پەرۋدەگى ماچۋ-پيكچۋ قالاسى بىرنەشە عاسىر بويى جوعالىپ, تابىلماعان. تەك 1911 جىلى عانا حيرام بينگام دەگەن عالىم ەجەلگى ينكا قالاسىن تاۋىپ, الەمگە ايگىلى ەتتى. بۇل قالا اند تاۋلارىندا, جەردەن 2 430 مەتر بيىكتىكتە ورنالاسقان. XV عاسىردا ينكالار ماچۋ-پيكچۋدى تاستاپ كەتكەننەن كەيىن, قالا تۇبەگەيلى ۇمىتىلىپ, نازاردان تىس قالدى. ءتىپتى قازىر دە كوپتەگەن زەرتتەۋگە قاراماستان, ماچۋ-پيكچۋ جۇمباقتارى ءالى دە شەشىلگەن جوق.
100 ءسوز بىلەتىن قۇس
توتىقۇستاردىڭ سويلەي الاتىنى بارىنە ءمالىم. دەگەنمەن 100 ءسوز بىلەتىن ءارى ماعىناسىن تۇسىنەتىن توتىقۇس تاڭعالدىردى.
افريكالىق سۇر توتىقۇس الەكس وتە قىراعى, تالاپتى. عالىم يرەن پەپپەربەرگتىڭ زەرتتەۋىنشە, ول تەك سوزدەردى جاتتاپ قانا قويماي, ولاردىڭ ماعىناسىن تۇسىنەتىن بولعان. 100-دەن استام ءسوزدى ءبىلىپ, ءتىپتى تۇستەردى, پىشىندەردى, سانداردى اجىراتا بىلگەن. الەكس سۇراقتارعا جاۋاپ بەرىپ, كەيدە ءوز قالاۋىن ءبىلدىرىپ وتىرعان. بۇل قۇستاردىڭ كوگنيتيۆتىك قابىلەتى ولاردىڭ ەستىگەن سوزدەردى قايتالاۋدان گورى, ولاردى سانالى تۇردە قولدانا الاتىنىن كورسەتتى.
قايتا وڭدەلەتىن قارىنداش
دانيادا 2015 جىلى ەكولوگيا مەن قالدىقتاردى ازايتۋ ماقساتىندا ەرەكشە قارىنداشتار جاسالدى. ونى قولدانىپ بولعان سوڭ, جەرگە تاستاي سالاسىز.
بۇل قارىنداشتاردىڭ ەرەكشەلىگى – ولاردىڭ باسىندا كادىمگى وشىرگىشتىڭ ورنىنا وسىمدىك تۇقىمى بار كاپسۋلا ورنالاسقان. قارىنداش پايدالانىلىپ, قىسقارىپ بىتكەندە, ونىڭ قالدىعىن توپىراققا وتىرعىزۋعا بولادى. سۋ قۇيىپ, كۇتىم جاساساڭىز, كوپ ۇزاماي تۇقىم ءونىپ, ادەمى گۇلدەر مەن شوپتەر ءوسىپ شىعادى.
قارىنداشتار تەك ەكولوگيالىق تازا ماتەريالداردان جاسالىپ, بيولوگيالىق تۇردە ىدىرايدى. بۇل يننوۆاتسيا مەكتەپتەر مەن كەڭسەلەردەگى قالدىقتاردى ازايتۋعا, قورشاعان ورتانى جاقسارتۋعا ارنالعان ماڭىزدى قادام بولدى.
