سۋرەت: tripster.ru
گەوگرافيالىق تۇرعىدا ەلدىڭ ورتاسىندا, قولايلى ورنالاسۋى ەلوردانى ىشكى-سىرتقى ساياسات تۇرعىسىنان بارىنشا ۇتىمدى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ايماققا, قوعام ءومىرىنىڭ بار سالاسى توعىسقان رۋحانيات ورتالىعىنا, ەۋروپا مەن ازيا قۇرلىقتارى اراسىنداعى دانەكەر, ترانزيتتىك كوپىرگە اينالدىردى. استانانى ەلدىڭ ءبىر قيىرىنان ورتالىق بولىككە اۋىستىرۋ ءوڭىردىڭ عانا ەمەس, تۇتاستاي ەلىمىزدىڭ جان-جاقتى دامۋىنا قۋاتتى سەرپىن بەردى. قالا قۇرىلىسىنىڭ قارقىندى دامۋى ينۆەستيتسياعا تارتىمدى, ورالىمدى بولدى. كەيىنگى جىلدارعى استانانىڭ ەلگە تارتىلعان ينۆەستيتسيالار كولەمىندەگى ۇلەسى شامامەن 10 پايىزعا تەڭ, ال رەسپۋبليكا ەكونوميكاسىنداعى وڭىرلىك جالپى ءونىمىنىڭ ۇلەسى 11 پايىزدان اسادى. قالا ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزى – ساۋدا, ونەركاسىپ ءوندىرىسى, كولىك, بايلانىس, قۇرىلىس سالالارى.
قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ەلوردا حالىققا قىزمەت كورسەتۋ, قالىپتى تىرشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 148 جوسپارلى سەكتورعا بولىنگەن. جوسپارلى سەكتور – بىرنەشە تۇرعىن ءۇي ورامىنان تۇراتىن ءىرى قالالىق اۋماق. سەكتوردىڭ باستى قاعيداتى – جالپى ءبىلىم بەرۋ مەكتەپتەرىنىڭ, بالاباقشالاردىڭ جاياۋ باراتىن جەردە بولۋى, بالالاردىڭ كولىك قوزعالىسى قارقىندى جالپى قالالىق ماگيسترالداردى كەسىپ وتۋىنە جول بەرمەۋ, قالا تۇرعىندارىن, ونىڭ ىشىندە بالالار مەن قارتتاردى, تۇرعىنداردىڭ قوزعالىسى شەكتەۋلى توپتاردى قاۋىپسىز جاياۋ باراتىنداي راديۋستا قىزمەت كورسەتۋ مەكەمەلەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ. جالپى سەكتورلار اۋماعى – كوپشىلىككە جاقسى تانىس شاعىن اۋداندار, تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى. بىراق ولار ەندى ىرىلەندىرىلىپ, كۇندەلىكتى ءومىردىڭ قازىرگى زاماناۋي جاعدايىنا بەيىمدەلەدى. بۇل ءىس-شارالار قالانىڭ بارلىق جوسپارلى سەكتورىندا تۇرۋدى قولايلى ەتەدى.
وتكەن جىلى استانا ەلىمىزدىڭ باس قالاسى رەتىندە قالىپتاسۋدىڭ شيرەك عاسىرلىق جولىن ەڭسەردى. وسى كەزەڭ ىشىندە قالانىڭ اۋماعى 3 ەسەگە, سالىنعان تۇرعىن ءۇي كولەمى 20 ەسەگە جۋىق ۇلعايىپ, حالىق سانى 4 ەسەدەن استام ءوستى. بۇگىنگى استانا – قۋاتتى دەموگرافيالىق الەۋەتى, 1,5 ميلليونعا جۋىق تۇرعىنى بار مەگاپوليس. 2030 جىلعا قاراي حالىق سانى 2 ملن ادامعا جەتىپ, ال 2050 جىلعا قاراي 3 ملن-نان اسادى دەگەن بولجام بار.
