قازاقشا جاساندى ينتەللەكت قالىپتاستىرۋ باستاماسى

وسى ورايدا ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ «وزعاندارعا جەتۋ كەرەك. جەتكەندەردەن وزۋ كەرەك» دەگەن ءسوزى سانامىزعا ساۋلە تۇسىرەدى. قازىر ەلىمىز بۇل سالادا قارقىندى جۇمىس اتقارىپ, بىرقاتار جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزىپ جاتىر. ەندىگى ماسەلە – جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قازاقشا سويلەۋ ساپاسىن جاقسارتۋ.

ەڭ اۋەلى قويىلعان ساۋالعا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قالاي جانە قايدان جاۋاپ بەرەتىنىن بىلگەنىمىز دۇرىس. جاساندى ينتەللەكت عالامتور جادىنداعى بارلىق اقپاراتتاردى ءسۇزىپ الىپ, ءتيىستى مالىمەت ۇسىنادى. دەمەك, اعىلشىن مەن ورىس تىلىندەگى اقپاراتتاردىڭ تولىمدى بولۋ سەبەبى – سول تىلدەگى ماتەريالداردىڭ مولدىعىنان.

ساراپشىلاردىڭ دەرەك­تەۋىنشە, ەڭ ۇلكەن ەنتسيكلو­پەديالىق جوبا سانالاتىن ۋيكي­پەديانىڭ ىشىندە 220 مىڭ عانا قازاقشا جازىلعان ماقالا بار. بۇل اقپاراتتاردى جاساندى ينتەللەكت بازاسىنا ەنگىزگەن كەزدە مۇحيتقا قۇيعان تامشىداي عانا بولادى. IT مامان تيمۋر بەكتۇر جاساندى ينتەللەكت قازاقشا ساپالى ءارى تولىق جاۋاپ بەرۋى ءۇشىن وعان كەمىندە 10 ملن اقپارات كەرەك. «جاساندى ينتەللەكتىنىڭ نەگىزگى قورەگى – مالىمەتتەر قورى. ونسىز جۇيە جۇمىس جاسامايدى. ەندى قازاقشا مالىمەتتەر قورىن قالاي ۇلعايتامىز؟ جاۋاپ بىرەۋ. قازاق قوعامى قازاقشا كون­تەنتتى كوبەيتپەي, ورىس تىلىندەگى كونتەنتتى تۇتىنۋدى جالعاستىرا بەرسە, ChatGPT قازاقشاعا شور­قاق بولىپ قالا بەرەدى», دەيدى ت.بەكتۇر.

ال حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعا­مى­نىڭ پرەزيدەنتى راۋان كەن­جەحان­ ۇلى بۇل ماسەلەنى شەشۋدىڭ ءتيىمدى جولىن ۇسىنادى. ول عالام­دىق پلات­فورمالاردى جۇيەلى لوكا­لي­­زا­تسيالاۋ كەرەك­تىگىن ايتادى. ماسە­لەن, ءبىر عانا «Google» كورپوراتسيا­سى قورىنداعى ەڭ ماڭىز­دى ون مىڭ ماقالانى قازاقشا اۋدارۋ – جاساندى ينتەل­لەكتىنىڭ تىلدىك قورىن بايىتىپ, مازمۇنىن تەرەڭدەتە تۇسەدى.

مۇنى ءىس جۇزىندە قولدانۋدى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «اقىلدى جۇيەلەر جانە جاساندى ينتەللەكت» ينستيتۋتى باستاپ كەتتى. ولار نەيروجەلىگە قازاقشا اقپاراتتاردى كوپتەپ جۇكتەي وتىرىپ, قازاقشاعا جەتىك «ۇماي» كومەكشىسىن جاساپ شىعاردى.

«ۇماي» – شىنايى ايەل بەينەسى رەتىندە تسيفرلىق جۇيەدە جاسالعان, قازاق تىلىندە سويلەيتىن ۆيرتۋالدى كومەكشى. ونىڭ مۇمكىندىگى بىرنەشە سالانى قامتيدى. اتاپ ايتساق, عىلىم, تاريح, تەحنولوگيا, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا-لارىنداعى سۇراقتارعا ەركىن جاۋاپ بەرەدى. ISSAI جەتەكشىسى, نازارباەۆ ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ ينجەنەرلىك جانە تسيفر­لىق عىلىمدار مەكتەبىنىڭ پروفەسسورى اتاكان ۆارولدىڭ ايتۋىنشا, بۇرىن ۇلكەن دەرەكتەر جيىن­تىعىنىڭ جەتكىلىكسىز بولۋى قازاق ءتىلىن تسيفرلى الەمدە شەكتەيتىن ەدى. ەندى ەكى مىڭنان استام ادامنىڭ ءۇش ءجۇز ساعاتتىق جازباسىن جيناۋ ناتيجەسىندە قازاق ءسوزىن اۆتوماتتى تۇردە تانۋ جوباسى ىسكە قوسىلدى.

بىراق بۇل ءالى دە جەتكىلىكسىز. بار­­­لىق سالانىڭ ماماندارى شاعىن اقپارت­تان باستاپ, رەفەرات, مو­نو­گرا­فيا, كوركەم شىعار­مالارىن عالام­تور جۇيەسىنە قار­قىندى تۇر­دە «ۋيكي ماقالا» تۇرىن­دە ەنگىزۋى كەرەك. سوندا مالىمەتتەر قورى ۇل­عايىپ, قازاق ءتىلىنىڭ جاڭا تەحنولو­گياداعى قولدانىس اياسى كەڭي تۇسپەك.