حالىقارالىق كەلىسىمدەر راتيفيكاتسيالاندى
ناقتىلاپ ايتساق, جالپى وتىرىستا الدىمەن «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» كودەكسكە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى ماسەلە قارالدى. ودان كەيىن بۇۇ ءبولۋدى باقىلاۋ جونىندەگى كۇشتەرىنە (UNDOF) رەسۋرس ۇسىناتىن قازاقستان ۇكىمەتى مەن بۇۇ اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمدى راتيفيكاتسيالاۋ باعىتىنداعى زاڭ جوباسى كۇن تارتىبىنە قويىلىپ, ءتيىستى شەشىمى شىعارىلدى.
سونداي-اق قازاقستان مەن فرانتسيا, قىرعىزستان ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى كەيبىر كەلىسىمدەردى جانە 2014 جىلعى 29 مامىرداعى ەاەو تۋرالى شارتقا وزگەرىستەر ەنگىزۋ جونىندەگى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى تالقىعا سالىندى.
دەپۋتاتتار قازاقستان مەن قاتار ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى باسىم سالالارداعى جوبالاردى دامىتۋ ءۇشىن ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك ورناتۋ تۋرالى كەلىسىم مەن بيولوگيالىق ماتەريال الماسۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن تالقىلاۋعا كەلگەندە بايانداماشىنى ءبىراز «تەرگەدى». جالپى, بۇل كەلىسىمنىڭ ماقساتى – قازاقستاندا تەلەكوممۋنيكاتسيا, ەنەرگەتيكا, مۇناي-حيميا جانە باسقا دا ءتۇرلى سالالاردا بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ, سونداي-اق ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ.
بۇل ماسەلە بويىنشا پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى نۇرلان بايبازاروۆ بايانداما جاسادى. مينيستر بۇل كەلىسىمدە قازاقستان اۋماعىندا ىسكە اسىرىلاتىن جوبالارعا قاتارلىق كومپانيالار ينۆەستيتسيا سالاتىن شارتتاردىڭ تىزبەسى قامتىلعانىن اتاپ ءوتتى.
– كەلىسىم ينۆەستورلار ءۇشىن تاۋەكەلدەردى ازايتۋدى, تارتىمدى ينۆەستيتسيالىق ورتا قالىپتاستىرۋدى كوزدەي وتىرىپ, ەلىمىزگە جالپى سوماسى 20 ملرد دوللارعا جۋىق ينۆەستيتسيا تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جالپى, كەلىسىمدە ەلىمىزدە تەلەكوممۋنيكاتسيا, ەنەرگەتيكا, گاز ءوندىرۋ جانە تاسىمالداۋ, قارجى سالالارىن قوسا العاندا, 9 بىرلەسكەن ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ كوزدەلەدى, – دەدى بايانداماشى.
اتالعان توعىز جوبانىڭ ىشىندەگى بىرەۋى «Bereke bank» اق-نىڭ 100% اكتسياسىن «Lesha bank»-تىڭ ساتىپ الۋىنا قاتىستى بولىپ وتىر.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل جوبا مەملەكەت باسشىسىنىڭ بىلتىرعى جولداۋىندا قامتىلعان بانك سالاسىنداعى باسەكەلەستىكتى ارتتىرۋ ماقساتىندا ەلگە 3 سەنىمدى شەتەلدىك بانكتى تارتۋ تاپسىرماسى اياسىندا ىسكە اسىرىلىپ وتىر. مينيستر قايتكەن كۇندە دە بۇل جوبانى ىسكە اسىرۋ قارجى جۇيەسىنە جاڭا كاپيتال تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن العا تارتتى.
بايانداماشى «موبايل تەلەكوم-سەرۆيس» كومپانياسىن ساتۋ جوباسىنا دا توقتالدى.
– «قازاقتەلەكوم» اق-نىڭ «موبايل تەلەكوم-سەرۆيس» كومپانياسىن قاتارلىق «Power International holding» كومپانياسىنا ساتۋى تەلەكوممۋنيكاتسيا سالاسىن ىرىقتاندىرۋعا جانە باسەكەلەستىكتىڭ وسۋىنە ىقپال ەتپەك. قاتارلىق «Power International holding» كومپانياسىنىڭ تەلە2-گە سالعان ينۆەستيتسيالارى وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە, تەلەكوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمدى كەڭەيتۋگە, حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس بيزنەس-پروتسەستەردى وڭتايلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى ن.بايبازاروۆ.
