تولاسسىز جاۋىننان زارەزاپ بولعان ديقاندار كۇن رايىن باقىلاپ وتىر. ءاربىر اشىق ءسات – التىننان قىمبات. ۇتىمدى قيمىلداۋعا تىرىسقانىمەن, تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەۋ مۇمكىندىگى جوق. تاڭەرتەڭ شىق كەپكەنشە كىدىرىپ قالادى. قانشا اسىققانمەن جۇمىس كۇندىزگى ساعات 10-11-لەردە عانا باستالىپ ءجۇر. ىمىرت ۇيىرىلە تاعى دا ىلعال مولايماق. قولبايلاۋ بولىپ وتىرعان نەگىزگى جايت – وسى. ىلعال مول جىلى استىقتى كەپتىرۋ – ءبىر مۇڭ. قازىر وبلىستا سىيىمدىلىعى 4,3 ملن توننا بولاتىن ەلەۆاتورلار ىركىلىسسىز جۇمىس ىستەپ تۇر.
اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىندا سىيىمدىلىعى 2,8 ملن توننا توڭىرەگىندە استىق سىياتىن قويمالار بار. ەگىن وراعى باستالعالى بۇلاندى اۋدانىنداعى «ارنا» سەرىكتەستىگىنىڭ استىق قابىلداۋ كاسىپورنى تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەۋگە كوشكەن. سىيىمدىلىعى 120 مىڭ توننالىق ەلەۆاتورعا توڭىرەكتەگى ءتورت اۋداننىڭ ديقاندارى استىق پەن مايلى داقىلدى تاسىمالدايدى. كاسىپورىن باسشىسى كلارا مەڭدىباەۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, تامىزدىڭ 25-ىنەن باستاپ اۋىسىممەن جۇمىس ىستەۋگە كوشكەن.
جاۋاپتى ناۋقاندا جۇمىسشىلار دەمالىس كۇندەرى دە ءبىر تىنبايدى. قىرۋار ەڭبەكپەن وسىرىلگەن استىقتى ىسىراپسىز ساقتاپ قالۋعا ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ جاتىر. تاڭعى ساعات جەتىدەن تۇنگى ۇشكە دەيىن 2,5 مىڭ توننا استىق قابىلداپ ۇلگەرەدى. ىلە ۇشىرۋ, تازالاۋ, كەپتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. ەگىن وراعى باستالعالى العاشقى بەتتە ىلعالدىلىق كورسەتكىشى 25 پايىز بولسا, كۇن اشىلىپ, تاناپتاعى ءدان ءبىرشاما كەپكەن سوڭ ىلعالدىلىق كورسەتكىشى 16-19 پايىزدىڭ توڭىرەگىندە بولىپ تۇر. بۇل جاي ەلەۆاتورداعى ەڭبەكتى ءسال دە بولسا جەڭىلدەتەدى.
جەتكىزىلگەن استىق زەرتحانادان وتكىزىلگەن سوڭ بىردەن كەپتىرىلۋگە نەمەسە اتجالداپ ۇيۋگە جىبەرىلەدى. استىق قابىلداۋ كاسىپورنىنداعى زىعىر سابانىمەن جۇمىس ىستەيتىن كەپتىرگىش قۇرىلعى كۇنى-ءتۇنى توقتاعان ەمەس. قازىر ءۇش مىڭ تونناعا جۋىق دىمقىل استىق جيناقتالىپ قالعان. ايتسە دە, كاسىپورىن ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل سونشالىقتى قورقىنىشتى ەمەس.
ءبىر جاقسىسى, 87 ادام ەڭبەك ەتەتىن كاسىپورىندا جۇمىس كۇشى جەتكىلىكتى. ءتىپتى جان الىپ, جان بەرىسكەن ناۋقاندىق جۇمىس كەزىندە دە سىرتتان كومەك شاقىرماپتى. بار جۇمىس مەحانيكالاندىرىلعاندىقتان, قول كۇشىن قاجەت ەتەتىن تۇس سەيىلگەن. قازىر بار شارۋا كوزدى اشىپ-جۇمعانشا اتقارىلادى. ءبىر جۇك ماشيناسىنداعى ءداندى ءتۇسىرۋ ءۇشىن نەبارى بەس مينۋت ۋاقىت كەتەدى. ءسوز اراسىندا استىق قابىلداۋ كاسىپورنى «بوتا 2015» سەرىكتەستىگىنىڭ زاۋىتىنا قاجەتتى شيكىزاتتى ساقتايتىنىن جانە ماكينكا قۇس فابريكاسى دا قۇس ازىعىن وسى جەردە وڭدەيتىنىن ايتا كەتسەك, ارتىق بولماس.
