ورتالىق عىلىمي كىتاپحانا «عىلىم ورداسى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورنىنا قارايدى. جاڭا كەلگەن ديرەكتور ۇلار مۇقاجانوۆ بىزبەن اڭگىمەسىندە عىلىمي ورتالىق رەتىندە رەسپۋبليكاعا اتى ءماشھۇر كىتاپحانانىڭ شارۋاشىلىق مەكەمەسى دەڭگەيىنە دەيىن تومەندەپ كەتكەنىنە الاڭداۋشىلىق ءبىردىرىپ, عىلىم ورداسىن ءوز دارەجەسىنە قايتا كوتەرۋدە اتقارىلىپ جاتقان شارۋالار مەن كىتاپحانانىڭ قازىرگى جاعدايىمەن تانىستىردى.
– بىرىنشىدەن, كىتاپحانا, مۋزەي قىزمەتكەرلەرىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا, ايلىق اقىسىن كوتەرۋگە كوڭىل ءبولىپ وتىرمىز. وسى ورايدا سيرەك قوردى زەرتتەۋگە, تسيفرلاندىرۋعا, زەرتحانا ءىسىن دامىتۋعا بايلانىستى گرانتتىق قارجىلاندىرۋعا بيىل ءتورت تاقىرىپ ۇسىندىق. بۇل كىتاپحانا قىزمەتكەرلەرىنىڭ قوسىمشا تابىس تابۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. تاياۋدا مامانداردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى, بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسىنە دە كوڭىل بولمەكپىز. وسى ورايدا كىتاپحانا, مۋزەيلەر ءىسىن دامىتۋعا بايلانىستى ۇسىنعان جوسپارىمىزدى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى قۇپتاپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا مەنشىك مارتەبەسىن اۋىستىرۋعا قاتىستى دا ۇسىنىسىمىز قولداۋ تاۋىپ جاتسا, وندا ءبىرىنشى كەزەكتە قىزمەتكەرلەردىڭ ايلىق ماسەلەسى شەشىلەدى. كىتاپحانا سالاسى ماماندارىن «بولاشاق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىمەن دايىنداۋ ءىسى دە ۋاقىت كۇتتىرمەيدى. بۇگىنگى كۇنى دوكتورانتۋرادا ءبىلىم الۋعا جىلىنا 10 قىزمەتكەرىمىزدى جىبەرىپ وقىتا الاتىن مۇمكىندىك بار. تەك ماماندار تاراپىنان ىنتا مەن جىگەر بولسا بولعانى, – دەيدى ۇلار مۇقاجانوۆ.
كەزىندە 50-دەن استام مەملەكەتپەن عىلىمي بايلانىس ورناتىپ, رەسپۋبليكادا كىتاپحاناشىلاردى دايارلاۋدىڭ كاسىبي ورتالىعىنا اينالعان ورتالىق عىلىمي كىتاپحانا سوڭعى جىلدارى قوعامنان مۇلدەم الشاقتاپ قالدى. ەندىگى كەزەكتە بابالار مۇراسىنان مول ماعلۇمات بەرەتىن جادىگەرلەردى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا الەۋمەتتىك جەلىلەردە كونتەنتتەر اشىپ, سايت جۇمىسىن جانداندىرۋ قاجەت.
بۇگىندە «عىلىم ورداسىنا» ورتالىق عىلىمي كىتاپحانامەن قاتار 4 مۋزەي قارايدى. باس ديرەكتوردىڭ عىلىم جونىندەگى ورىنباسارى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى نۇرلان سەيدىننىڭ ايتۋىنشا, ورتالىق عىلىمي كىتاپحانادا قوردالانعان بىرقاتار ماسەلە رەسپۋبليكاداعى كىتاپحانالار ءىسى تۋرالى زاڭنىڭ كەشەۋىلدەۋىنە بايلانىستى ءارى مەكەمە عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنە قاراستى بولعاندىقتان, عىلىم سالاسىنداعى توقىراۋ جىلدارىنىڭ كەرى اسەرى بولماي قويعان جوق.
«ورتالىق عىلىمي كىتاپحانادان وزگە كىتاپحانالار مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنە قارايدى. سايكەسىنشە, قارجىلاندىرۋ جاعى دا باسقاشا. پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا وراي ەلىمىزدەگى عىلىم سالاسىنا ەندى-ەندى قارجى بولىنە باستادى. دەسەك تە رەسپۋبليكاداعى ارحيۆ, كىتاپحانا, مۋزەي ءىسى كەنجەلەپ كەلەدى. ەگەر دە كىتاپحانا ءىسى تۋرالى ءتيىستى زاڭ قابىلداناتىن بولسا, كوپتەگەن ماسەلە شەشىمىن تابارى انىق», دەيدى نۇرلان سەيدىن.
