فوتو: «Halyk-Life» اق
– ساۋلە قازبەكقىزى, ساقتاندىرۋ تەتىگى قانشالىقتى قاجەت؟
– ازاماتتىق كودەكستىڭ 820-بابىنىڭ 1-تارماعىندا «ساقتاندىرۋ تولەمى – ساقتاندىرۋشى ساقتانۋشىعا (پايدا الۋشىعا) ساقتاندىرۋ جاعدايى تۋعان كەزدە نە جيناقتاۋشى ساقتاندىرۋ شارتىندا بەلگىلەنگەن مەرزىم تۋعان كەزدە ساقتاندىرۋ سوماسى شەگىندە تولەيتىن اقشا سوماسى» دەپ كورسەتىلگەن.
كەز كەلگەن كەلەڭسىزدىك ايتىپ كەلمەيدى. ءبىز تەك سالدارمەن كۇرەسەمىز نە توسىننان كەلىپ توسىرقاتپاس ءۇشىن جوسپار قۇرىپ الدىن الا قامدانامىز. مىنە, وسى تۇجىرىم نەگىزىندە دۇنيەجۇزىندە ساقتاندىرۋ تولەمدەرى جۇمىس ىستەيدى. ياعني بۇل قۇرال ءوزىڭدى جانە تۋىسىڭدى كۇتپەگەن وقىس جاعدايلاردا بولۋى مۇمكىن قارجىلىق شىعىنداردان قاۋىپسىزدەندىرۋگە كومەكتەسەدى.
ماسەلەن, ءسىز كوپقاباتتى ۇيدە تۇراسىز دەلىك, كورشىڭىزدەن سۋ كەتىپ, باسپاناڭىزعا زيان كەلدى. مىندەتتى تۇردە ولاردان وتەماقى تالاپ ەتەسىز. الايدا ىمىراعا كەلە الماي نەمەسە ءسىز ايتقان باعاعا كەلىسپەي, تۇرعىن ات تونىن الا قاشۋى ىقتيمال. وسى ساتتە ءۇيىڭىزدى ساقتاندىرعان بولساڭىز, كومپانيا ارقىلى وتەماقى الۋىڭىزعا مۇمكىندىك بار. مۇنى كەز كەلگەن باعىتتا قولدانۋعا بولادى. نەگىزى ورتتەن, تاسقىننان, تابيعات اپاتىنان, ۇرلىقتان جانە تاعى سول سياقتى كەلەڭسىز جاعدايلاردا ساقتاندىرۋ تەتىكتەرىن پايدالانعان تيىمدىرەك.
كولىك جۇرگىزۋشىلەرىنە دە مىندەتتى ساقتاندىرۋدان بولەك, وقىس وقيعا كەزىندە شىعىنداردى ازايتۋعا بولادى. ايتالىق, ماشيناعا بوگدە زات قۇلاۋى, جارىلىس, نايزاعاي ءتۇسۋى نەمەسە ءۇشىنشى تۇلعالاردىڭ زاڭسىز ارەكەتتەرىنەن وڭتايلى ساقتاندىرا الاسىز.
ءومىرىڭىز بەن دەنساۋلىعىڭىزدى دا قاۋىپسىزدەندىرەسىز. ۋيكيپەديا تىلىمەن ايتساق, ءومىردى ساقتاندىرۋ – تۇتىنۋشى مەن ونىڭ جاقىندارىن شارتتىڭ بۇكىل مەرزىمىندە كۇتپەگەن جاعدايلاردىڭ سالدارىنان ماتەريالدىق قورعاۋ. ەڭبەككە جارامسىزدىق, قانداي دا ءبىر ماڭىزدى جاعدايلار, ءتىپتى مەزگىلسىز ءولىم قۇشسا دا ساقتاندىرۋدىڭ بولعانى كوپ كومەگىن تيگىزەدى. ازاماتتار ءبىر مەزگىلدە ساقتاندىرىپ قورعاۋدى جانە ساقتاندىرۋ تولەمىنىڭ كەپىلدىگىن الا وتىرىپ, قاراجات جيناقتاۋعا پايدالانا الادى. وسىلايشا ساقتاندىرۋ مەن جيناقتاۋدى بىرىكتىرۋگە بولادى.
مىسالى, ءومىرى ساقتاندىرىلعان ادام قازا بولسا, ساقتاندىرۋ كومپانياسى ونىڭ پايدالانۋشىسىنا جيناپ ۇلگەرگەن قارجىسىن بەرمەيدى. جيناقتاۋ مەرزىمى كەزىندەگى جيناۋى كەرەك اقشانى ۇسىنادى.
سونداي-اق جەكە ساقتاندىرۋ – ءىرى ينۆەستيتسيالىق رەسۋرستاردى قۇرۋعا, ەكونوميكانىڭ ءارتۇرلى سالالارىندا ماڭىزدى مەملەكەتتىك جانە كوممەرتسيالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋعا جول اشادى. بىلايشا ايتقاندا, وتاندىق نارىقتى قالىپتاستىرۋداعى ءبىر تەتىك.