مەملەكەت باسشىسى استانانى كرەاتيۆتى ادامدار, زيالى قاۋىم وكىلدەرى, دارىندى جاستار, سونداي-اق تۋريستەر مەن شەتەلدىك ينۆەستورلار تارتىلاتىن نەگىزگى ورتالىق بولاتىن جاھاندىق قالاعا اينالدىرۋ تۋرالى ناقتى مىندەت قويدى. وسى ورايدا ەلوردانى زاماناۋي قالا رەتىندە دامىتۋ بىرنەشە نەگىزگى باعىتتا جۇرگىزىلەدى دەپ جوسپارلانعان. ەڭ باستىسى – ادامي دامۋ. قالانىڭ باستى كاپيتالى – ونىڭ تۇرعىندارى. ءتۇرلى سالالارعا بىلىكتى مامانداردى كوپتەپ تارتۋ, ولاردىڭ شاھاردا ورنىعۋىنا جان-جاقتى جاعداي جاساۋ ماقساتىندا قالانىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنىڭ ءومىر سۇرۋگە بارىنشا ىڭعايلى ەتىپ قالىپتاستىرۋ مەن دامىتۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە. ونىڭ نەگىزگى العىشارتتارى – قولجەتىمدى ساپالى باسپانا, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ سالالارىنىڭ جوعارى ساپاسى, قورشاعان ورتانىڭ, قوعامدىق كولىكتىڭ قاۋىپسىزدىگى.
قازىردە قالا ەكونوميكاسىنىڭ جارتىسىنان ارتىق بولىگى شاعىن, ورتا بيزنەس ەسەبىنەن قالىپتاسىپ وتىر. رەسمي مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, ەلوردادا ون مىڭعا جۋىق كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى تىركەلگەن. كەيىنگى جىلدار ىشىندە عانا ولاردىڭ سانى بىرنەشە ەسە ءوستى. ءاربىر ءۇشىنشى استانالىق كاسىپكەرلىك سالاسىندا ەڭبەك ەتەدى. بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالىق ءتۇسىمىنىڭ جارتىسىنان كوبى – شاعىن, ورتا بيزنەستىڭ سالىقتارى. بۇگىندە استانا مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر مەن ۇلتتىق كومپانيالار قالاسىنان كاسىپكەرلەر قالاسىنا اينالىپ ۇلگەردى.
تۇراقتى جۇمىس, قوماقتى تابىستىڭ بىردەن-ءبىر كوزى سانالاتىن كاسىپكەرلىككە, شاعىن بيزنەس وكىلدەرىنە قولايلى, باسەكەلى بيزنەس ورتانى قۇرۋعا كوبىنەسە مەملەكەتتىك قولداۋ قۇرالدارى كومەكتەسەدى. 2010 جىلدان بەرى «بيزنەستىڭ جول كارتاسى» باعدارلاماسى جۇيەلى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە شاعىن نەسيە بەرۋ ارقىلى, «ەڭبەك» ءونىمدى جۇمىسپەن قامتۋ, جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعدارلاماسى اياسىندا جۇزگە جۋىق جوبا قارجىلاندىرىلدى. قالا قۇرىلىسىندا تىنباي ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن قۇرىش قولدى شەبەرلەر, اباتتاندىرۋ, تازالىقتى ساقتاۋ سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن تۇرعىنداردى قولداۋ ماقساتىنداعى ءتۇرلى باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ناتيجەسى – اتالعان سالادا جۇرگەن ەڭبەككەرلەردىڭ قاتارى جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى. ءونىمدى جۇمىسپەن قامتۋ, جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعدارلاماسى اياسىندا كەيىنگى بەس جىل مۇعدارىندا 10 مىڭنان اسا ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋدىڭ كەشەندى جوسپارىنا سايكەس بەلسەندى شارالارمەن 30 مىڭعا جۋىق ادام قامتىلدى.