قازىر «عىلىم ورداسىنا» قاراستى 4 مۇراجايدا 20-دان استام قىزمەتكەر بار. ورتالىق عىلىمي كىتاپحانا مەڭگەرۋشىسى ايان جولداسوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە مامانداردىڭ كادرلىق الەۋەتىن ارتتىرۋ, ءىس-تاجىريبە الماسۋ ءۇشىن ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ, اباي اتىنداعى قازۇپۋ, قىزدار ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن كەلىسسوز ءجۇرىپ جاتىر. مۇنىمەن قوسا كىتاپحانا بازاسىن تسيفرلاندىرۋعا بايلانىستى ارنايى باعدارلامالار ەنگىزىلىپ جاتىر. اتتەستاتسيالاۋ جاعىنا دا ءمان بەرىلەدى. يمپاكت فاكتورلى جۋرنالدارمەن بايلانىس ورناتىپ, يفلا حالىقارالىق كىتاپحانالار قوعامداستىعىنا مۇشە بولۋدى جوسپارلاپ وتىرعان كىتاپحانا باسشىلىعى كونە عاسىرلاردان سىر شەرتەتىن قورىن ءارى قاراي تولىقتىرۋدا دا ىلكىمدى ىستەردى قولعا العان.
1959 جىلى اشىلعان سيرەك كىتاپتار, قولجازبالار جانە ۇلتتىق ادەبيەت بولىمىندە ەل عالىمدارىنىڭ, اكادەميك ءا.مارعۇلان باستاعان عىلىمي ەكسپەديتسيالار ناتيجەسىندە جيناقتالعان تاريحي ماتەريالدار – كىتاپحانانىڭ باستى قۇندىلىعى. مۇنداعى سيرەك كىتاپتار قورى 300 مىڭعا جۋىقتايدى. الداعى ۋاقىتتا «عىلىم ورداسى» باسشىلىعى سيرەك قوردى تۇگەندەۋ, مۇنىمەن قوسا كىتاپحانا قىزمەتىن تاۋلىك بويى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن RFID تەحنولوگياسىن ەنگىزبەكشى. سيرەك قوردا ساقتالعان ەۋروپا ادەبيەتىن زەرتتەۋ ءىسى دە ۋاقىت تالابىنان تۋىندايدى. وسىعان بايلانىستى گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارىمەن بىرلەسكەن زەرتتەۋ ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىم جاسالعان. وسى كەلىسىمگە وراي گارۆاردتا مامانداردى تاعىلىمدامادان وتكىزۋگە دە ءمان بەرىلمەك.
«قازىرگى كەزدە سيرەك قولجازبالار قورىنداعى جادىگەرلەردى 400 شارشى مەتر اۋداندى قۇرايتىن مۇراجايعا ورنالاستىرۋ كوزدەلىپ وتىر. كىتاپحانا قورىنداعى جادىگەرلەردى جاستارعا, قىزىعۋشىلىق بىلدىرگەن عالىمدارعا, شەتەلدىكتەرگە كورسەتۋ مادەني مۇرامىزدى ناسيحاتتاۋمەن قاتار ىشكى جانە سىرتقى ءتۋريزمدى دامىتۋعا ىقپال ەتپەك», دەيدى ۇلار ورازعالي ۇلى.
سيرەك قوردى زەرتتەۋ ءتىلشى مامانداردىڭ ەنشىسىندە. الايدا وسى جانكەشتى تىرلىكتى جاۋاپكەرشىلىگىنە العان شتاتتاعى ساناۋلى ءتىلشى ماماندار پارسى, ۋردۋ, شاعاتاي تىلىندەگى قوردى زەرتتەپ جاتىر. سيرەك كىتاپتار, قولجازبالار جانە ۇلتتىق ادەبيەت ءبولىمىنىڭ قىزمەتكەرى ەركەجان جاكىمانقىزى ەلەكتروندى كاتالوگپەن تانىستىرىپ, عالىمدار ءۇشىن قۇندى مۇراعا اينالعان قوردا 1800 جىلدان بەرگى ارالىقتا ساقتالعان ءارى وزگە كىتاپحانالار قورلارىندا كەزدەسە بەرمەيتىن ديسسەرتاتسيا, اۆتورەفەراتتار, 1917 جىلدان كەيىنگى ماتەريالدار قورى, 130-عا جۋىق تىلدە جازىلعان باسىلىمدارمەن تانىستىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە 10 مىڭعا جۋىق شىعىس تىلىندەگى باسىلىمدى ەلەكتروندى كاتالوگكە ەنگىزۋ ءىسى جالعاسىپ جاتىر.
