقىت وتە كەلە بارىنە ۇلگەرەتىن بولدىق. وقۋدى اياقتاعان سوڭ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ قىزمەتكەرى بولعىم كەلەدى», دەيدى الماتى قالاسىنان كەلگەن 10-سىنىپ وقۋشىسى ابدۋمۋتالي باقداۋلەت.
«ارىستانداي ايباتتى,
جولبارىستاي قايراتتى –
قىرانداي كۇشتى قاناتتى
مەن جاستارعا سەنەمىن!» – دەپ الاش ارىسى ماعجان جۇماباەۆ جىرلاعانداي, «ارىستاندىق» جاستاردىڭ جۇرەگىنەن وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمى ءلۇپىل قاعادى.
الماتى وبلىسى