ەلوردادا جىل سايىن جوعارى تەحنولوگيالىق ەكسپورتقا باعدارلانعان ءتۇرلى كاسىپورىندار, مەكەمەلەر, ساۋدا ورىندارى, رۋحانيات وشاقتارى, سونداي-اق مەكتەپ, بالاباقشالار كوپتەپ اشىلىپ جاتىر. مۇنداي جاڭا, جارقىن عيماراتتاردا, وزىق ۇلگىلى ءوندىرىس ورىندارىندا الاڭسىز قىزمەت جاساۋعا, ەڭبەك ەتۋگە قۇلشىنىپ, باس قالاعا بەت تۇزەگەن ادامداردىڭ قاتارى دا سونشالىقتى مول. سول تۇرعىدا استانا ەڭ تومەنگى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى جونىنەن ەلىمىزدە كوش باستاپ تۇر: بۇل كورسەتكىش رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشتەن 0,3% تارماققا تومەن. قانشا دەگەنمەن, قايناپ جاتقان تىنىس-تىرشىلىگىنە ساي, مۇندا قىزمەت, جۇمىسشىلار ىزدەۋشىلەر اعىنى دا ءبىر ءسات تولاستاعان ەمەس. بۇل ماسەلە قالا اكىمدىگىنىڭ قاشاندا نازارىندا. جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ باسقارماسى تۇرعىنداردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋىنا قاتىستى مونيتورينگ جۇرگىزىپ تۇرادى. جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى تۇراقتى نەگىزدە بوس جۇمىس ورىندارى جارمەڭكەسىن وتكىزىپ وتىرادى. كەيىنگى جىلدارى اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ قاۋىرت دامۋىنا بايلانىستى مۇنداي شارالار ونلاين فورماتتا, ەلەكتروندىق نەگىزدە دە ۇيىمداستىرىلا بەرەتىن بولدى. جۇمىس ىزدەگەندەر ماماندىعىنا قاراي الەۋەتتى مەكەمە-كاسىپورىنداردىڭ سايتتارىنا ءوتىنىش جولدايدى. الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ نەگىزگى ەڭبەك جاعدايلارى مەن بوس جۇمىس ورىندارى تۋرالى مالىمەتكە قانىعادى.
«بوس جۇمىس ورنىنا قىزىعۋشىلىق تانىتقاندار دەرەۋ مەكەمە-كاسىپورىننىڭ بايلانىس اقپاراتىن جازىپ الۋىنا, پىكىر قالدىرۋىنا بولادى نەمەسە جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا حابارلاسسا, ولار قاجەتتى دەرەكتەردى تابۋعا كومەكتەسەدى», دەپ مالىمدەدى جۇمىس بەرۋشىلەرمەن ءوزارا ءىس-قيمىل ءبولىمىنىڭ ماماندارى.
ايتا كەتەيىك, بۇگىندە استانا قالاسىنداعى ەڭبەك نارىعىندا ەڭ كوپ سۇرانىسقا يە قۇرىلىس, ساۋدا, تاماق, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنىڭ ماماندارى. سۇرانىسقا يە ماماندىقتار قاتارىندا جۇمىسشىلار, مونتاجشىلار, بريگاديرلەر, كىرپىش قالاۋشىلار, ارماتۋراشىلار, كاسسيرلەر, ساتۋشىلار, سانيتارلار دا بار. «تۇرعىندار ءوز قالاۋىنا وراي جۇمىس تابا الادى, ونىڭ ىشىندە جارتىلاي جۇمىس كۇنى دە بار», دەپ ءتۇسىندىردى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ ماماندارى.
قورىتا كەلگەندە, استانا ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ بارومەترى رەتىندە ەڭبەك نارىعىندا, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسىندە دە نەگىزگى سۇرانىس كوزى بولىپ قالا بەرەدى.