سونداي-اق ول بۇل كەلىسىمدە گاز وڭدەۋ زاۋىتتارىن سالۋ جونىندەگى 3 جوبا بار ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى. ول جوبالاردى ىسكە اسىرۋ قاشاعان كەن ورنىنىڭ رەسۋرستىق بازاسىن ۇتىمدى پايدالانۋعا, ەلدىڭ ىشكى قاجەتتىلىكتەرىن جابۋ ءۇشىن تاۋارلىق گاز ءوندىرىسىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
– گاز وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ ىسكە قوسىلۋى جىلىنا 6,9 ملرد تەكشە مەتر تاۋارلىق گازدى, 410 مىڭ توننا سۇيىتىلعان كومىرسۋتەك گازىن, 60 مىڭ توننا گاز كوندەنساتىن جانە 770 مىڭ توننا كۇكىرت وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. گاز وندەۋ زاۋىتتارىنىڭ ارقايسىسىن ىسكە قوسۋ قۇرىلىس كەزەڭىندە – 2 000, پايدالانۋ كەزەڭىندە 600 جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەگەن مينيستر ن.بايبازاروۆ اتالعان جوبالار ەلىمىزدە تاۋارلىق گاز ءوندىرىسىنىڭ كولەمىن 18%-عا ۇلعايتاتىنىن ايتتى.
سونداي-اق كەلىسىم اياسىندا قازاقستاندىق تاراپ قاتارلىق ينۆەستيتسيالار ءۇشىن تۇراقتى سالىق رەجىمىن, قازاقستان اۋماعىندا قاتارلىق ينۆەستيتسيالاردى قورعاۋدى قامتاماسىز ەتپەك.
مەملەكەتتىك مۇددەنىڭ باسىمدىعى
باياندامادان كەيىنگى سۇراق-جاۋاپ كەزەڭىندە دەپۋتات ءادىل جۇبانوۆ جوعارىدا اتالعان 9 جوبانىڭ ىشىندەگى گوز-1 گاز وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى 2021 جىلى باستالعانىن, قازىرگى جوسپار بويىنشا قۇرىلىسى اياقتالاتىن ۋاقىت كەلگەنىن ايتتى. ياعني سالىنىپ بىتكەلى تۇرعان زاۋىتتى شەتەلدىك ينۆەستورلارعا بەرۋدىڭ قانداي قاجەتتىلىكتەن تۋعانىن سۇرادى. ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى الىبەك جاماۋوۆ بۇل سۇراققا كوپ ويلانباستان «QazaqGaz» ۇلتتىق كومپانياسى مەن «سامۇرىق-قازىنانىڭ» شەشىمى ەكەنىن جەتكىزىپ, قىسقا قايىردى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ەرلان سايىروۆ شەتەلدىك ينۆەستيتسياعا قارسىلىعىمىزدىڭ جوقتىعىن, بىراق ينۆەستيتسيا شارتتارى ۇلتتىق مۇددەمىزگە سايكەس كەلۋى كەرەكتىگىنە توقتالدى.
– ماسەلەن, كەلىسىمنىڭ 2-بابىندا «سالىق رەجىمى قازاقستان زاڭدارىنا تاۋەلدى ەمەس» دەپ جازىلعان. بۇعان قوسا 1-باپتا «قوسىمشا سالىق پرەفەرەنتسياسى قاراستىرىلادى» دەلىنگەن. كەلىپ جاتقان ينۆەستيتسيا ەلىمىزدىڭ زاڭدارىنا باعىنبايتىن بولسا, ەرتەڭگى كۇنى ەكونوميكالىق ۇدەرىستى قالاي قاداعالايمىز؟ سونداي-اق قوسىمشادا «موبايل تەلەكوم-سەرۆيس» كومپانياسىن ساتۋ تۋرالى بابىندا «مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ساتىپ الۋشىنىڭ كوممەرتسيالىق وپەراتسيالىق ىسىنە ارالاسۋىنا تىيىم سالىنادى» دەپ جازىلعان. قازىر بۇل كومپانيا مەملەكەتتىڭ مەنشىگىندە بولا تۇرا ءبىز ولاردىڭ تابەتىنە يە بولا الماي وتىرمىز. ال الداعى ۋاقىتتا شەتەلدىك ينۆەستورعا كەتەتىن بولسا, وعان مەملەكەت ارالاسا المايتىن بولسا, تاريف, ينتەرنەت اقىسى قىمباتتاعان جاعدايدا ءبىز قالاي ارالاسامىز وعان, – دەگەن ە.سايروۆ تاريف قىمباتتاسا اۋىرتپالىعى الدىمەن حالىققا تۇسەتىنىن جەتكىزدى.
