كوللاجدى جاساعان – الماس ماناپ, «EQ»
ول جاراتىلىسىنان جايدارى, جۇمساق, ادام بالاسىنا قاتتى ءسوز ايتىپ, كوڭىلىن قالدىرمايتىن مىنەزگە باي جان ەدى. ادامگەرشىلىك قاسيەتى, ار تازالىعىن بيىك ۇستاۋى ارقىلى توڭىرەگىندەگى حالقىنىڭ ريزاشىلىعى مەن العىسىنا بولەندى. جان-جاعىنا شۋاق شاشىپ جۇرەتىن, پەيىلى كەڭ, كىسىلىك پەن كىشىلىگى بىردەي جاراسقان تۇلعالى ازامات ەدى.
سۇيكەڭ – ادامدى باسشىلىق جۇمىسقا حالىققا قىزمەت اتقارۋ ءۇشىن تاعايىندايدى دەپ بىلەتىن جانە قانشا جىل جۇمىس ىستەسە دە, نە سوزىمەن, نە ىسىمەن سول پيعىلىنان ەشقاشان اينىماعان جان. ول كىسى جۇمىس باسپالداعىندا جوعارىلاۋدى ەش ۋاقىتتا ماقسات تۇتپادى, قىزمەتتى ەل يگىلىگىنە پايدالانىپ, جاستىق كۇش-قايراتىن حالىققا قىزمەت ەتۋگە جۇمساپ, كوپتىڭ العىسىنا بولەنۋ جولىندا تەر توكتى. ۇجىمداعى پارتيا, كەڭەس, كاسىپوداق, كومسومول ۇيىمدارىمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەپ, كەڭشار ەكونوميكاسىن كوتەرىپ, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك, مادەني جاعدايلارىن جاقسارتۋعا, مالدىڭ تۇقىمدىق ساپاسىن كوتەرىپ, ودان الىناتىن ءونىمدى مولايتىپ, ساپاسىن ارتتىرۋعا كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى.
سۇيىندىك بايكەن ۇلى ىسكەر, اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسىن ۇيىمداستىرۋدى جەتىك بىلەتىن ءوندىرىس جەتەكشىسى بولدى. سۇيكەڭ باسقارعان جىلدارى شارۋاشىلىقتا زووتەحنيكالىق, مال دارىگەرلىك جۇمىستار ءتيىمدى ۇيىمداستىرىلىپ, شوپاندارعا, ەڭبەككەرلەرگە ماتەريالدىق, مورالدىق كومەك كورسەتىلىپ, ەڭبەكتەگى تابىستارىن باعالاۋ جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلدى. ناتيجەسىندە مال باسى ءوسىپ, ونىمدىلىگى ارتتى. مەملەكەتكە جىل سايىن ساپالى ەت, ءجۇن وتكىزىپ, اقشالاي مول تابىس الىنىپ, بۇل قاراجات ەڭبەكشىلەردىڭ الەۋمەتتىك, مادەني, تۇرمىستىق جاعدايلارىن جاقسارتۋعا جۇمسالىپ وتىردى. وسى جىلدار ىشىندە جۇزدەگەن تۇرعىن ءۇي, بولىمشە ورتالىقتارىندا باستاۋىش مەكتەپ, 8 جىلدىق مەكتەپ, كەڭشار ورتالىعىندا 25 توسەكتىك اۋرۋحانا, 300 ورىندىق مادەنيەت ءۇيى, كەڭشار ورتالىعىنداعى مەكتەپكە قوسىمشا قۇرىلىس, تاعى دا باسقا نىساندار سالىندى. «شالعيا» رادوندى سۋ كۋرورتىنان شيپاجاي اشىلىپ, شوپاندار مەن مەحانيزاتورلاردى ەمدەۋ ءىسى ۇيىمداستىرىلدى.
سۇيىندىك بايكەن ۇلى بىلىكتى, تۇراقتى كادرلار بولعان جەردە تابىستى ەڭبەك بولارىن بولجاعان ازامات ەدى. اۋىل بالالارى جوعارى وقۋ ورنىنا, تەحنيكۋم, ۋچيليششەلەرگە كەڭشار ستيپەنديانتى ەسەبىنەن وقىتىلىپ, تۋعان اۋىلىنا ەڭبەك ەتۋگە تارتىلىپ, تۇراقتى مال ماماندارىمەن, مەحانيزاتورلارمەن قامتاماسىز ەتىلىپ وتىراتىن.
سۇيكەڭ «جەڭىس» كەڭشارىنا 20 جىل باسشى بولعاندا, كەڭشاردىڭ ماماندارىمەن دە, جۇمىسكەرلەرىمەن دە ۇنەمى ءتىل تابىسىپ, ەشقايسىسىمەن ءبىراۋىز قاتتى سوزگە كەلمەپتى. كەڭشاردىڭ باس ماماندارىنىڭ قىزمەتى جوعارىلاپ كەتكەندەرى بولماسا, اۋىسپادى دەسە دە بولادى. باسقا جاققا كەتكەن جىگىتتەر جۇمىسىنان بوساپ جاتسا, ولارعا جۇمىس بەرىپ, تۋعان جەرىنە ورالۋىنا مۇمكۇندىك بەرەتىن. «بۇل ازاماتتار – وسى ەلدىڭ بالالارى, ەرتە مە, كەش پە, ولار اتا-اناسىنىڭ, تۋعان-تۋىسىنىڭ ماڭايىنا كەلگەنى دۇرىس, سوندىقتان ولارعا جۇمىس تاۋىپ بەرۋ, جاعداي جاساۋ – مەنىڭ ازاماتتىق بورىشىم» دەپ وتىراتىن.
