كىتاپسۇيەر قاۋىم مەن باسپا سالاسىنىڭ ماماندارىن ساحنادان ارحيۆ, قۇجاتتاما جانە كىتاپ ءىسى كوميتەتىنىڭ وكىلدەرى قۇتتىقتاپ, مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆانىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى.
«Kitap fest» – 2014 جىلدان بەرى جىل سايىن وتكىزىلىپ كەلە جاتقان ەل تۇرعىندارىنىڭ ومىرىندەگى مادەني-بۇقارالىق ءىس-شارا. 10 جىل ىشىندە ول شىعارماشىلىق كەزدەسۋلەردىڭ نەگىزگى الاڭىنا اينالدى, شارادا اۆتورلار مەن باسپالاردىڭ قاتىسۋىمەن 500-گە جۋىق كىتاپ ۇسىنىلدى, جارمەڭكەلەرگە 300-گە جۋىق كىتاپ دۇكەنى قاتىستى.
«كەلەشەك كىتابى» ۇرانىمەن وتكەن مەرەيتويلىق فەستيۆال ءتۇرلى باعدارلاماسىمەن, كەڭ اۋقىمىمەن تاڭعالدىردى. اۋقىمدى جوبانىڭ نەگىزىن قالاعان, فەستيۆال يدەياسىنىڭ اۆتورى جۇلدىز وماربەكتىڭ ايتۋىنشا, «Kitap Fest Almaty» كىتاپسۇيەر قاۋىمدى, اۆتورلاردى جانە ادەبيەت سالاسىنداعى جەتەكشى ساراپشىلاردى بىرىكتىرگەن ناعىز مەرەكە بولدى. ول فەستيۆال كىتاپقا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتىڭ رامىزىنە ەلىمىزدەگى كىتاپ مادەنيەتىن دامىتۋداعى ماڭىزدى كەزەڭگە اينالعانىن اتاپ ءوتتى. «كىتاپ – ۇلت رۋحانياتىن دامىتىپ, جاس بۋىندى ىزگىلىككە تاربيەلەۋدە اسا ماڭىزدى رولگە يە. «Kitap fest»-ءتىڭ باسقا فەستيۆالداردان ايىرماشىلىعى نەدە؟ بىرىنشىدەن, «Kitap fest» – بۇل ەلىمىزدەگى جالعىز كىتاپ فەستيۆالى. ەكىنشىدەن, بۇل جاي عانا كىتاپ جارمەڭكەسى ەمەس, ءبىز مادەنيەتتى جانە وقۋعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى ناسيحاتتايمىز. ءاربىر كىتاپتىڭ ءوز وقىرمانى بار. سول سياقتى ءار جازۋشىنىڭ دا ءوز اۋديتورياسى بار. جوبانىڭ ماقساتى – وقىرمان مادەنيەتىن دامىتىپ, جازۋشىلار مەن وقىرمانعا كەزدەسۋ الاڭىن ۇيىمداستىرۋ», – دەيدى جۇلدىز وماربەك.
فەستيۆال وتكەن ەكى كۇندە كورەرمەندەر كوپتەگەن ينتەراكتيۆتى ويىن ارقىلى كىتاپ الەمىن شارلادى. جازۋشىلارمەن كەزدەسۋلەر, بالالارعا ارنالعان ءتۇرلى شەبەرلىك سىنىبى, كورمە مەن كونكۋرس كەلۋشىلەردىڭ نازارىنان تىس قالمادى. جەتەكشى باسپالار مەن كىتاپ دۇكەندەرىنىڭ جارمەڭكەلەرى كەز كەلگەن تالعامعا ساي كىتاپتار ۇسىندى, ال تانىمال تۇلعالارمەن كەزدەسۋلەردە قازىرگى ادەبيەتتەگى ترەندتەر مەن جەتىستىككە جەتۋدىڭ قۇپيالارى ايتىلدى.
