كوللاجدى جاساعان – الماس ماناپ, «ەQ»
باسقاشا جاعدايدا, ءبىز الما-كەزەك ورىن العان اسكەري-ساياسي وقيعالاردىڭ, الاساپىران گەوساياسي قۇيىننىڭ يىرىمىنە توتەپ بەرە الۋىمىز ەكىتالاي ەدى. ءبىز مىڭداعان جىلدى ارتقا تاستاپ, نەبىر تاعدىرشەشتى سوقپاقتاردى وتكەرىپ, 1990 جىلى 25 قازاندا «قازاق كسر-ءنىڭ مەملەكەتتىك ەگەمەندىگى تۋرالى» دەكلاراتسياسى قابىلدانىپ, قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىك الۋىنا جول اشىلدى. ماڭىزدى قۇجات ەگەمەندىگىمىزدى, ءتىلىمىزدى, ءدىلىمىزدى, ۇلتتىق وزەگىمىزدى امان ساقتاپ قالۋعا سەپ بولدى.
بۇكىل باتىس ەۋروپانى قامتيتىنداي وراسان زور اۋماقتى ۋىسىندا ۇستاپ, قورعاپ قالۋعا تەك ازاتتىق پەن ادىلدىككە ۇمتىلعان رۋحى مىقتى حالىق قانا قاۋقارلى ەكەنى اقيقات.
جاھاندىق ۇدەرىستەر مەن ەل ىشىندەگى قوعامدىق دامۋدىڭ قارقىنى كۇن سايىن ۇدەپ كەلە جاتقان كەيىنگى كەزەڭدە, حالىقتىڭ قالاۋىمەن جاسالىپ جاتقان اۋقىمدى رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىندە وتانداستارىمىز جاڭا ساياسي جاعدايدا تىرشىلىگىن جالعاستىرىپ جاتىر. ەل ازاماتتارىنىڭ بويىندا جاڭا داعدىلار مەن قۇندىلىقتار قالىپتاسىپ, جۇرتشىلىقتىڭ سانا سەزىمىندە ادالدىق پەن ادىلەتتىلىكتى تەرەڭدەتۋ باعىتىندا ايتارلىقتاي بەتبۇرىس بولىپ جاتقانى انىق بايقالادى.
بۇل ورايدا حالقىمىزدىڭ ءداستۇرلى ءدىلى مەن ۇلتتىق بولمىسىندا توعىسقان وتانعا دەگەن شەكسىز ماحاببات, ار مەن نامىس, ەرىك-جىگەر مەن قايسارلىق, باتىلدىق پەن باتىرلىق, قاھارماندىق سياقتى تاماشا دا ءمىنسىز قاسيەتتەر دامۋ جولىمىزدى ناقتى ايقىنداپ, الدىمىزداعى بيىك ماقساتتارعا قول جەتكىزۋىمىزدىڭ باستى كەپىلى ەكەنىن اتاپ ايتۋ كەرەك.
كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «ەQ»
مەملەكەتتىڭ سەرپىندى دامۋى كوبىنە ونىڭ ازاماتتارىنىڭ بويىنداعى پاتريوتتىق سەزىمنىڭ دەڭگەيىمەن تىعىز بايلانىستى. پاتريوتيزم – كەز كەلگەن قوعامنىڭ بىرىكتىرۋشى كۇشى. قاي ەلدە پاتريوتتىق تاربيە جوعارى بولسا, سول ەلدە ساياسي تۇراقتىلىق پەن ەكونوميكالىق دامۋ ورىستەيدى. ءپاتريوتيزمدى قوعامدىق سانانىڭ ەڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى رەتىندە باعالاماۋ قوعام مەن مەملەكەتتىڭ السىرەۋىنە اكەپ سوعادى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا «ۇكىمەت مۇشەلەرى, اكىمدەر, دەپۋتاتتار جانە بارشا قوعام وكىلدەرى ءاردايىم وتانشىلدىق يدەياسىنا ادال بولۋعا ءتيىس. ءار ءىس ەلگە دەگەن جاناشىرلىق نيەتپەن جاسالۋى كەرەك. ءاربىر قادامىمىز ەلگە پايداسىن تيگىزۋى قاجەت. ءبىز ەلىمىزدىڭ بايلىعىن ۇنەمدەپ پايدالانساق, تاباندى ەڭبەك ەتسەك, سالىق تولەسەك, ءوز ونىمدەرىمىزدى ساتىپ الاتىن بولساق, ءتۇرلى جوبالارعا ينۆەستيتسيا سالساق, مەملەكەتىمىزدىڭ قۋاتىن ارتتىرا تۇسەمىز», دەي كەلە ازاماتتاردىڭ ساناسىنا ەلدىكتىڭ قاسيەتتى قاعيداتتارىن ءسىڭىرۋ قاجەتتىگىنە باستى نازار اۋدارىپ وتىر.
