ماماندار بالالاردى «world class» ۇلگىسىندەگى باسسەيندە جۇزۋگە, ءتىپتى سۋعا باتىپ بارا جاتقان ادامدى قۇتقارۋعا دەيىن ۇيرەتەدى. سونداي-اق «workout» الاڭىندا وقۋشىلار بەلتەمىردە جاتتىعۋدىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرەدى, فيتنەسپەن اينالىسادى. ءبىلىم ۇياسىندا 3 مەزگىل ىستىق تاماق قاراستىرىلعان. ليتسەي جانىنداعى ينتەرناتتا وقۋشىلار ءۇي جۇمىسىن ورىنداپ, عىلىمي جوبالار ازىرلەيدى. جاڭا ليتسەي بەس قاباتتان تۇرادى. تۇرعىن الاڭى 10 مىڭ شارشى مەتر. 60 وقۋ كابينەتى بار. جازۋشى دۋلات يسابەكوۆ اتىنداعى ادەبي ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. ول باي كىتاپحانا قورىمەن قامتىلعان. بالالار دىبىس جازۋ ستۋدياسىندا, حورەوگرافيا زالىندا شىعارماشىلىق ونەرلەرىن شىڭداي الادى. ليتسەي جەكەمەنشىك بولعان سوڭ وقۋى اقىلى.
جالپى, شىمكەنتتە 258 مەملەكەتتىك, 724 جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى تىركەلگەن. العاشقىسىندا 260 مىڭنان استام بالا وقىسا, جەكەمەنشىكتە 150 مىڭنان كوپ وقۋشى ءبىلىم الادى. ال بالاباقشاداعى ورىن تاپشىلىعىن جويۋ ءۇشىن بىلتىر مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرەتىن 30 ۇيىم اشىلىپ, ءۇش مىڭعا جۋىق بالدىرعان بالاباقشامەن قامتىلدى. بيىل بۇل كورسەتكىش ودان جوعارىلاپ, ءۇش مىڭنان اسا بالا مەملەكەتتىك تاپسىرىس ەسەبىنەن بالاباقشاعا قابىلدانادى دەگەن جوسپار بار. قالادا 611 مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى جۇمىس ىستەيدى. 1 جىلعا بالاعا 54 مىڭ تەڭگەگە جۋىق قارجى بولىنەدى ەكەن. سوندا 71 193 بالاعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 43,6 ملرد تەڭگە قارجى قارالىپ وتىر. سوڭعى دەرەك بويىنشا شاھاردا كەزەكتە تۇرعان 86 387 1-6 جاس ارالىعىنداعى بالانىڭ 76 216-سى, ال 2-6 جاس ارالىعىنداعى كەزەگىن كۇتكەن 83 590 بالدىرعاننىڭ 74 661-ءى بالاباقشامەن قامتىلعان. بيىل قىركۇيەكتە مەگاپوليستە 14, جەلتوقساندا 5 بالاباقشا اشىلادى. ناتيجەسىندە, جىل سوڭىنا دەيىن 2100 بالا مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنا قابىلدانادى.
جاڭا وقۋ جىلىندا 27 مىڭعا جۋىق بالا قالاداعى مەكتەپتەرگە ءبىرىنشى سىنىپقا باردى. مەكتەپ تابالدىرىعىن ەندى اتتاعان وقۋشىلاردىڭ 70 پايىزى مەملەكەتتىك, قالعان 30 پايىزى جەكەمەنشىك ءبىلىم ۇيالارىن تاڭداعان. شاھاردا جىل سوڭىنا دەيىن 12 جايلى مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلەدى. 9 جايلى مەكتەپكە باسقا ءبىلىم ۇيالارىنان 9300 وقۋشىنى اۋىستىرىپ, ناتيجەسىندە 13 مەكتەپ الداعى ۋاقىتتا 1 اۋىسىمعا كوشىرىلەدى. جايلى مەكتەپتىڭ 12-ءسى دە ادىلەت ورگانىندا تىركەلىپ, كادر رەزەرۆىندە تۇرعان 9 كانديدات مەكتەپ ديرەكتورى لاۋازىمىنا تاعايىندالىپ قويدى. قالاداعى مەملەكەتتىك 159 مەكتەپتە 18 مىڭعا جۋىق ۇستاز ساباق بەرەدى. ولاردىڭ 80 پايىزدايى بىلىكتىلىك ساناتى بار پەداگوگتەر. ونىڭ ىشىندە ەڭ جوعارى سانات پەداگوگ-شەبەرلەر سانى – 203.
بۇرىن مۇعالىمدەر جۇمىسقا ديرەكتوردىڭ الدىنان ءوتىپ بارىپ قابىلداناتىن. قازىر ول جۇيە جويىلعان. سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا قىزمەتكە تۇرۋ ءىسى تولىقتاي تسيفرلىق جۇيەگە كوشكەن. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ بۇيرىعىنا سايكەس پەداگوگ قىزمەتى بويىنشا بوس لاۋازىمدى ورىنعا جۇمىسقا ورنالاسۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە ارنايى اقپاراتتىق پورتال ارقىلى كونكۋرستان وتەدى. وسى بايقاۋدا بىلىكتىلىگى بويىنشا ەڭ كوپ بالل جيناعان ۇمىتكەر جەڭىمپاز اتانادى. 2023-2024 جىلعى وقۋ جىلىندا شاھارداعى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى 747 بوس ورىنعا كونكۋرس جاريالانىپ, 2119 ادام قاتىسقان ەدى. ناتيجەسىندە, 475 پەداگوگ ىرىكتەلىپ, جۇمىسقا قابىلداندى.
قالالىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇرگۇل شامشيەۆانىڭ ايتۋىنشا, مەگاپوليستە بىلتىرعا دەيىن 38 كوللەدج بولسا, بيىلعى جاڭا وقۋ جىلىندا ولاردىڭ قاتارىنا ءو.جانىبەكوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى ج.ايماۋىتوۆ پەن سايرام كومەكشى مەكتەپ-ينتەرنات كوللەدجدەرى قوسىلىپ, كاسىپتىك, تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ سانى 40-قا جەتتى. وندا قازىر 47 مىڭ ستۋدەنت وقىپ جاتىر. ولاردىڭ تەڭ جارتىسى تەگىن ءبىلىم السا, قالعانى اقىلى نەگىزدە وقيدى.
«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن بيىل ستۋدەنتتەردىڭ شاكىرتاقىسى ەكى ەسەگە ۇلعايدى. شىمكەنتتە وقيتىن كوللەدج ستۋدەنتتەرى نەگىزىنەن قالانىڭ وزىندە نەمەسە وعان ىرگەلەس ايماقتاردا تۇراتىن بولعاندىقتان جاتاقحانا بويىنشا ەشقانداي ماسەلە جوق. دەگەنمەن ارناۋلى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى ستۋدەنتتەردى جاتىن ورىنمەن قامتاماسىز ەتۋگە كوڭىل ءبولىپ وتىر. ماسەلەن, ءا.قاستەەۆ اتىنداعى ونەر جانە ديزاين كوللەدجى 220 ورىندىق جاتاقحانانى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ بىلتىر پايدالانۋعا بەردى. ەنەرگەتيكا جانە بايلانىس كوللەدجى ۇنەمدەلگەن قارجى ەسەبىنەن وسى جازدا 150 ورىندىق جاتاقحاناعا اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. شىمكەنت اگرارلىق-تەحنيكالىق كوللەدجى شالعاي جەردەن كەلەتىن ستۋدەنتتەرگە ارناپ 96 ورىندىق جاتاقحانا جايىن قاراستىردى. جاتاقحانامەن ءبىرىنشى كەزەكتە الەۋمەتتىك كومەككە مۇقتاج وتباسىلاردان شىققان, مۇگەدەكتىگى بار, جەتىم, اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار قامتاماسىز ەتىلەدى», دەدى ن.شامشيەۆا.
سونداي-اق ن.شامشيەۆانىڭ مالىمدەۋىنشە, مەگاپوليستە ءبىلىم مەن تاربيەنى كۇشەيتۋ باعىتىندا بىرنەشە جوبا قولعا الىنىپ كەلەدى. اتاپ ايتقاندا, مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا دەربەستەندىرىلگەن ۆاۋچەرلىك قىزمەت جوباسى. بۇل قاناتقاقتى باستامانىڭ ماقساتى – مەملەكەت تاپسىرىس بەرگەن بالا سانى مەن بالاباقشادا تاربيەلەنىپ جاتقان بالدىرعانداردىڭ ناقتى ەسەبىنىڭ اراسىندا جالعان اقپاردىڭ بولماۋىن قاداعالاۋ, بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ءتيىمدى جۇمسالۋىن باقىلاۋ, ءسويتىپ سول ارقىلى سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ. جوبا وپەراتورى «قارجى ورتالىعى» اكتسيونەرلىك قوعامى ەكەن. ۆاۋچەرلىك قارجىلاندىرۋدا اتا-انالارعا قولداۋعا لايىقتى بالاباقشالاردى تاڭداۋ قۇقىعى بەرىلەدى, سونىمەن بىرگە, جوبا «اقشا بالامەن بىرگە ەرەدى» قاعيداسى نەگىزىندە جاسالعان. ياعني ەگەر بالا بالاباقشاعا اۋىساتىن بولسا, وعان بولىنەتىن قاراجات تەك اتا-اناسى قاتىسۋ پاراعىن راستاعان سوڭ عانا اۋدارىلادى. جوبا اياسىندا بالانىڭ ءبىر بالاباقشادان ەكىنشىسىنە اۋىسۋ ءىسى جەڭىلدەتىلگەن. ەگەر بالا باسقا جاققا كوشىپ كەتەتىن بولسا, وندا مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ كۇشى جويىلادى. بۇگىنگى تاڭدا «قارجى ورتالىعى» ۇيىمى مەن قالالىق ءبىلىم باسقارماسى اراسىندا وسى باستامانى ىسكە اسىرۋ بويىنشا بىرنەشە كەلىسىم تۇزىلگەن.