بۇلاندى اۋدانىنداعى «جۋراۆلەۆكا-1» سەرىكتەستىگى – ءىرى شارۋاشىلىقتىڭ ءبىرى. ولار 116 مىڭ گەكتار جەرگە ءداندى داقىل تۇقىمىن سىڭىرگەن. سەرىكتەستىكتىڭ باس ديرەكتورى ەرلان توقانوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, استىق ساپاسى ءارتۇرلى. ءۇشىنشى, ءتورتىنشى كلاسس تا بار. ىلعالدىلىعى سورتىنا جانە ەگىن وراعىن جۇرگىزۋ ۋاقىتىنا بايلانىستى. جاۋىن كوپ بولعاندىقتان, كەيبىر القاپتاعى اقىق ءدان پىسپەي جاتىر. سوندىقتان جاۋاپتى ناۋقاننىڭ مەرزىمى مەيلىنشە شەكتەۋلى. قازىر داننەن باسىن كوتەرە الماي, تەڭىزدەي تولقىعان ەگىستىك القاپتاردا جۇزگە جۋىق استىق كومباينى جۇمىسقا تارتىلعان. ونىڭ باسىم كوبى – زاماناۋي الىمدى كومبايندار.
– بيىلعى كوكتەمگى ەگىس كەزىندە جاۋىن-شاشىن كوپ بولىپ, ۋاقىت وتكىزىپ الدىق. سوندىقتان قوڭىر كۇزدە ءدان پىسپەي, قولبايلاۋ بولىپ تۇر. بۇل جاي بيدايدىڭ ساپاسىنا دا اسەر ەتۋدە, ال كولەمىندە كەمىستىك جوق. سەرىكتەستىك بويىنشا گەكتار بەرەكەسى 30 تسەنتنەردەن اينالىپ جاتىر. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا كوپ. سوڭعى تاۋلىكتەردە بيدايدىڭ ىلعالدىلىعى 17 پايىزعا جەتتى, – دەيدى «جۋراۆلەۆكا – 1» سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى ەرلان توقانوۆ, – استىقتى «ارنا» ەلەۆاتورىنا تاسىمالداپ جاتىرمىز. ءوزىمىزدىڭ قىرماندارىمىزدا دا كەپتىرگىش قۇرىلعىلار بار.
سەرىكتەستىك استىقتى ىسىراپسىز ساقتاۋ ءۇشىن جەتى جىلدان بەرى جاڭا تەحنولوگيا بويىنشا سىيىمدى استىق قاپتارىن پايدالانىپ ءجۇر. بۇل ءادىس تىم ىلعالدى ءداندى ساقتاۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. مۇنداي قاپتاردىڭ سىيىمدىلىعى – 60 مىڭ توننا توڭىرەگىندە. جاڭا استىقتىڭ 20 مىڭ تونناسى قاپتالعان. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ىلعالدىلىعى 20 پايىزعا جەتەتىن 200 توننا استىقتى جارتى جىل ساقتاۋعا بولادى. سۋىق تۇسكەن كەزدە قاپتاعى ءداندى استىق قابىلداۋ كاسىپورىندارىنا جونەلتەدى.
شارۋاشىلىقتا كارتوپ تا وسىرىلەدى. 400 گەكتار ەگىستىك القاپ سۋارىلادى. ەكىنشى ناننىڭ بىرنەشە سۇرىپتارى وتىرعىزىلعان. قازىر كارتوپ القاپتارىنىڭ بەرەكەسى 32-45 توننا توڭىرەگىندە. شارۋاشىلىق كەيىنگى ءۇش جىل بويى ءوز قويمالارىن پايدالانىپ وتىر. كارتوپتى ءۇش كومباينمەن جيناپ جاتىر. قازىردىڭ وزىندە سۇرانىس مول. ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىنەن, وزبەكستاننان دا ساتىپ الۋعا تىلەك بىلدىرۋشىلەر تابىلىپ جاتىر. ءار كۇن سايىن 100 توننا ءونىمدى جونەلتۋدە, قالعانى قويمادا ساقتالادى.
