دەرەكتەر بازاسىن ينتەگراتسيالاۋمەن ءىس بىتە مە؟

بولىنگەن قارجىنىڭ تيىمدىلىگى بايقالمايدى

دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى تسيفر­لاندىرۋ ارىدەن باستالادى. وسىدان شا­مامەن 11 جىل بۇرىن «اقپاراتتىق قازاقستان-2020» مەملەكەتتىك باعدار­لاماسىنىڭ ەرەجەلەرىن نازارعا الا وتىرىپ, ەلەكتروندى دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋدىڭ 2013-2020 جىلدارعا ارنال­عان تۇجىرىمداماسى بەكىتىلگەن ەدى. تۇجىرىمدامانىڭ عۇمىرى باياندى بولىپ, «دەنساۋلىق» مەملەكەتتىك باع­دارلاماسىندا قولداۋ تاپتى. بەرىدە دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋدىڭ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا جالعاستى. مەديتسينالىق ۇيىمداردى قاعازباستىلىقتان ارىلتۋعا كوڭىل ءبولىندى. تسيفرلاندىرۋعا, سالاعا جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋگە تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى دە ارالاستى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىن تسيفر­لاندىرۋدى, دەرەكتەر بازاسىن ينتەگراتسيالاۋدى وسىعان دەيىن جاۋاپتى مي­نيسترلىككە ەسكەرتىپ, تاپسىرما بەرگەن ەدى. بيىلعى جولداۋدا پرەزيدەنت تاعى دا اقپاراتتىڭ بىرىڭعاي دەرەكقورىن قۇرۋ, سالاعا بولىنگەن قاراجاتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسىن اتاپ ءوتتى.

«مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ ەنگىزىلۋى دەنساۋ­لىق ساقتاۋ سالاسىنا قوسىمشا رەسۋرستار اكەلىپ, جەكەمەنشىك مەديتسيناعا زور پايداسىن تيگىزدى. بيىل دەنساۋلىق ساق­تاۋ سالاسىنا بيۋدجەتتەن 3,3 تريلليون تەڭگە قارجى ءبولىندى. بىراق ونىڭ ناتي­جەسى ءالى كورىنىپ جاتقان جوق. مەديتسينا­لىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسۋشى­لار اراسىندا مىندەتتەردىڭ دۇرىس بولىن­بەۋى بۇرمالانعان اقپاراتتىڭ كوبەيۋىنە اكەپ سوقتىردى. ناۋقاستارعا مەملەكەت كەپىل­دىك بەرگەن قىزمەتتەردى اقىلى نەگىزدە الۋدى نەمەسە بىرنەشە اي بويى كەزەك كۇتۋدى ۇسىنۋ جايتتارى از ەمەس. بۇعان جول بەرۋگە بولمايدى. بيۋدجەتتىڭ مۇمكىندىگى مەن مىندەتتەمەسىن ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەت كەپىلدىك بەرەتىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ بىرىڭعاي بازالىق توپتاماسىن جاساۋ قاجەت. ال ودان اسىپ كەتكەن شىعىننىڭ ءبارى ساقتاندىرۋ جۇيەسى ارقىلى تولەنۋگە ءتيىس. تسيفرلاندىرۋ بولماسا, مۇنداي اۋقىمدى وزگەرىستەردى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس», دەدى پرەزيدەنت.