سۇيىندىك بايكەن ۇلى وبلىستىق تۇتىنۋشىلار وداعىنان قويشىلارعا كەرەك-جاراقتى تۇگەندەپ, اۆتودۇكەندەرمەن جەتكىزىلۋىن قاداعالاپ تۇراتىن. جەكە باسىنىڭ جوق-جىتىگىن كوبىرەك تۇگەندەيتىندەر سياقتى ءوز وتباسىنا «مىناداي زات كەرەك ەدى» دەپ سۇيكەڭنىڭ كەلگەنىن ەستىمەپپىز دەيتىن ەدى سول مەكەمە قىزمەتكەرلەرى. ءوزى باسقارعان شارۋاشىلىقتا دا ىسىراپقا جول بەرگەن جوق.
ول ءار شارۋانى ارىدەن بولجاپ, الدىن الا دايىندالاتىن. سونىڭ ءبىر مىسالى «جەڭىس» كەڭشارىن اسىل تۇقىمدى مال زاۋىتىنا اينالدىرۋ بولسا, تاعى ءبىر مىسالى – داۋلەسكەر كۇيشى ىقىلاس دۇكەن ۇلىنىڭ مەرەيتويىن وتكىزۋگە ءۇش جىل بۇرىن ارنايى قور اشىپ, دايىندىق جاساۋى.
1975 جىلدان الماتى زووتەحنيكالىق مال دارىگەرلىك ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارىمەن كەلىسىمشارت جاساسىپ, عىلىمي زەرتتەۋ سەلەكتسيالىق جۇمىستارىن جۇرگىزۋى ءۇشىن جاعداي جاسادى. ءوزى باس بولىپ, شارۋاشىلىقتاعى قوي تۇقىمىن اسىلداندىرۋ باعىتىندا 15 جىلداي جۇمىس جۇرگىزدى. ناتيجەسىندە, «سارىارقا» اسىل تۇقىمدى اق ءجۇندى قوي ءونىمى پايدا بولدى. رەسپۋبليكا كولەمىندەگى شارۋاشىلىق جەتىستىكتەرىنىڭ كورمەسىندە شارۋاشىلىقتىڭ
120 كگ تارتاتىن اپپاق ءجۇندى قوشقار تۇقىمى جوعارى كورسەتكىش كورسەتۋىنىڭ نەگىزىندە «جەڭىس» كەڭشارى اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى مارتەبەسىنە يە بولدى.
1993 جىلدارى مەملەكەت مۇلكىن جاپپاي جەكەشەلەندىرۋ كەزىندە «جەڭىس» كەڭشارى «اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىقتارىن جەكەشەلەندىرۋگە ەرەكشە جاعدايمەن قاراۋ كەرەك» دەگەن ۇكىمەت قاۋلىسىنا سۇيەنىپ, بۇرىنعى قۇرىلىمىن ساقتاپ قالدى. ەل ازاماتتارىنىڭ اۋىزبىرلىگى جانە زەينەتكەرلەر مەن اۋىلداستارعا كۇنكورىس قيىن بولاتىنىن ويلاپ, جيىرما جىل ەڭبەك ءوتىلى بار ديرەكتورلارعا بەرىلەتىن 20% اكتسيا ۇلەسىنەن سانالى تۇردە باس تارتقان, جەكەشەلەنۋگە جول بەرمەگەن سۇيىندىك بايكەن ۇلىنىڭ ازاماتتىعىنىڭ ارقاسى دەپ بىلەمىن. ءسويتىپ, سۇيكەڭ ءوزى ايتقانداي, ء«وز ەڭبەك وتانىنىڭ بىرلىگىن ساقتاپ, اكتسيونەرلىك قوعامعا ۇلەسىمدى قوسايىن» دەپ شەشتى.
ونىڭ بويىندا مەنمەندىك, مانساپقورلىق ادەتتەر جوق ەدى. كەرىسىنشە, قاراپايىمدىلىعى, يماندىلىعى باسىم, كىشىپەيىل, كەك ساقتامايتىن كەشىرىمشىل بولدى. وزىنەن جوعارى قىزمەتكەرلەرگە جاعىمپازدانۋدى, قىزمەتىن پايدالانىپ قالۋدى, مەملەكەت مۇلكىن باس پايداسىنا جاراتۋدى ويلامايتىن, تەك ءوزىنىڭ ەڭبەگى مەن تابىسىنا سەنەتىن ادال, ءيمانجۇزدى جان ەدى. ول پاراسات-پايىمى بيىك, ۇستامدى مىنەزىمەن قاراماعىنداعى ماماندارمەن, ەڭبەك ادامدارىمەن ءتىل تابىسىپ, سىيلاسىپ ەڭبەك ەتكەن, قىزمەتتە تازالىقتى, ادىلەت پەن شىندىق جولىن بەرىك ۇستانعان, ەل اعاسى اتانعان ازامات ەدى.
اللا بەرگەن جاستى جاساپ, ىزگىلىكتى ءىس تىندىرىپ, ارتىنا جارقىراعان ءىز قالدىرعان سۇيىندىك بايكەن ۇلىن جاستارعا ۇلگى ەتۋدى كوزكورگەن زامانداستارىنىڭ, ءبىزدىڭ ازاماتتىق بورىشىمىز دەپ بىلەمىن.
قۇرمان سادۋاقاسوۆ,
ەڭبەك ارداگەرى