قازىرگى قوعامنىڭ جوعارى ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىگىن, رۋحاني بىرلىگىن نىعايتۋدىڭ, «جاڭا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى» تاربيەلەۋدىڭ ماڭىزدى اسپەكتىلەرىنە باسىمدىق بەرۋ قاجەت. ەلىمىزدىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىن, داستۇرلەرىن قۇرمەتتەۋ, تاريحتى بۇرمالاۋعا جول بەرمەۋ, مەملەكەتتىك رامىزدەردى جانە تاريحي كيەلى ورىندارىن قاستەرلەۋ, ۇجىمدىق ءومىردىڭ نورمالارىن, كونستيتۋتسيا مەن زاڭداردى قاتاڭ ساقتاۋ, ادام قۇقىعىن تاپتاۋعا ءۇزىلدى-كەسىلدى تىيىم سالۋ, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, مادەني-قۇقىقتىق, ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋدەگى بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋ, اسكەري قىزمەتتىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ, ناسىلدىك, ۇلتتىق, ءدىني توزىمدىلىكتى نىعايتۋ, حالىقتار اراسىنداعى دوستىق قارىم-قاتىناستى دامىتۋ سياقتى ماڭىزدى ماسەلەلەر نازاردا بولىپ, ازاماتتاردىڭ پاتريوتتىق باعدارىن كۇشەيتۋگە باعىتتالۋعا ءتيىس.
پرەزيدەنت قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ XXXI سەسسياسىندا ايتقانىنداي, «ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى جۇرتشىلىقتىڭ الدىنا شىققاندا ۇلتتىق مۇددە مەن قازاقستاندىق پاتريوتيزم قاعيداتتارىن باسشىلىققا الۋى كەرەك».
بولاشاقتا ءپاتريوتيزمنىڭ جاڭا كورىنىستەرى مەن فورمالارى پايدا بولۋى مۇمكىن. دەگەنمەن ەلدىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىنە, ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك پەن ادالدىق سەزىمى وزگەرمەي قالۋى كەرەك. ءار ازامات ءپاتريوتيزمدى قولداۋ مەن دامىتۋ ارقىلى ەلدىڭ بولاشاعىنا ۇلەس قوسۋى قاجەت.
«وتكەندى بىلمەي, بولاشاقتى بولجاۋ مۇمكىن ەمەس» دەگەن حالىق دانالىعى بار. تاريح – مەملەكەت پەن حالىقتىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعىن ايقىندايتىن بىردەن-ءبىر ماڭىزدى كورسەتكىش. ءار حالىقتىڭ ماڭدايىنا بىتكەن تاعدىرلى جولى تاريحتىڭ تەرەڭ قويناۋىندا قاتپار-قاتپار بولىپ سايراپ جاتادى. بابالارىمىز سالىپ بەرگەن سارا جولدان اداسپاي, ءتول تاريحىمىزدى ۇلىقتاعان ۇرپاقتىڭ كەمەل كەلەشەككە باسار قادامى ايقىن, باعىتى ءتۇزۋ بولادى.
مەملەكەت باسشىسى جولداۋىندا «ىلعي دا كەيىن قايىرىلىپ, وتكەنمەن ءومىر سۇرۋگە, بۇرىنعى جۇيەدەن نەمەسە ساياسي تۇلعالاردان كىنا ىزدەي بەرۋگە بولمايدى. ءوز حالقىڭنىڭ تاريحىن ءبىلۋ كەرەك, بىراق ودان تەك ەڭسەڭدى ءتۇسىرىپ, وزگەگە وكپە ارتۋعا سەبەپ ىزدەمەۋ قاجەت. قانداي قاسىرەتتى بولسا دا, وتكەن وقيعالاردان, ەڭ الدىمەن, تاعىلىم الا بىلگەن ءجون. ءبىز كەلەشەككە سەنىممەن كوز تىگىپ, ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى مەن دامۋىن ويلاۋىمىز قاجەت», دەپ اتاپ كورسەتكەندەي, قازىرگى تاڭدا وتكەندى زەردەلەۋ, بۇگىنگىنى تالداۋ, بولاشاققا بولجام جاساۋ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر.