فەستيۆالعا 70-تەن اسا كىتاپ دۇكەنى مەن باسپا قاتىستى, جۇزدەگەن پىكىر جەتەكشىسى ءسوز سويلەدى, سونداي-اق وتاندىق اۆتورلاردىڭ سياسى كەۋىپ ۇلگەرمەگەن 50-گە جۋىق جاڭا كىتابىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. «جازۋشىلار شاتىرىندا» قالامگەرلەر وقىرماندارمەن كەزدەسۋ وتكىزىپ, فەستيۆال قاتىسۋشىلارى ادەبيەتتەگى بولاشاق اعىمدار مەن باعىتتار تۋرالى وي ءوربىتىپ, مۇنداي شارالار ەلدىڭ مادەني ءوسۋى مەن دامۋىنا ىقپال ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
«بيىلعى فەستيۆالعا ءبىز العاش رەت باسپا رەتىندە قاتىسىپ وتىرمىز. بايقاعانىمىز – كوركەم ادەبيەت, بالالار ادەبيەتى, نونفيكس جانرى, ولاردىڭ بارلىعى بىزدە وتە جاقسى دامىعان. الايدا عىلىمي باعىتتاعى ادەبيەتتەر مەن باسپالار وتە از. سوندىقتان ءبىز, بىلايشا ايتقاندا, وسى سالاعا ۇلەس قوسقىمىز كەلەدى. كەلگەن قوناقتار مەن وقىرمانداردىڭ شىنايى كوزقاراسى مەن قىزىعۋشىلىعى ءبىزدى بەيجاي قالدىرا المايدى. فەستيۆالعا جىل سايىن قاتىسامىز دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەپ اتاپ ءوتتى «Qalan Publishing» باسشىسى سادىق شەرىمبەك.
الماتى تورىندەگى ايتۋلى شاراعا شەتەلدىك قوناقتار دا قاتىستى. تۇركيا ەلشىلىگىنىڭ وكىلى ايحان كوركماز فەستيۆالدىڭ اۋقىمى مەن فورماتىنا تاڭدانىس ءبىلدىرىپ, مۇنداي ءىس-شارالار ارقىلى مادەني تاجىريبە الماسۋ جانە حالىقارالىق بايلانىستاردى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. «فەستيۆالدىڭ 10 جىلدىعى وتە كەرەمەت ءوتىپ جاتىر! مۇنداي ءىس-شارالار قوعام ءۇشىن, اسىرەسە جاستار ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ءبىزدىڭ ماقسات – ەكى ەل اراسىنداعى تەرەڭ, تاريحي جانە باۋىرلاستىق بايلانىستى كورسەتۋ. فەستيۆالمەن ءارى قاراي دا ىنتىماقتاستىعىن ارتتىرامىز دەگەن ۇمىتتەمىن».
باسپا نارىعى جۇمىسىنا كىرىسكەلى ەكى جىلعا ەندى اياق باسقان «القا» باسپاسىنىڭ جىل باسىندا زاماناۋي قازاق ايەلىنىڭ وبرازىن بەينەلەگەن پوۆەسكە بايقاۋ جاريالاعانىنان وقىرمان قاۋىم حاباردار. اۋقىمدى كىتاپ كورمەسىنىڭ اياسىندا بايقاۋدىڭ قورىتىندىسى جاريالانىپ, جەڭىمپازدار ماراپاتتالدى. العاش رەت جاريالانعان ادەبي جوبادا بەلگىلى قالامگەر, «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ ارداگەر ءجۋرناليسى گۇلزەينەپ سادىرقىزى مەن «قاعاز قالا», «ۇمىت مەنى», «پەرىشتەلەر جوق جەرودە» كىتاپتارىمەن وقىرمان جۇرەگىنە جول تاپقان قاناعات ابىلقايىر ۇمىتكەرلەر ىشىنەن توپ جارىپ شىعىپ, ۇزدىك پوۆەست ءۇشىن بەلگىلەنگەن قۇنى 1 ملن تەڭگە «القا» سىيلىعى قوس اۆتورعا تەڭ ءبولىنىپ بەرىلدى.