مەملەكەت باسشىسى بىرىنە-ءبىرى باي­لانىسى جوق ونداعان باعدارلاما مەن اقپاراتتار بازاسىنىڭ ورنىنا بىر­ىڭعاي مەملەكەتتىك مەديتسينالىق اقپارات جۇيەسىن جاساۋدى ۇسىندى. جاڭا جۇيە, مەنشىك تۇرىنە قاراماستان, مەم­لەكەتتىك تاپسىرىس الاتىن مەديتسينا مەكە­مەلەرىنىڭ بارىنە تولىق باقىلاۋ جا­سالۋىن جانە مالىمەتتەردىڭ شىنايى بو­لۋىن قامتاماسىز ەتۋى قاجەت. پرە­زيدەنت ۇكىمەتكە وسى ماسەلەنى رەتتەۋگە دەرەۋ كىرىسىپ, بۇل باعىتتاعى جۇ­مىستىڭ بارىسى جونىندە وزىنە جانە دەپۋتاتتىق كورپۋسقا ەسەپ بەرۋدى تاپسىردى. جولداۋدا قاسىم-جومارت توقاەۆ بىلىكتى مەديتسينا ماماندارىنىڭ تاپشى­لىعىنا, مەديتسيناداعى ءبىلىم ساپاسىنا, مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتeستىك تەتىكتەرىنە قاتىستى تۇيتكىلدەردى دە اتادى. بىراق ول – بولەك تاقىرىپ.

ۇنەمدەۋدىڭ قانداي جولى بار؟

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسحات ايماعامبەتوۆكە تاقىرىپقا قاتىستى ساۋال قويعانىمىزدا, ول تسيفرلان­دىرۋ ار­قىلى سالاداعى بارلىق ماسەلە شە­شىل­­مەسە دە, بىرقاتارى رەتتەلەتىنىن العا تارتتى.

– سالاعا تسيفرلاندىرۋ كەرەك دەپ ج­اتىرمىز. بىرىڭعاي مەملەكەتتىك مەدي­تسينالىق اقپارات جۇيەسى مەدي­تسيناداعى بۇكىل كەمشىلىكتىڭ ورنىن تولتىرمايدى. بىراق سول ارقىلى قاراجاتتىڭ نىسانا­لى, ياعني ءدال سول ەمشاراعا, ءدال سول پا­تسيەنتكە جۇمسالعانىن كورىپ, بىلە الا­مىز. ءبارىنىڭ سۇراۋى بولادى. قازىر­ دە مەدي­تسيناعا از قارجى قارالىپ جات­قان جوق. كەلەر جىلى دا بيۋدجەت قىسقار­ماي­دى. بىراق سونىڭ تيىمدىلىگى تومەن بولىپ تۇر. ەندى قاراجاتتى ءتيىمسىز قا­راس­تىرىلعان باعىتتاردان الۋ كەرەك. ءدارى-دارمەكتىڭ باعاسى بويىنشا دۇرىس ساياسات جۇرگىزۋ قاجەت. قاجەتى شامالى زەرتتەۋلەردى ازايتۋعا بولادى. سونداي-اق مينيسترلىكتەگى كەرەكسىز وزگە شىعىندار ازايعانى ءجون. مىسالى, ءبىر مەديتسينالىق تالداۋدىڭ ءوزىن بىرنەشە رەت تاپسىراتىن ساتتەر بولادى. قاراپ وتىرساق, ول دا شىعىن. دارىگەرگە بارعان ۋاقىت­تا ءبىر, پورتالعا تىركەلگەندە ەكى, كەيىن اۋرۋحاناعا بارىپ جاتقاندا ءۇشىنشى مارتە اناليز تاپسىرامىز. بۇل اينالىپ كەلگەندە شىعىن. ۇنەمدەۋ ارقىلى جارتى تريلليونعا دەيىن اقشا تابۋعا بولادى. ونىڭ ەش قيىندىعى جوق. ەگەر اقشا جەتپەيدى دەسە, اقشا تابۋدىڭ جولدارى وتە كوپ. ءبىز تيىمدىلىكتى ارتتىرۋدىڭ ورنىنا, اۋىر دەرتكە شالدىققان ناۋقاستاردىڭ ەمىنەن قاراجاتتى جىرىپ جاتىرمىز. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى قاراجات جەتپەيدى دەسە, وندا قاراجات كوزىن باسقا جولمەن ىزدەۋى كەرەك. ءبىرىنشى كەزەكتە وزدەرىنىڭ حاتتامالارىن قايتا قاراعانى ءجون. قازىر سالادا قاراجات كەمىگەن جوق. الايدا وتانداستاردىڭ 67 پايىزى كور­سەتىلىپ جاتقان مەديتسينالىق كومەككە قاناعاتتانبايدى. سالاعا دەپ بولىنگەن قاراجات وسەدى, بىراق ساپاعا كوڭىل تولمايدى. ەگەر جۇمىستى دۇرىس جولعا قويسا, ءبىر ارناعا تۇسىرسە, وندا ءبىراز ماسەلەنى رەت­تەۋگە بولادى, – دەيدى ا.ايماعامبەتوۆ.

