ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ باسشىلارى مەن گەرمانيا كانتسلەرى كەزدەسۋ وتكىزدى

پرەزيدەنت بىلتىر قىركۇيەكتە بەرليندە باستالعان جوعارى دەڭگەيدەگى ديالوگ تۇراقتى جانە سەنىمدى سيپاتقا يە بولعانىن اتاپ ءوتتى.

«بۇل ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى مەن گەرمانيانىڭ وڭىرلىك ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى جان-جاقتى دامىتۋعا مۇددەلىلىگى مەن ۇمتىلىسىن ايعاقتايدى دەپ سانايمىن. ءبىزدىڭ كەزدەسۋىمىز بىرلەسكەن جۇمىستى قورىتىندىلاپ قانا قويماي, كووپەراتسيانى ودان ءارى تەرەڭدەتۋدىڭ جاڭا باعىتتارىن ايقىنداۋدى ماقسات ەتەدى. بۇگىن ساۋدا, ينۆەستيتسيا, ەنەرگەتيكا, ەكولوگيا, كولىك-لوگيستيكا, ءبىلىم-عىلىم سياقتى سالالارعا قاتىستى ماڭىزدى ماسەلەلەردى تالقىلايمىز. سىندارلى پىكىر الماسۋلار ەلدەرىمىزگە پايدا اكەلەتىن شەشىمدەر شىعارۋعا ىقپال ەتەتىنىنە سەنىمدىمىن», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, بۇگىن «ورتالىق ازيا – گەرمانيا» فورماتىنداعى كوپجاقتى ىنتىماقتاستىق تاريحىندا جاڭا كەزەڭ باستالادى.

«گەرمانيانىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, عىلىمي-تەحنيكالىق تۇرعىدان دامۋى كوپتەگەن مەملەكەتكە جاقسى ۇلگى. نەمىس تەحنولوگياسى مەن ينۆەستيتسياسى ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالاسىنا وڭ اسەر ەتىپ وتىر. ءبىز گەرمانيانىڭ وڭىرىمىزدەگى بارلىق مەملەكەتپەن تەڭقۇقىلى سەرىكتەستىكتى دامىتۋعا نيەت تانىتقانىن جوعارى باعالايمىز. وعان گەرمانيانىڭ سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسى قابىلداعان «ورتالىق ازيا: بايلانىس جانە مۇمكىندىك» اتتى باعدارلى قۇجاتى دالەل بولا الادى», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىز «تابىستى ورتالىق ازيا – تابىستى قازاقستان» فورمۋلاسىنا ساي «ورتالىق ازيا پليۋس» فورماتىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا ۇمتىلاتىنىن جەتكىزدى. سوندىقتان الەمنىڭ ەڭ دامىعان مەملەكەتى ءارى ەۋروپا وداعىنىڭ ءىرى ەكونوميكاسى سانالاتىن گەرمانيامەن كەڭ اۋقىمدى سەرىكتەستىك ورناتۋ – قازاقستان مەن ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى ءۇشىن باستى باسىمدىق.

سونىمەن قاتار پرەزيدەنت ورتاق مۇددەلەرگە دەن قويا وتىرىپ, بىرلەسكەن جۇمىستىڭ نەگىزگى باعىتتارىنا توقتالدى.

ء«بىرىنشى – تاۋار اينالىمىن ۇلعايتۋ. بىرلەسكەن وڭىرلىك جوبالاردى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ ەسەبىنەن ساۋدا كورسەتكىشىن ارتتىرۋ, تاۋارلار نومەنكلاتۋراسىن كەڭەيتۋ – ماڭىزدى مىندەت. ماسەلەن, قازاقستان گەرمانياعا سوماسى 850 ميلليون دوللاردى قۇرايتىن تاۋاردىڭ 100 ءتۇرى بويىنشا ەكسپورت كولەمىن ۇلعايتۋعا دايىن», دەدى مەملەكەت باسشىسى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ەنەرگەتيكالىق سالاداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋدى كەلەسى باسىمدىق رەتىندە اتادى.

«گەرمانياعا ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردىڭ سەنىمدى ءارى ءىرى جەتكىزۋشىلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە قازاقستان نەمىس نارىعىنا مۇناي ەكسپورتىن ارتتىرۋعا ءازىر. كومىرسۋتەگىن ۇزاقمەرزىمدى جانە تۇراقتى جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋدە گەرمانيالىق سەرىكتەستەرىمىزدىڭ قولداۋىنا الداعى ۋاقىتتا دا سۇيەنەمىز. ەلدەرىمىزدىڭ ورنىقتى دامۋى ءۇشىن ەنەرگيانىڭ بالامالى كوزدەرىنە اۋىسۋداعى بىرلەسكەن قىزمەتىمىزدى جانداندىرا ءتۇسۋ ماڭىزدى دەپ سانايمىن. سۋتەكتى ەنەرگەتيكا سالاسىندا ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا دايىنبىز. ەلىمىز وزبەكستانمەن جانە ازەربايجانمەن كاسپي تەڭىزىنىڭ تابانى ارقىلى ەۋروپا ەلدەرىنە قاراي «جاسىل» ەنەرگەتيكانى جەتكىزۋ جەلىسىن سالۋ جوباسىن پىسىقتاپ جاتىر. گەرمانيالىق سەرىكتەستەرگە وسى ستراتەگيالىق جوباعا قاتىسۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدى ۇسىنامىز», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

مەملەكەت باسشىسى ونەركاسىپتىك كووپەراتسيانى دامىتۋدى, ونىڭ ىشىندە گەرمانياعا اسا ماڭىزدى ماتەريالداردى جەتكىزۋ كولەمىن ۇلعايتۋدى باستى باعىتتىڭ ءبىرى دەپ سانايدى.