«مۇندا ءال-فارابي بابامىزدىڭ گەومەتريالىق تاپسىرمالار قولجازباسى, XVIII عاسىردىڭ ورتا شەنى, سوڭىنا قاتىستى تاريحي كىتاپتار, سونداي-اق ءتۇبى تۇركىدەن شىققان اقىنداردىڭ عىلىمي ورتاعا بەيمالىم كىتاپتارى بار», دەيدى كىتاپحانانىڭ كىشى عىلىمي قىزمەتكەرى قۇرمانبەك قاسىمحان ۇلى. جازبالاردى تانىپ, وقىپ قانا قويماي, قاي عاسىرعا تيەسىلى ەكەنىن انىقتاپ جاتقان عالىمدار وسىناۋ يگىلىكتى جاريالاۋدىڭ ۋاقىت كۇتتىرمەيتىنىن ايتادى.
قازىرگى كەزدە ورتالىق عىلىمي كىتاپحاناداعى جادىگەرلەردى قالپىنا كەلتىرۋمەن رەستاۆراتسيا جانە كونسەرۆاتسيا ورتالىعى ماماندارى اينالىسىپ جاتىر. زاماناۋي قۇرالدارمەن جابدىقتالعان زەرتحانادا ارىپتەرى ءوشىپ, مۇقاباسى جىرتىلعان, سىزىعى دا, بوياۋى دا كومەسكى تارتا باستاعان كارتالاردى كەزدەستىرۋگە بولادى. كاسىبي ماماندار جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ كومەگىمەن قۇندى جادىگەرلەردى قالىپقا كەلتىرۋگە كىرىسكەن.
«قولجازبالاردا جويىلىپ كەتكەن ارىپتەردى ارنايى ماماندار وقىپ زەرتتەگەننەن كەيىن بارىپ, بولجام جاساپ قالپىنا كەلتىرەمىز. مۇندا قولجازبالاردى رەتكە كەلتىرۋگە 6-8 اي ۋاقىت كەتەدى. رەستاۆراتسيا – كوزدىڭ مايىن تامىزىپ وتىرىپ جاسايتىن جۇمىس. كونە عاسىرلارعا تيەسىلى قۇندىلىقتاردىڭ بوياۋى, سىزىعى, جازۋىن قالپىنا كەلتىرۋ تياناقتىلىق پەن زەرەكتىكتى قاجەت ەتەدى. وسى ورايدا جاقىندا امەريكانىڭ دەلاۆەر ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الىپ كەلگەن حيميك مامان اياز ەلەمەسوۆ جۇمىسقا كىرىستى», دەيدى ورتالىق مەڭگەرۋشىسى دىنمۇحامەد ءابدىراحانوۆ.
قازىرگى كەزدە «عىلىم ورداسى» باسشىلىعى الماتى پوليگرافيا كوللەدجىمەن كەلىسىمشارت جاساسىپ, رەستاۆراتسيا سالاسى بويىنشا دۋالدى وقىتۋ اياسىندا ماماندار دايارلاۋدى قولعا الىپتى. سونداي-اق تۇركيا, يران تاجىريبەسىن ۇيرەنۋ ءۇشىن بىرلەسىپ ماماندار دايارلاۋ بويىنشا كەلىسىمدەر جاسالعان.
الداعى ۋاقىتتا عىلىمي دەپارتامەنت قۇرۋدى جوسپارلاپ وتىرعان «عىلىم ورداسى» باسشىلىعىنىڭ كوزدەگەنى – بيۋدجەتتەن تىس قاراجات اكەلەتىن جوبالاردى ىسكە اسىرۋ. جاقىندا قاناتقاقتى جوبانى باستاپ كەتكەن رەستاۆراتسيا جانە كونسەرۆاتسيا ورتالىعى «اباي جولىن» شاعىن تارالىممەن جارىققا شىعارعان.
ەگەر كىتاپحانا باسشىلىعىنىڭ جوسپارى ىسكە اساتىن بولسا, ورتالىق عىلىمي كىتاپحانا عىلىمعا قىزىققان جاستاردىڭ ورتالىعىنا اينالماق.
الماتى