مەديتسينالىق كومەكتىڭ پاكەتىنە وزگەرىس ەنەدى

مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, سا­لاعا بيۋدجەتتەن, ءمامس-تەن, ياعني تۇرعىن­داردىڭ جارناسىنان تۇسكەن قاراجات تيىم­دىلىگىن كورسەتىپ وتىرعان جوق. ەمىنە شيپا ىزدەگەن ناۋقاستاردىڭ اراسىندا مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن قىزمەتتى اقىلى نەگىزدە الۋ فاكتىلەرى انىقتالىپ تۇرادى. سودان سوڭ پاتسيەنتتەر اپتالاپ كۇتەتىن كەزەك, ءبىر ماماننان ەكىنشى مامانعا سابىلۋ سىندى كەدەرگىلەرمەن بەتپە-بەت كەلىپ ءجۇر. دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىنە, مەديتسينا ماماندارىنىڭ ارتىق جۇكتەمە­سىنە قاتىستى دا تۇيتكىلدەر بار. سايىپ كەلگەندە, مەديتسينالىق كومەك ساپاسى كوڭىل كونشىتپەي تۇر. دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اقمارال ءالنازاروۆا ەلدەگى تەلەارنالاردىڭ بىرىنە بەرگەن سۇحباتىندا مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىنا قاتىستى تۇيتكىلدەرگە توقتالعان ەدى.

«دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ءمامس جۇيەسىنىڭ ەنگىزىلگەنىنە 4 جىل بولدى. بۇل قادام سالاعا قوسىمشا قاراجات الىپ كەلدى. كەيىنگى ءۇش جىلدا قارجىلاندىرۋ كولەمى 2,5 ەسە ءوستى. سايكەسىنشە, كورسەتىلگەن مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ دە سانى ارتتى. نەبىر ەمى كۇردەلى اۋرۋلارعا جوعارى تەحنولوگيالىق وپەراتسيالار تەگىن جاسالدى. مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىنا, قولجەتىمدىگىنە قاتىستى ماسەلەلەر بارىن بىلەمىز. مەديتسينادا قاراجات تا بار. بىراق ونىڭ تيىمدىلىگى ءبىز كۇتكەندەي بولمادى. تۇرعىندار قازىر وسىنى سەزىنىپ وتىر. پرەزيدەنت 7 اقپاندا ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەديتسينالىق كومەك پاكەتىن قايتا قاراۋ بويىنشا تاپسىرما جۇكتەگەن ەدى. سونىڭ نەگىزىندە مينيسترلىك مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىمەن قوسا, ءمامس پاكەتىندە كورسەتىلەتىن قىزمەتتەر ءتىزىمىن ازىرلەدى. مۇنىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك ما­ڭىزى بار اۋرۋعا شالدىققاندار انىق­تالسا, وعان ساقتاندىرۋ پاكەتىنە قارا­ماستان, مەديتسينالىق كومەك كورسە­تىلە بەرەدى. سونداي-اق قازىر ءبىز ونكولوگيا­لىق اۋرۋلارعا سكرينينگتەردى ءمامس پاكە­­تىنەن الىپ, مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن مە­­دي­تسينالىق كومەكتىڭ تىزىمى­نە قوسۋ­­دى ويلاستىرىپ جاتىرمىز. باستى ماقسا­تىمىز – بيۋدجەتتەن قارالعان جانە ساقتان­دىرىلعان ازاماتتاردىڭ ەسەبىنەن تۇسكەن قاراجاتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ بولىپ تۇر», دەدى ا. ءالنازاروۆا.

