عىلىمعا جانە تانىمعا نۇكتە قويىلمايدى. ءومىر دە, قوعامدىق قۇبىلىستار دا بۇلاردى باعالايتىن عىلىمي جۇيە سەكىلدى كۇردەلەنىپ, سالالانىپ دامي بەرەدى. مىنە, سول ءۇشىن بىلىمگە دە, عىلىمعا دا ورنىقتى پاراسات كەرەك. مەملەكەتتىڭ دامۋىنا دا, ول دامۋدى باعدارلاۋ مەن تانۋعا دا بيىك پاراسات قاجەت.
قازاققا قارا شاڭىراق, كيەلى توپىراق بولعان جەردە تۋىپ-وسكەن ءابۋناسىر ءال-فارابي لەكسيكونىندا «ىزگى قالا» مەن «پاراساتتى قالا» ۇعىمدارى قاتار ايتىلادى. بۇل جەردە «قالا» – مەملەكەت, جۇرت. كەيىنگى اسانقايعى ايتاتىن «بۇل زاماندا نە عارىپ؟ اق قالالى بوز عارىپ» دەگەندەگى «قالا» دا – مەملەكەت.
ءال-فارابي: «اقىل-پاراسات – ادامنىڭ ويلاۋىنا, عىلىم مەن ونەردىڭ ءمانىن ۇعۋىنا, جاقسى قىلىق پەن جامان قىلىقتىڭ ارا جىگىن اشۋىنا كومەكتەسەتىن كۇش» دەيدى.
عۇلامانىڭ ويىنشا, «ىزگى قالانى تۇرعىزۋ ماقساتىنداعى مۇددەسىمەن باسقا ماماندىقتىڭ ءبارىن جۇمىلدىرعان ماماندىقتار عانا جەتەكشى ماماندىق بولادى».
وتاندىق ءبىلىم-عىلىمنىڭ مەملەكەتتىك دامۋ جوسپارلارىندا بولاشاق مامانداردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىگىن ارتتىرۋ, ىزدەنىس الەۋەتىن جاڭا زامانعا ساي سالالاندىرۋ ماقسات ەتىپ قويىلعان. كۇن تارتىبىندەگى ورتا ءبىلىمنىڭ جاڭاشىلدىعى مەن جوو-نىڭ اكادەميالىق دەربەستىگى مەن اۆتونومدىعى الدا كۇتىلەتىن ناتيجەگە باعىتتالسا دەيمىز. قازاقستاننىڭ پاراساتتى جولى كۇش بىرىكتىرسەك قانا ورايلى, ءساتتى جۇزەگە اسپاق.
ءبىلىم سالاسىنداعى ساپا مەن شىنايى وزگەرىس – ەلدىڭ الەۋەتتى باعدارىن, مۇمكىندىك ولشەمىن, زور جاۋاپكەرشىلىگىن ايقىنداۋعا ءتيىس.
ءار سالا ءوز باعىتىنا قاراپ ىزدەنىپ جۇرگەنىنە ءبىرشاما ۋاقىت ءوتتى. بىراق ناتيجەسىنە قوعامنىڭ كوڭىلى تولماي جاتقانى دا راس.
بايقاپ وتىرساق, الدا جۇمىس تا, جاۋاپكەرشىلىك تە از ەمەس. بىراق ءبىلىم مەن عىلىمداعى ساپانى سىرتقى ءپىشىندى كوشىرۋمەن ورىنداي المايمىز. بۇل جەردە ءداستۇر مەن جاڭاشىلدىق, اسىرەسە سالا قاۋىمداستىعىنىڭ شىنايى, جاناشىر تالداۋ پىكىرى, تۇجىرىمداماسى, ورتاق شەشىمى ماڭىزدى.
بىزدە ورتا, جوعارى ءبىلىم جۇيەسىندەگى ازاماتتاردىڭ كوبى «ينەمەن قۇدىق قازاتىن» سالاعا بۇگىن كەلگەن جوق. تاجىريبە بار, ىزدەنىس تە بار. بىراق مىندەتىمىز – سول تاجىريبە مەن ءداستۇردى, جاڭاشىلدىقتى ەل قاجەتىنە دۇرىس جاراتۋدا بولىپ تۇر. سول ارقىلى الەمدىك سىن-قاتەرگە توتەپ بەرۋىمىز قاجەت.