تاعى ءبىر باستاما ء«موبيلدى مۇعالىم» جوباسى دەپ اتالادى. ول ۇستازداردىڭ كاسىبي دامۋىنا قولداۋ ءبىلدىرۋدى كوزدەيدى. بۇل بويىنشا تاجىريبەلى مۇعالىمدەردىڭ ساباقتارىنىڭ قورى جاساقتالىپ جاتىر. ۇزدىك ساباقتارعا ادىسكەرلەر تاراپىنان مىندەتتى تۇردە تالداۋ جاسالادى. بۇگىندە ۇزدىك 136 پەداگوگتىڭ ساباقتارى ادىستەمەلىك ورتالىقتىڭ YouTube ارناسىندا جيناقتالعان.
وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋدى, كوماندالىق جۇمىس ارقىلى ۇستازدىڭ بەرگەن ساباعىن تەرەڭ ۇعىندىرۋدى كوزدەيتىن ساپالى ءبىلىم جوباسى دا جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى. سونىڭ اياسىندا وقۋشىلارعا ءبىلىم بەرەتىن مۇعالىمدەرگە جان-جاقتى ادىستەمەلىك كومەك كورسەتىلەدى. ءتىپتى بۇل ءۇشىن باسقا مەكتەپتىڭ دە بىلىكتى ۇستازىنىڭ تاجىريبەسى الىنۋى مۇمكىن. ال تالىمگەرلىك مەكتەپتەر جوباسىندا جاڭادان تاعايىندالعان ديرەكتورلارعا تالىمگەر رەتىندە سول ءبىلىم ۇياسىنىڭ كوشباسشىلارى كومەككە كەلەدى. تالىمگەرلەر جالپى مەكتەپتىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك ءىسىنىڭ وڭ باعىت الۋىنا كوپ جاردەمىن تيگىزەدى. دەيتۇرعانمەن, مەگاپوليستىڭ ءبىلىم سالاسىندا دا وزىندىك پروبلەمالارى بارشىلىق. سولار تۋرالى جانە ونىڭ شەشىلۋ جولدارى جايىندا قالانىڭ باس پەداگوگى ءوزىنىڭ سوزىندە اتاپ ءوتتى.
«بالالاردى بالاباقشاعا قابىلداۋدا شامالى ولقىلىقتار شىقتى. تابەل تولتىرۋ بارىسىندا بالدىرعانداردى تىركەۋ قيىنعا سوقتى. ەندى باستالعان بىرىڭعاي كەزەكتىلىك جوباسى ءالى جەتىلە قويماعاندىقتان بازاداعى مالىمەتتەردى INDIGO اقپاراتتىق جۇيەسىنە كوشىردىك. شاھاردا 26 مەكتەپ, 14 بالاباقشانىڭ توزىعى جەتىپ تۇر. ساپالى ءبىلىم مەن تاربيەنى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءتيىستى ماتەريالدىق بازا, جايلى وقۋ عيماراتى قاجەت. 12 مەكتەپ, 2 بالاباقشا, 2 كوللەدجدىڭ عيماراتىن جوندەۋدەن وتكىزۋگە جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتىن ازىرلەدىك. ەندى ولاردىڭ جوندەۋ جۇمىستارىنا 10,3 ملرد تەڭگە قارجى كەرەك. جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا الەۋمەتتىك از قامتىلعان وتباسى بالالارىنا بەرىلەتىن بىررەتتىك كومەك وزەكتى ماسەلەگە اينالىپ وتىر. ۇكىمەت قاۋلىسىندا تەك مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا قارجىلاي كومەك بەرۋ قاراستىرىلعان. سوندىقتان بيىل جەكەمەنشىك ءبىلىم مەكەمەلەرىندە وقيتىن 21 مىڭنان استام الەۋمەتتىك تۇرمىسى تومەن بالالار قارجىلاي كومەكسىز قالۋى مۇمكىن. ءتىپتى بۇل ماسەلەگە اتا-انالار قازىردەن باستاپ نارازىلىق تۋدىرىپ جاتىر» دەدى ن.شامشيەۆا.
ءبىلىم, تاربيەمەن بىرگە بالالاردىڭ جول قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى دە جاڭا وقۋ جىلى باستالا سالىسىمەن كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيتىنى بەلگىلى. وسى ورايدا ءبىلىم باسقارماسى ء«بىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا ىرگەلەس جاتقان جول ينفراقۇرىلىمىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى 2024-2025 جىلدارعا ارنالعان ءىس-قيمىل جوسپارىن» بەكىتتى. سونداي-اق قالا اكىمىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا شاھارداعى جول قاۋىپسىزدىگىنە ساراپتاما جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, 85 ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ اۋماعىندا قاۋىپسىزدىك ەرەجەسى تالابىنا ساي جول ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ قاجەت ەكەنىن انىقتاعان. سوعان سايكەس وسى كۇندە قالالىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى تاراپىنان جول بەلگىلەرى مەن تاڭبالاردى جاڭارتۋ بويىنشا جۇمىستار باستالىپ, جاڭا وقۋ جىلى قارساڭىندا ول ءوز مارەسىنە جەتتى.