جالعان قۇجات تولتىراتىندارعا جازا قاتال

بۇگىندە مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىنا, كورسەتىلگەن قىزمەتتىڭ راستىعىنا قاتىستى مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى. وكى­نىشكە قاراي, سول مونيتورينگ جالپى كور­سەتىلىپ جاتقان مەدتسيتسينالىق كو­مەك­تىڭ 10 پايىزدان استامىن عانا قام­تي­تىن كورىنەدى. دەمەك ەمشارالار بويىنشا جالعان قۇجات تولتىرۋ فاكتىسى رەسمي ۇسىنىلعان ستاتيستيكادان الدەقايدا كوپ بولۋى مۇمكىن. بۇگىندە ءدال وسىنداي جال­عان قۇجات تولتىرۋ بويىنشا 46 مىڭ­عا جۋىق زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالىپتى. الايدا وسى كۇنگە دەيىن جالعان جازبا ار­قىلى شىعىن كەلتىرگەن مەديتسينالىق مەكەمەلەر جازادان وڭاي قۇتىلىپ كەلگەن. ەندى مينيسترلىك مۇنداي بەرەكەسىزدىككە جول بەرمەۋدى كوزدەپ وتىر.

«جالعان قۇجات تولتىرۋمەن اينالىس­قان مەديتسينالىق ۇيىمدار وسى كۇنگە دەيىن قاتاڭ جازالانبادى. تەك بىررەت­تىك ايىپپۇلمەن قۇتىلاتىن. ەندى ءبىز قىر­كۇيەكتەن جالعان جازبالارعا قاتىسى بار دەگەن مەديتسينالىق ۇيىمداردى تىڭ­عىلىقتى تەكسەرە باستادىق. ول ۇيىم­داردىڭ ءتىزىمى بار. ءبىز ەندى قاتاڭ شارا قابىلداۋعا كوشىپ, ورەسكەل زاڭ بۇزعان ۇيىمداردىڭ ليتسەنزياسىن كەرى قايىرىپ, ءىستى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا تاپسىرۋ جاعىن دا قاراستىرامىز. تەك ايىپپۇل­مەن شەكتەلمەيمىز. 2025 جىلدان باس­تاپ مۇنداي مەكەمەلەردىڭ قىزمەت كورسەتۋى­نە رۇقسات بەرىلمەۋى كەرەك دەگەن ماسە­لەنى دە ويلاستىرىپ جاتىرمىز. جىل سوڭىنا دەيىن قاتاڭ تەكسەرۋ جۇرگىزەمىز. تالاپتى قاتاڭداتامىز. جالعان قۇجات تولتىرۋدىڭ جولىن كەسۋگە تسيفرلىق تەحنولوگيالار سەپتەسەدى. بۇگىندە استانا قالاسىنداعى رەسپۋبليكالىق ەمحانا بازاسىندا ناۋقاستارعا مەديتسينالىق قىز­مەتتەردى كورسەتۋ فاكتىسىن راستايتىن Face-ID بويىنشا قاناتقاقتى جوبانى باستادىق. جوبا اياسىندا ناۋقاستار Face-ID جانە ۆەب-كامەرا كومەگىمەن جەكە باسىنىڭ سايكەستىگىن ناقتىلايدى. جىل سوڭىنا دەيىن ءبىز قاناتقاقتى جوبانى استانا قالاسى بويىنشا ىسكە اسىرساق, قاڭتاردان باستاپ اۋقىمىن كەڭەيتىپ, ونى بۇكىل رەسپۋبليكا بويىنشا تاراتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. جالعان قۇجات تولتىرۋ فاكتىسىن وسىلاي جويامىز», دەيدى مينيستر.