«باياعىدا مامان بايلار ءوز قالتاسىنان قارجى شىعارىپ, رومانعا بايگە جاريالاعانىن تاريحتان بىلەمىز, بۇگىنگى قازاق ايەلىنىڭ وبرازىن بەينەلەيتىن شىعارمالارعا بايقاۋ جاريالانعانى سول ءۇردىستىڭ زاماناۋي ادەبيەتىمىزدەگى كورىنىسى دەپ بىلەمىن. جاس بولسا دا, بەلگىلى رۋحانيات جاناشىرلارىنا اينالعان بانۋ داۋلەتباەۆا مەن بايان حاسانوۆانىڭ «القا» باسپاسىنىڭ ايەلدەر تاقىرىبىنداعى شىعارمالارعا گرانت جاريالاۋى ادەبيەت تاريحىندا العاش رەت بولىپ وتىرعان شىعار دەپ ويلايمىن. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟ بۇل ءبىز ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان قوعامنىڭ وسكەنىن, يدەيا اۆتورلارىنىڭ زاماناۋي ويلايتىنىن بىلدىرەدى. ءبىز زامانعا لايىق جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك, وعان قاجەتتى بار مۇمكىندىك قاراستىرىلعان دا. ساراپشى رەتىندە بايقاۋعا قاتىسقان شىعارمالاردىڭ ءبارىن دە وقىپ, اربىرىمەن جەتە تانىستىم. اۆتورلارعا بەرىلگەن ۋاقىت ازداۋ بولدى ءارى ولاردىڭ شىعارماشىلىق الەۋەتىنىڭ دە ءارتۇرلى بولۋى زاڭدى, دەگەنمەن قورجىنعا تۇسكەن دۇنيەلەردىڭ ىشىندە جاقسى شىعارمالار بار. الداعى ۋاقىتتا ادەبيەتتەگى وسى تەكتەس يگى باستامالارعا دەمەۋشىلەر تاراپىنان قولداۋ ءبىلدىرىلىپ جاتسا, قۇبا-قۇپ. «القا» باسپاسىنىڭ بۇل بايگەسىن بولاشاعى زور جوبا, ماڭىزدى گرانت دەپ ەسەپتەيمىن», دەيدى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, بەلگىلى ادەبيەت سىنشىسى, مادەنيەتتانۋشى ءاليا بوپەجانوۆا.
ءاليا قاھارمانقىزى باستاعان, قۇرامىندا گۇلميرا ساۋلەمبەك, اينۇر تولەۋ, ءاسيا باعداۋلەتقىزى سىندى ادەبيەت پەن ونەردەگى ايەلدەر بەينەسىن ءار قىرىنان زەرتتەپ جۇرگەن قازىلار القاسى ۇزدىك دەپ تانىعان شىعارمانىڭ جاڭالىعى تۋرالى اۆتوردىڭ وزىنەن سۇراعاندى ءجون كوردىك. سانالى عۇمىرىنىڭ جارتى عاسىرعا جۋىق بولىگىن جۋرناليستيكاعا ارناپ, باس باسىلىمنىڭ بەتىندە ايەلدەر تاقىرىبىن ءار قىرىنان ايشىقتاعان ەسىمى ەلگە تانىمال قالام يەسى گۇلزەينەپ سادىرقىزى بايقاۋ مەن شىعارما جونىندەگى پىكىرىن بىلايشا تارقاتتى.
«شۇكىر, قازىر نە كوپ, باسپا كوپ. كوپتىگىنىڭ جاقسىلىعى – باسپا ءىسىنىڭ اراسىندا قىزۋ باسەكە ءجۇرىپ جاتىر. وسى رەتتە ادەبيەتىمىزدە ايەلدەر جايىندا جاقسى دۇنيەلەر بەرۋدى ماقسات ەتكەن «القا» باسپاسى ءبۇر جارىپ كەلە جاتقان قىزىل گۇل سياقتى كورىندى. باسپانىڭ ماقساتى – تۇڭعىش رەت باسپالار اراسىندا بايگە جاريالاپ, ىشىنەن مارجانىن, وقىلاتىن جاقسى دۇنيەلەردى عانا وقىرمانعا تارتۋ ەتۋ. مەن ءوزىم قىرىق جىل جۋرناليستيكا سالاسىندا ەڭبەك ەتە ءجۇرىپ, ايەلدەر تاقىرىبىن كوپ جازدىم. جانىما جاقىن تاقىرىپ بولعاندىقتان زەينەتكە شىققان سوڭ بايگەگە ات قوسىپ كورگەنىم عوي. زادى, بۇل پوۆەستە قاراپايىم قازاق ايەلىنىڭ كونبىستىگى, توزىمدىلىگىنىڭ دە شەگى بولاتىنى, قىرىق جىل وتاسقان كۇيەۋىنەن جىلى ءسوز, جاقسىلىق كۇتىپ, ءبىر ءۇمىت دۇنيەسىمەن بارىنە كونىپ, شىداپ جۇرگەندە, اۋىرعان شاعىندا كورسەتكەن ساراڭدىعىنا, مەيىرىمسىزدىگىنە شارت سىنىپ, مومىن دەپ باسىنىپ جۇرگەن ايەلىنىڭ نەشە جىلعى لىقسىعان وكپە-نازىن, جاساعان بۇكىل يتتىگىن بەتىنە ءتىلىپ-ءتىلىپ ايتقاندا دا مويىنداماي, تاكاپپارلىعى جىبەرمەيدى. تەك قايتىس بولعاننان كەيىن عانا وكىنىپ, كەشىرىم سۇرايدى. ارينە, ول وتە كەش ەدى...».