اقكول اۋدانىنىڭ «ۋريۋپين» سەرىكتەستىگىنىڭ استىعى جينالعان القاپتارىندا سابان مايالارى سىڭسىپ تۇر. وتكەن قىستا مالساق قاۋىم وسىنداي سابانعا زار بولىپ ەدى. سەرىكتەستىكتىڭ ساباندى جيناۋعا كەتكەن شىعىنى ەل العىسىمەن وتەلمەك. شارۋاشىلىقتار وزدەرىنە ەكى مىڭ توننا سابان جيناپ الماق. سەرىكتەستىكتىڭ بارلىق جۇمىسشىسىنا ءشوپ پەن سابان تەگىن بەرىلەدى ەكەن. جەر يگىلىگىن كورىپ وتىرعاننان كەيىن اۋىلداعى اعايىنعا جاناشىرلىق جاساعان جاقسى عوي. سەرىكتەستىكتىڭ باس ينجەنەرى راميل فاتحيەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ەگىن القاپتارىنىڭ جارتىسىنان استامى جينالدى. كوكتەمدە ون مىڭ گەكتار جەرگە ءداندى داقىل تۇقىمىن سىڭىرگەن بولاتىن. مول ىلعالدىڭ ارقاسىندا ەگىن بىتىك شىقتى. سوڭعى تاۋلىكتەردە كۇن شايداي اشىلىپ, قاۋىزداعى ءدان كەبە باستادى. قازىر ءداننىڭ ىلعالدىلىعى 14-15 پايىز شاماسىندا, ال گەكتار بەرەكەسى 17 تسەنتنەردەن اينالىپ وتىر.
اقكول اۋدانىنداعى «ەڭبەك» سەرىكتەستىگىنىڭ ەگىستىك القاپتارىنداعى ىرىزدىق ءۇشىن ورىستەتىلگەن كۇزگى دالا جورىعى ناعىز قىزعان شاعىندا. سەرىكتەستىكتىڭ باس ينجەنەرى اندرەي زينچەنكونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, تاڭەرتەڭ باستىرىلعان داندە ىلعال كوپتەۋ. شاڭقاي تۇستە ءداننىڭ بويىنداعى ىلعال كەۋىپ, 16 پايىزعا دەيىن تومەندەيدى. القاپتا باستىرىلعان استىق ىلە قىرمانعا جەتكىزىلەدى. كەپتىرىلگەننەن كەيىن قويماعا توعىتىلماق. گەكتار بەرەكەسى 20 تسەنتنەردىڭ توڭىرەگىندە. سەرىكتەستىكتەگى ەگىستىك القاپتاردان جينالعان بيدايدىڭ ساپاسى دا ءتاۋىر. ءسوز اراسىندا سەرىكتەستىك ورگانيكالىق تىڭايتقىشتى پايدالاناتىنىن ايتا كەتكەن ءجون. بيدايدىڭ «وراسان» سۇرپىن وسىرەدى.
سەرىكتەستىك گەربيتسيدتەردى, وزگە دە تىڭايتقىشتاردى مۇلدە پايدالانبايدى. استىقتى القاپتاردا جاز بويى بىرنەشە مارتە مەحانيكالاندىرىلعان وڭدەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى. اندرەي زينچەنكونىڭ پىكىرىنشە, حالىق بيدايدىڭ بۇل سۇرپىن اۋىزەكى تىلدە «تۇيەنىڭ ءتىسى» دەپ اتايدى ەكەن. سەبەبى بيدايدىڭ وزگە سۇرىپتارىمەن سالىستىرعان مەيلىنشە قاتتى ءارى تۇيە ءتىسى ءتارىزدى يمەكتەۋ پىشىندە. وندىرىلگەن ونىمگە الىس-جاقىن شەتەلدەن سۇرانىس كوپ.
وسى جىلى جۇگەرى دە ءوسىرىپتى. قازىر كىسى بويىنداي جۇگەرى جايقالىپ تۇر. شارۋاشىلىق الپىس گەكتار جەرگە امارانت داقىلىن مال ازىعىنا پايدالانامىز دەپ تۇڭعىش رەت ەگىپ, تاجىريبەدەن وتكىزىپ جاتىر.
ۋاقىتپەن ساناسپاي, ەل يگىلىگى ءۇشىن بويىنداعى بار قۋات پەن قاجىردى سارقا جۇمساپ, جاۋاپتى كەزەڭنىڭ تالابىن جاقسى تۇسىنگەن اقمولالىق ديقاندار ەندى بىرەر اپتادا اۋا رايى مۇمكىندىك بەرسە, بار جۇمىستى تاپ-تۇيناقتاي ەتىپ اتقارىپ شىقپاق.
اقمولا وبلىسى