وسى رەتتە مىنانداي ۇسىنىستى ورتاعا سالعىمىز كەلەدى:
بىرىنشىدەن, ءبىز جاس بۋىننىڭ بەلسەندىلىگىن ارقاشان ەلدىك-مەملەكەتتىك ارناعا بۇرىپ وتىرۋىمىز كەرەك. سونىمەن بىرگە ەلىمىزدىڭ پاراساتقا نەگىزدەلگەن ءداستۇرىن جاستار سۇرانىمىنا ساي جاڭا زامان فورماتىندا جەتكىزۋگە كۇش بىرىكتىرگەنىمىز ابزال.
ەكىنشىدەن, ءاربىر ەلدىك-مەملەكەتتىك مادەني شارانى وقۋ ۇدەرىسىمەن بايلانىستا جانە يننوۆاتسيا نەگىزىندە قۇرعانىمىز ءجون. سوندىقتان قوعامدىق-گۋمانيتارلىق باعىتتاعى پاندەردىڭ بۇرىننان وزگەرمەي كەلە جاتقان قاعيداتىن (اتى – «تيپتىك جوسپار», زاتى – سۋبەكتيۆتى جوسپار) وزگەرتىپ, قاساڭدىقتان جانە بىرجاقتىلىقتان ارىلعان ارناعا سالۋ قاجەت. ول ءۇشىن ەكسپەريمەنت تۇرىندە جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ بىلىكتى, كوشباسشى پروفەسسور-مەڭگەرۋشىلەرىنە كەڭ مۇمكىندىك, تاڭداۋ مۇمكىندىگىن تۋعىزعان ماقۇل.
ۇشىنشىدەن, قازىر عىلىمي الەۋەت قالىپتاستىرۋدا جانە مامان دايارلاۋدا وتە قىزىق ءۇردىس ءجۇرىپ جاتىر. مىسالى, بۇرىن اكادەميك الكەي مارعۇلان ءوز شاكىرتىن ءوزى تاڭدايتىن. 90-جىلدارى اكادەميك سالىق زيمانوۆ تا ءوز شاكىرتىن ءوزى تاڭدايتىن. قازىرگى ماگيستراتۋرا جانە PhD باعدارلاماسىنا بىلىمگەر قابىلداۋدا مۇنداي تاڭداۋ جوق. اكادەميكتەر, پروفەسسورلار شاكىرتىن ىزدەپ ءجۇر, تالانتتى شاكىرتتەر اكادەميگىن, پروفەسسورىن ىزدەپ ءجۇر. عىلىم جاساۋدىڭ ولشەمى – ەشقاشان اعىلشىن ءتىلى (نەمەسە وزگە ءتىل), سونداي-اق رەيتينگى قيلى-قيلى جۋرنالعا ماقالا جاريالاۋ بولا المايدى. بولاشاق عالىمدى عالىم (نەمەسە عىلىمي قاۋىمداستىق) ءوز كوزىمەن كورىپ, ساپاسىن ءوزى باعالاي ءبىلۋى كەرەك.
وسى ويدى ۇستازدار كۇنى قارساڭىندا ايتۋىمىزدىڭ دا رەتى بار. ويتكەنى مۇعالىم (مۇعالىم) ەتيمولوگياسىندا «عالىم» ۇعىمى تۇر. مەكتەپ ۇستازى – كەلەشەك عالىمنىڭ دۇنيەتانىمىن قالىپتاستىراتىن تۇلعا. قازىرگى مەكتەپ, جوو جۇيەسىندە كوركەم شىعارما (مەيلى ەسسە دەيىك) مەن ديكتانتتىڭ مۇلدەم سيرەۋى ءبىلىم الۋشىنى ءوسىرىپ وتىرعان جوق.
سوندىقتان بۇل دا – ورايى كەلگەن تاعىلىمدى كەڭەسۋ. ءاربىرىمىزدىڭ كىتاپ سورەمىزدە ۇلتقا ۇستىن بولعان تۇلعالار – ءال-فارابيدەن ءال-ماشانيعا دەيىنگى, اباي-احمەتتەن كەشەگى ارداقتى الىپتارعا دەيىنگى نار تۇلعالارىمىزدىڭ مۇراسى تۇر. ءبارى – پاراساتقا شاقىراتىن دۇنيەلەر. ەندەشە ادىلەتتىك قاعيداتى مەن ەلدىك مۇراتتى باياندى ەتۋدە پاراسات باستاۋىنىڭ كاۋسارىنا قانىپ, ناقتى قاداممەن جارقىن كۇندەرگە قاراي ادىمداپ, ەڭبەك ەتە بەرەيىك.