«Alqa Publishing» باسپاسىنىڭ رەداكتورى بايان حاسانوۆا بايقاۋ كەلەسى جىلى دا جالعاسىن تاباتىنىنا سەنىمدى. كىتاپ جارمەڭكەسىنە تالدىقورعان قالاسىنان ارنايى شاقىرىلعان سپيكەر-جازۋشى ەسبولات ايدابوسىننىڭ كىتاپ ءىسىنىڭ جارناماسى مەن ناسيحاتىنا وراي ايتقان پىكىرى كوڭىلگە قونىمدى.
«ەكونوميكا تىلىمەن تاپسىرلەگەندە, ادەبيەت دەگەن – رۋحانياتتىڭ ءبىر نارىعى, تاۋار ءوندىرۋشى – قالامگەرلەر, تۇتىنۋشىسى – وقىرمان, ورتاداعى مەنەدجەرلەر – كىتاپحانالار مەن باسپالار. كىتاپتى جارنامالاپ, تۇتىنۋشىسىنىڭ قولىنا جەتكىزەتىندەر وسى سالا ماماندارى. ولار وسىنداي ءىرى جارمەڭكەلەر, شارالار وتكىزىپ, ءوندىرۋشى مەن تۇتىناۋشى اراسىندا بايلانىس ورناتادى. وسىدان ون جىل بۇرىنعى كىتاپتار مەن قازىرگى كىتاپتاردىڭ اراسى جەر مەن كوكتەي ەدى, ال قازىرگى كىتاپتاردىڭ مۇقاباسى, بەزەندىرىلۋى, سۋرەتتەرى وتە جارقىن, كوزدىڭ جاۋىن الادى. قازاق كىتاپتارى مازمۇن جاعىنان دا شەتەلدىك كىتاپتاردىڭ قاي-قايسىسىنان كەم سوعىپ جاتقان جوق. مۇنداي اۋقىمدى ءىس-شارا الماتى مەن استانادا, كەيىنىرەك تۇركىستان وبلىسى قامتىلىپ, تەك ءىرى مەگاپوليستەردە ءوتىپ كەلەدى. مەنىڭشە, مۇنداي كىتاپ جارمەڭكەسى بۇكىل وبلىس ورتالىقتارىندا ءوتۋى كەرەك. مىسالى, تالدىقورعانعا 20-30 باسپا بارىپ, كىتاپ ونىمدەرىن جايىپ سالسا, حالىق – تۇسىنەدى, كىتاپ – وتەدى دەگەن ويدامىن. كىتاپ فەستيۆالى وتپەي جۇرگەن جوق, بىراق ساناۋلى عانا باسپا باراتىندىقتان, حالىق مەرەكەلىك كوڭىل كۇيدى, جارمەڭكە قىزىعىن سەزىنبەي قالادى. مۇنداي كىتاپ جارمەڭكەسىنەن ادەبيەت ۇتادى, تالعام تاربيەلەنەدى, اينالىپ كەلگەندە, رۋحانيات تىنىسى جايناپ سالا بەرەر ەدى», دەيدى ەسبولات ايدابوسىن.
ەكى كۇندە «Kitap fest» فەستيۆالىنە 50 مىڭعا جۋىق ادام كەلدى. ەكى كۇندە 8000-عا جۋىق كىتاپ ساتىلدى. فەستيۆالدا ءداستۇرلى «اۋىلعا كىتاپ» اكتسياسى ءوتتى. وندا كەز كەلگەن ادام كىتاپتى ەلىمىزدىڭ اۋىلدىق كىتاپحانالارىنا تاپسىرۋعا مۇمكىندىك الدى. «اۋىلعا كىتاپ» اكتسياسىندا 300-گە جۋىق كىتاپ جينالدى. الداعى اپتادا ول كىتاپتار تۇركىستان وبلىسىنىڭ اۋىلدىق كىتاپحانالارىنا جىبەرىلەدى.
«Kitap Fest Almaty» وقۋ مادەنيەتى جاي حوببي ەمەس, تاربيە مەن ءبىلىمنىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتى ەكەنىن تاعى ءبىر دالەلدەپ بەردى. فەستيۆال تەك مادەني مەرەكە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, ءبىلىمدى جانە كىتاپقۇمار قوعام قۇرۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام بولدى. فەستيۆالعا كەلگەندەر مۇنداي وقيعالاردىڭ كىتاپقا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتەتىنىن جانە جاڭا جەتىستىككە شابىتتاندىراتىنىن ايتتى.
الماتى