– ەلىمىزدە ساقتاندىرۋ باعدارلامالارىنىڭ قاي ءتۇرى تانىمال؟
– بۇگىندە ەلىمىزدە 24 ساقتاندىرۋ كومپانياسى بار. ونىڭ 9-ى تىكەلەي ءومىردى ساقتاندىرۋمەن اينالىسادى. بيىل ولاردىڭ اكتيۆتەرى 2,6 ترلن تەڭگەگە جەتتى. ال كومپانيالاردىڭ جيعان سىياقى مولشەرى 669,4 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. كورسەتكىشتى بىلتىرمەن سالىستىرساق, 36%-كە ارتىق. نارىققا شولۋ جاساساق, جىل باسىنان بەرى 10 ملن 451 مىڭ جەكە جانە زاڭدى تۇلعا ساقتاندىرۋ شارتىن جاساعان ەكەن. مۇنى وتكەن جىلمەن ەكشەسەك, اجەپتاۋىر وسكەنىن اڭعارتادى. باسىم كوپشىلىگى جازاتايىم وقيعالاردان جانە ءومىردى ساقتاندىرۋ شارتتارى.
قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ دەرەگىنە زەر سالساق, وتانداستارىمىز بيىل ءومىرىن ساقتاندىرۋعا 200 ملرد تەڭگە قارجى بولگەن. ياعني ەلدە ءومىرىن ساقتاندىراتىن ادامدار سانى دا, ساقتاندىرۋ جارناسى ءوسىپ كەلەدى.
ءومىردى ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنىڭ ىشىندە قازاقستان حالىق بانكىنىڭ ەنشىلەس كومپانياسى» اق 2005 جىلى قۇرىلعان «Halyk-Life» اق-دا بەلگىلى ءبىر شارت جاساۋ ءۇشىن ەڭ تومەنگى جارنا ايىنا 10 مىڭ تەڭگە. ارينە, قاراجات مولشەرى ازاماتتاردىڭ ماقساتتارىنا بايلانىستى بەكىتىلەدى. ويتكەنى قازىر باعدارلامالار كوپ. ماسەلەن, Bilim-Life بۇل بالانىڭ ءبىلىم الۋىنا ارنالعان جىل سايىنعى سىيلىقاقى تۇرىندەگى مەملەكەتتىك قولداۋمەن ءومىردى جيناقتاۋشى ساقتاندىرۋ باعدارلاماسى. سىيلىقاقىسى 5%-7%. وتباسىلارعا ارنالعان امبەباپ باعدارلاما – «بايتەرەك», اتا-اناسى مەن 15 جاسقا دەيىنگى بالاسى ساقتاندىرىلۋى مۇمكىن وتباسىلىق پاكەت – بولاشاق-Life, ءوزى ءۇشىن جينايتىن ەكىنشى زەينەتاقىسى, ياعني زەينەتكەرلىك جاستى كۇتپەي-اق, قانشا العىسى كەلەتىنىن جانە بۇل تولەمدەردى قاي ۋاقىتقا دەيىن العىسى كەلەتىنىن ءوزى تاڭدايتىن Life+Renta باعدارلاماسى دا بار.
سونداي-اق اقشاسىن دوللارمەن جيناعىسى كەلەتىن ازاماتتار ءۇشىن «قازىنا» جانە جۋىردا 1 جاستان 18 جاسقا دەيىنگى بالالارعا ارنالعان «بالام» ەرىكتى ساقتاندىرۋ ءپوليسى ىسكە قوسىلدى. ماسەلەن, ساقتاندىرىلعان بالالار جاراقات العان جاعدايدا, ەم-دومدى, كۇتىم شىعىندارىن 1 ميلليون تەڭگەگە دەيىن وتەيدى. ونى كەز كەلگەن اتا-انا HalykLife ءموبيلدى قوسىمشاسىنان ءاپ-ساتتە راسىمدەيدى. وتەماقى ءۇش جۇمىس كۇن ىشىندە تولەنەدى. ءبىر ارتىقشىلىعى باعدارلاما كەز كەلگەن ەلگە شىقساڭ دا قىزمەت ەتەدى.
– جالپى ساقتاندىرۋ تولەمىن قالاي الۋعا بولادى؟
– ءومىردى ساقتاندىرۋ ءپوليسىن ساتىپ الۋ كەز كەلگەن كومپانيادا وپ-وڭاي راسىمدەلەدى. مەكەمە كەڭسەسىنە نە سايتىنا كىرىپ, ەلەكتروندى ءوتىنىمدى تولتىرۋ ارقىلى ساقتاندىرۋ سىيلىقاقىسىن تولەپ, ىزىنشە شارت جاسالادى. جاقسى سالىق جەڭىلدىكتەرى دە بار. ازاماتتىق كودەكسكە سايكەس, پوليس ساقتاندىرۋ قۇپياسىنا كەپىلدىك بەرىلەدى. ياعني ساقتاندىرۋ جارناسىن ۋاكىلەتتى ورگاندارعا ساقتاندىرۋ شارتى يەسىنىڭ مىندەتتەمەلەرى بويىنشا بۇعاتتاۋىنا, سوت ارقىلى تاركىلەۋىنە مۇمكىندىك جوق. ءتىپتى ەرلى-زايىپتىلار اراسىندا نەكە بۇزىلعان جاعدايدا دا بولىنبەيدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت!
اڭگىمەلەسكەن –
زەيىن ەرعالي,
«Egemen Qazaqstan»