ءوز كەزەگىندە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى مۇنداي ءبىر پاكەتپەن كەلگەن 20 ملرد دوللارلىق ينۆەستيتسيا ەلىمىز تاريحىندا ءبىرىنشى رەت بولىپ وتىرعانىن ايتىپ ءوتتى.
– ارينە, ءبىز مۇنداي سومادا ينۆەستيتسيا تارتۋعا مۇددەلىمىز. جاڭا سالىقتىق جەڭىلدىكتەرگە, قازىر كەلىپ جاتقان وزگە دە ينۆەستورلارعا كەلسەك, ءبىز ارنايى شارتتار ارقىلى وسىنداي جەڭىلدىكتەردى بەرىپ وتىرمىز. ويتكەنى ينۆەستورلاردىڭ الەم بويىنشا قوياتىن ينۆەستيتسيالىق شارتتارىنىڭ ءبىرى وسى سالىق ماسەلەسىنە كەلىپ تىرەلەدى. ارينە, قاتارلىقتار دا مۇنداي سالىقتىق جەڭىلدىكتەرگە يە بولۋدى كوزدەيدى. سوندىقتان ءبىز بۇل جەردە ەشقانداي پروبلەما كورىپ تۇرعان جوقپىز. ولاردىڭ قۇياتىن ينۆەستيتسياسىنا راسىندا مۇددەلىمىز. جوبالار ىسكە اسىرىلىپ, جۇمىس ورىندارى اشىلىپ, جالپى, ەكونوميكانىڭ العا جىلجۋىنا قولايلى جاعدايلار تۋعىزادى.
«موبايل تەلەكوم-سەرۆيسكە» كەلەتىن بولساق, ارينە, تاريفتەر ماسەلەسىن رەتتەيتىن ەلىمىزدىڭ وزگە دە زاڭدارى بار. ونىڭ ۇستىنە ولار باسەكەلەستىك ورتادا جۇمىس ىستەيتىندىكتەن, نارىق ءوزى رەتتەيدى. ەگەر كومپانيا ءتاريفتى قىمباتتاتىپ جىبەرەتىن بولسا, تۇتىنۋشىسىنان ايىرىلادى, – دەگەن مينيستر بايلانىس سالاسىنا تونگەلى تۇرعان قاۋىپتىڭ جوقتىعىن مەڭزەدى.
كەلىسىمنىڭ يدەولوگيالىق قاۋپى بار ما؟
دەپۋتات ەرمۇرات ءباپي اراب ەلدەرىنەن كەلەتىن ينۆەستيتسيالاردىڭ ءدىني يدەولوگيالىق جۇكتەمەسى جوق پا دەگەن سۇراققا نازار اۋداردى. ويتكەنى اتالعان كەلىسىمدە ينۆەستيتسيانىڭ بەلگىلى ءبىر پايىزى ۇكىمەتتىك ەمەس نەمەسە ءدىني ۇيىمدارعا جۇمسالادى دەگەن تالاپ بار كورىنەدى.
– وسى تالاپ ءبىزدىڭ ۇلتتىق مۇددەمىزگە نۇقسان كەلتىرىپ, سىرتقى تەرىس ءدىني يدەولوگيالىق قاتەرگە سوقتىرماي ما؟ وسى جاعى تەكسەرىلە مە؟ جوق الدە ءبىز ينۆەستيتسياعا, وسىنداي ارىپتەستىككە ءزارۋ بولعاننان كەيىن قارجىنىڭ ءبارىن قابىلداي بەرەمىز بە, – دەپ سۇرادى ەرمۇرات باپي بايانداماشىدان.
ال ن.بايبازاروۆ بۇل كەلىسىمدى بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار قارايتىنىن ايتىپ ءوتتى.