«قازاقستان گەرمانيا كومپانيالارىن سيرەك كەزدەسەتىن مەتالداردى گەولوگيالىق بارلاۋ جانە يگەرۋ جۇمىستارىن بىرگە جۇرگىزۋگە شاقىرادى. وڭىردەگى كەندى باستاپقى جانە قايتا وڭدەي وتىرىپ, «شيكىزاتتى تەحنولوگياعا ايىرباستاۋ» قاعيداتى بويىنشا سەرىكتەستىك ورناتۋدى ۇسىنامىز. بۇل ورايدا HMS Bergbau كومپانياسىنىڭ شىعىس قازاقستان وبلىسىندا ءليتيدى يگەرۋ جانە وڭدەۋ بويىنشا ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋىن قۇپتايمىز. ونىڭ قۇنى 500 ميلليون دوللاردان اسادى. ءبىز ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا باعالى جانە ءتۇستى مەتالداردىڭ كەن ورنىن بارلاپ, يگەرۋ ءۇشىن گەرمانيالىق ينۆەستورلارعا قولايلى جاعداي جاساۋعا دايىنبىز. ەۋروپالىق سەرىكتەستەرىمىزدىڭ قولداۋىمەن قازاقستاننىڭ تەحنولوگيالىق بولجاۋ ورتالىعى بازاسىنان سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار بويىنشا وڭىرلىك زەرتتەۋ ورتالىعىن قۇرعان ءجون دەپ سانايمىز», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

بۇدان بولەك, كولىك-لوگيستيكا سالاسىنداعى بايلانىستى نىعايتۋ ماسەلەسىنە دە باسا نازار اۋدارىلدى.

– «ورتا ءدالىزدى» ودان ءارى دامىتۋدىڭ ينۆەستيتسيالىق تۇرعىدان پەرسپەكتيۆاسى زور. اتاپ ايتقاندا, كاسپي تەڭىزىندەگى پورتتاردى جاڭعىرتۋ جانە تسيفرلاندىرۋ, جۇك تەرمينالدارىن سالۋ ىسىندە مول مۇمكىندىك بار. ورتالىق ازيا مەن ەۋروپانىڭ كولىك-لوگيستيكا جۇيەسىن ودان ءارى ينتەگراتسيالاۋ ماڭىزدى مىندەت بولىپ قالا بەرەدى. قازاقستان Global Gateway باعدارلاماسى اياسىندا «ورتا ءدالىزدى» دامىتۋ ءۇشىن ەۋروپالىق سەرىكتەستەردىڭ 10 ميلليارد ەۋرو ءبولۋ تۋرالى شەشىمىن قۇپتايدى. وسى باعىتتى ترانسەۋروپالىق كولىك جەلىسىمەن جانە Global Gateway ستراتەگياسىمەن ۇشتاستىرۋدا گەرمانيا تاراپى قولداۋ كورسەتەدى دەپ سەنەمىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

سونىمەن قاتار حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋعا باسا ءمان بەرىلدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ كۇردەلى گەوساياسي جاعدايدا قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى كوپجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە ۇدايى نازاردا بولاتىنىن اتاپ ءوتتى.

«ەلدەرىمىز سانقىرلى فورماتتا, ونىڭ ىشىندە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى اياسىندا تىعىز قارىم-قاتىناس جاسايدى. ءبىز الداعى ۋاقىتتا دا الەمدە بالاماسى جوق وسىناۋ امبەباپ ۇيىمنىڭ تەرروريزممەن, ەسكترەميزممەن, زاڭسىز كوشى-قونمەن جانە كليماتتىڭ وزگەرۋىمەن كۇرەستەگى, سونداي-اق بىتىمگەرشىلىك پەن قارۋسىزداندىرۋ ىسىندەگى كۇش-جىگەرىن تولىقتاي قولداۋعا نيەتتىمىز. قازاقستان بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىن رەفورمالاۋ ۇدەرىسىنە دە بەلسەنە اتسالىسۋعا دايىن. بىرقاتار دامىعان مەملەكەت, سونىڭ ىشىندە گەرمانيا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى مۇشەلەرىنىڭ قاتارىندا بولۋعا ابدەن لايىق. ورايلى ءساتتى پايدالانا وتىرىپ, 2027-2028 جىلدارى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنە كانديداتۋراسىن ۇسىنعان قىرعىز رەسپۋبليكاسىنا تابىس تىلەيمىن. قىرعىزستان ورتالىق ازيادا جانە ودان تىسقارى جەرلەردە تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسا الاتىنىنا سەنىمدىمىن», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.

ءسوز سوڭىندا مەملەكەت باسشىسى جيىندا ايتىلعان بارلىق ۇسىنىس بۇگىن قابىلداناتىن بىرلەسكەن دەكلاراتسيادان كورىنىس تاباتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.

كەزدەسۋ قورىتىندىسى بويىنشا ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارى مەن گەرمانيا فەدەرالدىق كانتسلەرىنىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسى قابىلداندى.