ەربولات اۋىل اكىمىنىڭ قىزمەتتىك كولىگىن تىزگىندەگەلى ءبىراز بولعان. ودان بولەك, اكەسى باقتىگەرەيدەن كورگەن بالىقشىلىق ونەرى دە بار. بالا كۇننەن سىڭگەن ادەت ونى سەنبى, جەكسەنبىدە ۇيدە جاتقىزبايدى. ەندى, مىنە, ءبىز كەلەدى دەپ قارا قازانعا بالىق قۋىرتىپ, ەكى كەشتىڭ اراسىندا قوناق قىلىپ كۇتىپ جاتىر.
– تەڭىزدىڭ تىرانى مايلى. سونىسىنا قاراماي قىلتىعى كوپ. مايدا تىكەنىن ابايلارسىڭ, – دەدىم ارىپتەسىم نۇربولاتقا.
– بۇگىن جەپ جۇرگەن جوقپىز عوي. وسىلاي دەدى دە, سەمىز شاباقتىڭ باسىن ومىرعان كۇيى الدىنا قاراي تارتتى.
– «ەلامان» سۇيەكتى بايقا…
– ول نە ەدى؟!
راسىمەن ول نە ەدى؟ قانداي سۇيەك؟ ويىما بالىقشى اۋىلدان ەستىگەن اڭگىمە كەلە بەرگەن.
اڭگىمەنىڭ القيسساسى بالىقتان باستالدى ەمەس پە؟ بالىقتا «ەلامان» دەگەن سۇيەك بار. ساعالدىرىق تۇسىندا بولادى. ورتاسى جالپاق, ەكى جاعى ۇشكىر, ۇزىندىعى ەكى-ءۇش ەلىدەي, جالپى بالىق كولەمىنە قاراي ولشەنە بەرەدى. ءسىز تىكەنى بار دەپ تىجىرىنىپ جەمەيتىن بالىقتىڭ باسقا سۇيەگى تاماققا كەتسە, نە ءارى, نە بەرى, ايتەۋىر, شىعارىپ الامىز. ال مىنا ەلامان سۇيەك كەتتى دەگەنشە… ەلىڭە سالەم ايتا بەر! بەتى اۋلاق, بىراق بۇل بالە وڭەشىڭىزگە بايقاماي كەتسە, جۇتىنعان سايىن تاماققا قادالا بەرەتىن كورىنەدى. ءتۇبى اجالعا اكەلەتىن وسى سۇيەككە بولا حالىق اراسىندا بالىقتان تاعام ىستەسە, قوناققا شاقىرمايتىنى سوندىقتان…
بۇل وتكەن ءداۋىردىڭ اڭگىمەسى. تىڭداڭىز. تەڭىزگە جاقىن ورنالاسقان با-لىقشى اۋىلعا قىز ايتتىرىپ, الىستان قۇدالار كەلىپتى دەيدى. كەلگەن قوناقتارعا تاڭسىق اس – بالىق دايىندالعان كورىنەدى. ءدامدى بالىققا قۇدالار سۇيسىنە قول سوزىپ, ەت جەگەندەي ەڭسەرە باستايدى عوي باياعى. سول كەزدە الگى قىزعا كەلگەن كۇيەۋدىڭ تاماعىنا بالىقتىڭ سۇيەگى بايقاۋسىزدا كەتىپ قالىپتى. ول بايعۇس قاقالىپ-شاشالىپ قينالا باستاعان. مۇنى كورگەن ەل ابىگەرگە ءتۇسىپ, ۋلاپ-شۋلاپ, ىستەمەگەن امالدارى قالمايدى. سول كەزدە ۇزاتىلعالى وتىرعان بالىقشىنىڭ قىزى, قالىڭدىق كەلىپ, كۇيەۋدىڭ الدىنداعى جەگەن بالىعىنىڭ سۇيەگىن اۋدارىستىرسا كەرەك. سويتسە, الگى ەلامان سۇيەك جوق. باعى اشىلماعان قىز سول جەردە سىلق ەتىپ وتىرا كەتىپتى. قادالعان جەرىنەن شىقپايتىن سۇيەكتىڭ جايىن بىلەتىن بالىقشى اۋىلدىڭ قىزى بولاشاق كۇيەۋدەن كۇدەر ءۇزىپ, «ەلامان سۇيەك كەتىپتى, ەلىنە سالەم ايتا بەر» دەپ كوز جاسىن توگە بەرگەن كورىنەدى. مىنە, ءبىراۋىز ءسوزدىڭ تاريحى وسى.
ايتپاقشى, ۇلكەندەردەن مىناداي ءبىر ەستىگەن دەرەگىم بار. ىلگەرى ۋاقىتتا ءبىر اعامىزدىڭ تاماعىنا وسى سۇيەك كەتسە كەرەك. الاسۇرىپ جاتقان كىسىگە كوپتى كورگەن ءبىر اقساقال اۋىل ىشىنەن باۋىرىن جاڭا كوتەرگەن ءيتتىڭ كۇشىگىن الدىرىپتى. ءسويتىپ, تەز ارادا اكەلگەن كۇشىكتىڭ تۇمسىعىن الگى قاقالعان كىسىنىڭ اۋزىنا ءالسىن-ءالسىن تىعىپ الاتىن كورىنەدى. سالدەن سوڭ سول اعام قان ارالاس سۇيەكتى جەرگە تۇكىرە سالىپتى. سولاي جانى قالعان. سوندا قالاي دەيسىز بە؟ باباڭ «جەتى قازىنانىڭ» بىرىنە قوساتىن يت شىركىننىڭ دەمى مەن سىلەكەيىندە سۇيەكتى ەرىتىپ جىبەرەتىن قاسيەتى بارعا ۇقسايدى. عاجاپ, ءا؟ بالا كۇنىمدە ەستىگەنىم عوي.
ەل امان بولسىن!
ەرجان قوجاس