– قۇجات قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ساراپتاماسىنان وتەدى. سوندىقتان بۇل جەردە ونداي تاۋەكەلدەر جوق دەپ ويلايمىن. قاتار ەلى قازىر بۇكىل الەمدە بەلسەندى ينۆەستيتسيالىق ساياسات جۇرگىزىپ كەلەدى. ولار ەۋروپانىڭ فۋتبول كلۋبتارىنا دەيىن ساتىپ الىپ جاتىر. سوندىقتان ولار وزدەرىنىڭ بايلىعىن ينۆەستيتسيالاپ وتىر. بۇل – دۇرىس پراكتيكا. ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بىزگە وسىنداي قوماقتى ينۆەستيتسيا قاجەت. جاقىندا ءبىز استانادا اراب ۇيلەستىرۋ توبىمەن كەزدەستىك. وعان يسلام دامۋ بانكى پارسى شىعاناعىنىڭ بۇكىل مەملەكەتتىك قورلارىنىڭ باسشىلارىن باستاپ كەلدى. ولار دا قازاقستانعا 7-10 ملرد دوللار كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالۋعا دايىن. سوندىقتان بىزگە مۇنداي ينۆەستيتسيالار كەرەك. بىراق ارينە, ولاردىڭ جۇمىس قۇرىلىمىن, ساپاسىن, شارتتارىن مىندەتتى تۇردە قارايمىز, – دەيدى ن.بايبازاروۆ.
قىسقاسى, ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى مۇنداي ينۆەستورلارعا راحمەت ايتۋىمىز كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.
جالپى وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىندە «بيولوگيالىق ماتەريالمەن الماسۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ جوباسى دا قارالدى. بۇل كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تمد-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ جانۋارلاردىڭ ينفەكتسيالىق اۋرۋلارىنىڭ تارالۋىن بولعىزباۋ, جانۋارلاردىڭ اسا قاۋىپتى اۋرۋلارىنىڭ زەرتحانالىق دياگنوستيكاسىن جەتىلدىرۋ, ميكروورگانيزمدەردىڭ (شتامداردىڭ) ۇلتتىق كوللەكتسيالارىن تولىقتىرۋ جانە كەلىسىمگە قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ اۋماقتارىن ەپيزووتيالاردان قورعاۋ جونىندەگى كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك بەرمەك.
الاڭداتارلىق ماسەلەلەر ايتىلدى
جالپى وتىرىس سوڭىندا دەپۋتاتتار ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا باعىتتالعان ساۋالدارىن جولدادى.
دەپۋتات تەمىر قىرىقباەۆ ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرجان سادەنوۆكە جاسىرىن ەسىرتكى زەرتحانالارىنداعى قىلمىستى اشۋ, قىلمىسكەرلەردى ۇستاۋ باعىتىنداعى جۇمىستار قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى تاراپىنان جۇرگىزىلگەنىمەن ولاردىڭ سانى ارتىپ بارا جاتقانىن جەتكىزدى. ماسەلەن, 2021 جىلى – 17, 2022 جىلى – 68, 2023 جىلى 81 ەسىرتكى زەرتحاناسى, 34 حالىقارالىق جانە 32 وڭىرلىك ەسىرتكى جەتكىزۋ كانالى جويىلىپتى. تەك رەسمي ستاتيستيكا بويىنشا كەيىنگى 3 جىلدا سينتەتيكالىق ەسىرتكىنى تاركىلەۋ كولەمى 100 كيلوگرامنان 1 تونناعا دەيىن وسكەن.
دەپۋتات ەربولات ساتىبالدين ۇشاقتىڭ باعاسى كۇن ساناپ اسپانداپ بارا جاتقانىن اتاپ ءوتتى. كولىك ءمينيسترى مارات قاراباەۆقا باعا ساياساتىن قايتا قاراپ, اۆياتاسىمال سەرۆيسى مەن قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىنداعى قۇزىرلى ورگاننىڭ جۇمىسىن شيراتۋدى ەسكەرتتى.
ال دەپۋتات ناتاليا دەمەنتەۆا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى تامارا دۇيسەنوۆاعا مەكتەپتەگى ىستىق تاماقتانۋ پروبلەماسىن جۇيەلى شەشۋ باعىتىنداعى بىرقاتار ۇسىنىسىن جولدادى.