بىرىڭعاي جۇيە ءبىراز شارۋانى رەتتەيدى

بۇگىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا مينيسترلىكتىڭ وزىندە 17-دەن استام اق­پاراتتىق جۇيە بار بولسا, وسىعان جەكە­مەن­شىك اقپاراتتىق جۇيەلەردى قوس­ساق, ءتىپتى كوپ. ولاردىڭ باسىم بولىگى ينتە­­­گرا­تسيالانباعان. دەرەكتەر بازاسى ين­تە­گ­راتسيالانسا, مەديتسينالىق قىزمەتتەر­­دى كورسەتۋ فاكتىسىن راستايتىن Face-ID بار­­شا مەديتسينالىق ۇيىمعا ەنگىزىلسە, جال­­عان قۇجات تولتىرۋ فاكتىلەرىن انىقتاۋعا ­بولاتىنىن ايتتىق. وسىلايشا, مەديتسي­نا­لىق كومەككە قاراستىرىلعان قاراجات نىسا­نا­­لى, ماقساتتى جۇمسالادى. قارجى ۇنەمدە­­لەدى. ول قاراجات سالانىڭ باسقا دا اقساپ تۇر­­عان باعىتتارىنا جەتىپ جاتسا, قۇبا-قۇپ. مەديتسينالىق كومەك­تىڭ قولجەتىمدىگى ارتادى. تسيفرلان­دىرۋ ارقىلى دارىگەرلەر­دىڭ دە ۋاقى­تىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك تۋادى. ويت­كەنى قازىر كەيبىر جاعدايلار­دا دار­ىگەر ءبىر عانا پاتسيەنتكە مەديتسينا­لىق كومەك كورسەتۋ ءۇشىن شامامەن جارتى ساعات ۋاقىت جۇمساۋعا ءماجبۇر. مۇن­دا دارى­گەردىڭ ۋاقىتى ءتۇرلى اقپارات­تىق جۇيەلەردە دەرەكتەردى تولتىرۋمەن-اق ءوتىپ كەتەتىن ساتتەر كەزدەسەدى. مينيستر­لىك وسى تۋرالى دا قاپەرگە الىپ, جاعداي­دى رەتتەۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگاندارمەن قاتار, جەكەمەنشىك ۇيىمدار­مەن جۇمىس ىستەۋگە كىرىسكەن. ياعني دەنساۋ­لىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىن كوممەرتسيالىق مەديتسينا­لىق ۇيىمداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرى­مەن ينتەگراتسيالاۋ ءىسى جولعا قويىلدى. ودان بولەك, مينيسترلىكتىڭ ىشكى اقپارات­­تىق جۇيەلەرى دە ينتەگراتسيالانادى. ەسە­سىنە, پاتسيەنتتەرگە كورسەتىلەتىن مەدي­تسي­نا­لىق كومەكتىڭ اشىقتىعى ساقتالادى. ء­بىر سوزبەن ايتقاندا, تسيفرلاندىرۋ­­دىڭ ­شاراپاتى تۇرالاعان ءبىر عانا ەمەس, بىر­نەشە باعىتتى ىلگەرىلەتۋى كەرەك. مەدي­­تسي­نالىق كومەكتىڭ قولجەتىمدىگىن ارت­تى­رىپ, ساپاسىن جاقسارتۋعا سەرپىن بەرۋگە ءتيىس. دەرەكتەر بازاسىن ينتەگراتسيالاۋ­­­­مەن سالاداعى ماسەلەلەر تۇبەگەيلى ­ش­ە­شىل­مەسە دە, شيرايتىن ءتارىزدى. ەندىگى كەز­­دە ەلەكتروندى ۇكىمەتتى دامىتۋ بويىن­­­شا الەمدىك رەيتينگتە 24-ورىن الىپ وتىر­­­عان ەلگە بىرىڭعاي مەملەكەتتىك مەديتسي­نا­­­لىق اقپارات جۇيەسىن كەيىنگە قالدىرا ­­بەرۋ جارامايدى.