بايتاق تاريحىمىزدى زەردەلەۋمەن قاتار جەتىستىكتەر مەن قايشىلىقتارعا تولى كەشەگى حح عاسىرداعى حالىققا جاپپاي ءبىلىم بەرۋدەگى, جوعارى ءبىلىمدى دامىتۋداعى, عىلىمدى قالىپتاستىرۋداعى, قازاق ونەرى مەن مادەنيەتىن وركەندەتۋدەگى, ونەركاسىپ, قۇرىلىس پەن اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋداعى حالقىمىزدىڭ جانقيارلىقپەن قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى, بۇگىنگى تاۋەلسىزدىك كەزەڭىنىڭ ايشىقتى وقيعالارى كەڭىنەن دارىپتەلۋى كەرەك.
حالقىمىزدىڭ كەڭ پەيىلدىلىگى مەن توزىمدىلىگى ارقىلى تاعدىردىڭ تالايىمەن قيلى كەزەڭدەردە ەلىمىزگە قونىس اۋدارعان ءارتۇرلى ەتنوستىق توپتار اراسىنداعى كەلىسىمدى ساقتاپ قالا الدىق. قوعامداعى تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ ىشكى ساياساتىنىڭ شەتىن باعىتتارىنىڭ بىرىنە اينالدى. ۇزاق ۋاقىت بويى حالىقتار اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناستىڭ ەرەكشە ءداستۇرى قالىپتاستى.
بۇل تۋراسىندا مەملەكەت باسشىسى: «حالقىمىز قاشاندا كەڭ پەيىلىمەن, تولەرانتتىلىعىمەن ەرەكشەلەنگەن. ەلىمىزدىڭ باستى قۇندىلىعى – بىرلىك پەن كەلىسىم ەڭ الدىمەن, وسى قاسيەتتەردىڭ ارقاسىندا ساقتالىپ وتىر. قازاقستاندا تىلىنە, دىنىنە, ۇلتىنا, الەۋمەتتىك جاعدايىنا جانە باسقا دا سەبەپتەرگە بايلانىستى ەشكىمگە ەشقانداي قىسىم جاسالمايدى, جاسالۋى دا مۇمكىن ەمەس», دەپ اتاپ كورسەتتى.
بۇگىنگى ۇرپاق وزدەرىنىڭ ارعى بابالارى ۇستانعان سارا جولى مەن ءداستۇرلى دۇنيەتانىمىن قولداي وتىرىپ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىمىزگە, سونداي-اق ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق تولەرانتتىلىققا قاۋىپ توندىرەتىن ەكسترەميستىك, تەرروريستىك جالعان ءدىني ۇيىمداردىڭ ىشكەرىلەي ەنۋىنە, مۇلدەم جول بەرمەۋگە ءتيىس. پرەزيدەنتىمىز اتاپ كورسەتكەندەي, ء«بىز – وزىق ويلى ۇلتپىز. سوندىقتان الىستى كوزدەپ, ءتۇرلى ارانداتۋشىلىق ارەكەتتەردەن بيىك تۇرۋىمىز, پاراساتتى ەل ەكەنىمىزدى تانىتۋىمىز جانە تەك زاڭعا ارقا سۇيەۋىمىز كەرەك».
ءبىز زاڭ مەن ءتارتىپ, ءبىلىم مەن پاراسات ۇستەمدىك ەتەتىن قوعامدى قۇرۋ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتىپ, وسكەلەڭ ۇرپاقتى تەرەڭ ءبىلىمدى, باسەكەگە قابىلەتتى, مادەنيەتتى بولۋعا تاربيەلەۋىمىز كەرەك. جاڭاشىل دا جاسامپاز, ۇيىمشىل دا تاعاتشىل ۇلتتىڭ ۇپايى تۇگەل, ساناسى اشىق, پەيىلى كەڭ ەلدىڭ كەلەشەگى كەمەل بولادى.
ءبىزدىڭ ادىلەتتى, تۇراقتى ءارى ۇيلەسىمدى قوعام قۇرۋ باعىتىنداعى ىستەرىمىز, ەڭ الدىمەن, ەل بىرلىگىن ساقتاي بىلۋىمىزگە تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان ءبىر-ءبىرىمىزدى قولداپ, قۇرمەت كورسەتۋىمىزدىڭ ماڭىزى وراسان زور.
سەرىك سىدىقوۆ,
پرەزيدەنت ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى
