ەگەر بىرقاتار رەفورما مەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرا السا, قازاقستان ينۆەستيتسيا ءۇشىن تارتىمدى ەلگە اينالا الادى. باستى ارتىقشىلىعىمىز – پايدالى رەسۋرستار مەن سالىستىرمالى ليبەرالدىق زاڭناما. بۇلار وتاندىق ەكونوميكادا قازىردىڭ وزىندە بار. نەپوتتىق وليگارحيزم بيۋروكراتيالىق ينستيتۋتسيوناليزممەن الماستىرىلىپ جاتىر. ول ءوزىنىڭ بارلىق كەمشىلىگىنە قاراماستان, ءالى دە بولسا ويىننىڭ امبەباپ ەرەجەلەرىنە كوبىرەك بەيىم جانە ەكونوميكادان اقشانى سىعىپ, ونى شەتەلدىك يۋريسديكتسيالارعا بەرۋگە سونشالىقتى ىنتالى ەمەس. سالىق كودەكسىن ىزگىلەندىرۋ, ينفراقۇرىلىمدى نىعايتۋ, ءوندىرىستى قاجەتتى ەلەكتر ەنەرگياسىمەن, ەڭبەك رەسۋرستارىمەن, ونەركاسىپتىك ەكونوميكانىڭ باسقا ەلەمەنتتەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى تۇر.
الايدا مۇنىڭ ءبارىن ساۋاتتى شەنەۋنىكتەرسىز ىسكە اسىرۋ تاعى قيىن. «ينۆەستيتسيا تارتۋ ۇدەرىسىنە بارلىق اكىم مەن مينيستر ءتيىستى دەڭگەيدە اتسالىسىپ وتىرعان جوق. ۇكىمەت بۇل جۇمىستى رەتتەۋى كەرەك», دەدى پرەزيدەنت بيىلعى جولداۋىندا. باسقاشا ايتقاندا, وڭىرلىك جانە سالالىق باسقارۋشىلار ينۆەستيتسيانىڭ ءتيىستى ءوسىمىن قامتاماسىز ەتە الماي وتىر. ارينە, ءبارى سولارعا بايلانىستى ەمەس, كەي جاعدايدا ينۆەستوردى شاقىرۋىن شاقىرىپ الىپ, ارتىنان قانداي دا ءبىر كيكىلجىڭگە تاپ بولىپ جاتقىسى كەلمەيدى. بىراق ونداي جاعدايدىڭ وزىندە بوس وتىرماستان, شارۋانى جۇيەلى تۇردە شەشۋگە تۋرا كەلەدى. كەيىن باسقا ينۆەستورلار كەدەرگىسىز كەلەتىندەي قولايلى ورتا قالىپتاستىرۋى قاجەت.
ينۆەستور شاقىرىپ, وعان مەيلىنشە جايلى جاعداي جاساپ بەرۋ مۇمكىندىگى بولا تۇرا, ساياسي باسقارۋشىلاردىڭ ەكى قولىن بوس قويىپ, بيۋدجەت قارجىسىن ۇلەستىرۋدەن اسا الماي وتىرعانى قيىن. ال كەيدە سىبايلاس جەمقورلىق سەبەبىمەن قوسىمشا كەدەرگىلەردى قولدان ۇيىمداستىرىپ جاتسا, ءتىپتى جامان. «جالپى, ۇكىمەت پەن بارلىق مەملەكەتتىك ورگاننىڭ مىندەتى – وتاندىق بيزنەس پەن شەتەلدىك ينۆەستورلارعا جول اشۋ. ولاردىڭ زاڭدى قىزمەتىنە كەدەرگى جاساۋ سالدارى اۋىر قىلمىس دەپ سانالۋى كەرەك», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازىر ەلىمىزدىڭ سىناق جىلدارىن باستان كەشىرىپ جاتقانى بەلگىلى. قازىرگى ۋاقىت بىزگە ناقتى يندۋستريالاندىرۋدى جۇرگىزۋدىڭ, شيكىزات پويىزىنان يندۋستريالىق پويىزعا قايتا ورالعان ەلدەردىڭ قاتارىنا كىرۋدىڭ سوڭعى تاريحي مۇمكىندىگى بولۋى مۇمكىن. ول ءۇشىن ءاربىر ۇساق-تۇيەككە دەيىن ءۇڭىلىپ, شەنەۋنىكتەردى ولاردىڭ جۇمىسىنىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگىمەن باعالاۋ قاجەت. ەسەپتەرىن ادەمى قۇراستىرعانىنا ەمەس, ولار جەتەكشىلىك ەتەتىن سالالار مەن ايماقتاردا قانشا ناقتى ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلعانىنا بايلانىستى باعالاۋ ماڭىزدى.
جولداۋدا پرەزيدەنت بەيبىت اتومدى ەلىمىزدە دامىتۋ بويىنشا رەفەرەندۋم ۋاقىتىن حابارلادى. ول 2024 جىلدىڭ 6 قازانىنا بەلگىلەندى. ول ماسەلەنىڭ وسىدان ءبىر جىل بۇرىن اشىق ايتىلعانىن, جالپىحالىقتىق تالقىلاۋ وتكىزۋگە ءبىر جىل جەتكىلىكتى بولعانىن ەسكە سالدى. پرەزيدەنت اتوم ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى تۋرالى 2019 جىلى ايتىپ, ماسەلە جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمدا شەشىلەدى دەگەن ەدى. وسىلايشا, تالقىلاۋ شىن مانىندە ءبىر جىل ەمەس, ودان دا كوپ ۋاقىتقا سوزىلدى. جولداۋدا ايتىلعان شەتەلدىك ينۆەستورلاردى تارتۋ, وڭدەۋشى ونەركاسىپتى دامىتۋ, ينفراقۇرىلىمدى نىعايتۋ, جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلى تەحنولوگيانى دامىتۋ, قورشاعان ورتاعا ءمان بەرۋ – ءبارى دە ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق تەپە-تەڭدىگىنە باعىتتالعان ءىس-شارالار. ەلىمىز ەنەرگيا كوزدەرىن ارتاراپتاندىرۋعا, ونى ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىنا باعىتتاۋعا قانشالىقتى قابىلەتتى. ەگەر تۇتىنىلاتىن ەنەرگيا كولەمىن, ەلەكتر ەنەرگياسىمەن جۇمىس ىستەيتىن تەحنولوگيالاردىڭ ەنۋ دارەجەسىن ەسكەرە وتىرىپ, اتوم ەلەكتر ستانساسى بار ەلدەردىڭ ەنەرگەتيكالىق جۇيەسىنىڭ ورنىقتىلىعىن اتوم ستانساسى جوق ەلدەرمەن سالىستىرساق, ايتارلىقتاي ايقىن تۇجىرىم جاساۋعا بولادى.
عازيز ابىشەۆ,
ساياساتتانۋشى
