جادىراەۆ قانا جارادى
عالامدىق دودادا قازاقستاننىڭ ءتورت بالۋانى باق سىنادى. سول «كلاسسيكتەر» اراسىنان دەمەۋ جادىراەۆتىڭ عانا جولى بولدى. 77 كگ سالماقتا سىنعا تۇسكەن ساڭلاقتىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى جايىندا بۇعان دەيىن دە ءبىز سان مارتە اڭگىمەلەگەنبىز. سول سەبەپتى وعان قايتا ورالىپ جاتۋدىڭ قاجەتى جوق دەپ ويلايمىز. ەڭ باستىسى, جاسى 35-كە تاياعان جامپوز ءوزىنىڭ وجەتتىگى مەن تاباندىلىعى ارقىلى وسىنداي دارەجەگە جەتتى. جالپى, پاريج دەمەۋ ءۇشىن قۇتتى مەكەن بولدى. ولاي دەۋگە نەگىزى, جادىراەۆ ءوزىنىڭ سپورتتىق مانسابىنداعى ەڭ قوماقتى تابىستارىنا ءدال وسى شاھاردا قول جەتكىزدى. 2017 جىلى ول سەنا وزەنىنىڭ جاعالاۋىندا الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس مەدالىن موينىندا جارقىراتسا, ارادا جەتى جىل وتكەننەن سوڭ سول كورسەتكىشىن وليمپيا ويىندارىندا قايتالادى.
تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ گرەك-ريم شەبەرلەرى اراسىنان دەمەۋ جادىراەۆتىڭ ەسىمى وليمپيادادا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن التىنشى بالۋان رەتىندە تاريحتا قالدى. بورانبەك قوڭىراتوۆتىڭ شاكىرتىنە دەيىن اتالعان باسەكەدە يۋري مەلنيچەنكو (1996 جىلى) – التىن, گەورگي تسۋرتسۋميا (2004) مەن نۇرباقىت تەڭىزباەۆ (2008) – كۇمىس جانە محيتار مانۋكيان (2004) مەن دانيال گادجيەۆ (2012) قولا مەدالدى موينىندا جارقىراتتى. كەيىنگى ەكى جارىستان وتانداستارىمىز ولجاسىز ورالعانىمەن, وزگە مەملەكەتتەردىڭ تۋى استىندا ونەر كورسەتكەن قانداستارىمىز جاقسى ناتيجە كورسەتتى. اتاپ ايتساق, ەڭ جەڭىل سالماقتا سايىسقا تۇسكەن وزبەكستاننىڭ قازاعى ەلمۇرات تاسمۇراتوۆ ريو-دە-جانەيرودا جانە قىتايدىڭ قازاعى ءۋاليحان سەرىك ۇلى توكيودا ۇزدىك ۇشتىكتى تۇيىندەدى.
وكىنىشكە قاراي, وزگە «كلاسسيكتەرىمىز» ەل سەنىمىن اقتامادى. ايدوس سۇلتانعالي (60 كگ) العاشقى اينالىمنان اسا المادى. تۇساۋكەسەر كەزدەسۋلەرىن جەڭىسپەن اياقتاعان نۇرسۇلتان تۇرسىنوۆ (87 كگ) پەن ءالىمحان سىزدىقوۆ (130 كگ) ەكىنشى كەزەڭدە ءسۇرىندى. ءسويتىپ, دەمەۋ جادىراەۆتىڭ جالعىز جۇلدەسى كوڭىلگە دەمەۋ بولدى.
اڭىز ادام بوزكىلەممەن قوش ايتىستى
پاريجدەگى ويىنداردان كەيىن بىرنەشە سپورتشى ۇلكەن سپورتپەن قوش ايتىساتىنىن جاريا ەتتى. سولاردىڭ اراسىنان اتى اڭىزعا اينالعان ەكى بالۋانعا ەرەكشە نازار اۋدارا كەتسەك, ەش ايىبى جوق. العاشقىسى – ميحاين لوپەس. كۋبانىڭ قابىلانى ادام نانعىسىز كورسەتكىشكە قول جەتكىزدى. العاش رەت ول 2004 جىلى افينى وليمپياداسىنا قاتىسىپ, شيرەك فينالدا رەسەيلىك حاسان باروەۆقا جول بەردى. ول كەزدە بولاشاق جۇلدىز 22 جاستا ەدى. ەسەسىنە «ەل تەرريبل» (قورقىنىشتى) اتانعان تاۋ تۇلعا 2008 جىلى بەيجىڭدە, 2012 جىلى لوندوندا, 2016 جىلى ريو-دە-جانەيرودا, 2021 جىلى توكيودا قارسىلاس شاق كەلتىرمەدى. مىنە, ەندى پاريجدە بارلىق قارسىلاسىنان باسىم ءتۇسىپ, بەس دۇركىن وليمپيادا چەمپيونى اتاندى. لوپەسكە دەيىن بىردە-ءبىر بالۋان وسىنداي دارەجەگە جەتكەن ەمەس.
تاريحتىڭ سارعايعان بەتتەرىن پاراقتاساق, 2004-2016 جىلدار ارالىعىندا ايەلدەر كۇرەسىنىڭ قاس شەبەرى, جاپونيالىق كاوري يتيو تورتجىلدىقتىڭ باستى دوداسىندا ءتورت مارتە دارالاندى. گرەك-ريم كۇرەسىنەن كارل ۆەستەرگرەن (شۆەتسيا, 1920, 1924, 1932 جىلدارى) مەن الەكساندر كارەلين (كسرو, تمد, رەسەي, 1988, 1992, 1996), ەركىن كۇرەستەن الەكساندر مەدۆەد (1964, 1968, 1972) پەن بۋۆايسار سايتيەۆ (1996, 2004, 2008), وسى كۇرەس تۇرلەرىنىڭ ەكەۋىن دە جەتىك مەڭگەرگەن يۆار يۋحانسسون (شۆەتسيا, 1932 جىلى – ەكى رەت, 1936 جىلى), دزيۋدوشى تاداحيرو نومۋرا (جاپونيا, 1996, 2000, 2004) مەن تەددي رينەر (2012, 2016, 2024) بۇل بەلەستى ءۇش رەتتەن باعىندىردى.
بالۋانداردان بولەك, ونداي باق بوكسشىلار مەن اۋىر اتلەتتەرگە دە بۇيىرمادى. بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرى اراسىنان ماجارستاندىق لاسلو پاپپ (1948, 1952, 1956) جانە كۋبانىڭ قوس قابىلانى – تەوفيلو ستيۆەنسون (1972, 1976, 1980) مەن فەليكس ساۆون (1992, 1996, 2000), زىلتەمىرشىلەر سايىسىندا تۇركيالىق نايم سۋلەيمانوگلۋ (1988, 1992, 1996) مەن حاليل مۋتلۋ (1996, 2000, 2004), گرەكيالىق پيرروس ديماس (1992, 1996, 2000) پەن اكاكيوس كاكياشۆيليس (1992, 1996, 2000) جانە قىتايلىق ليۋي ءسياوتسزيۋننىڭ دە (2012, 2016, 2020) وليمپيادانىڭ ءۇش دۇركىن چەمپيونى دەگەن اتاقتارى بار. بىراق بوستاندىق ارالى باتىرىنىڭ وراسان زور تابىسىنىڭ قاسىندا بۇنىڭ بارلىعى دا قازىرگى كەزدە قاراپايىم كورسەتكىش سەكىلدى كورىنىپ قالدى.
الەمدىك سپورت تاريحىندا ءوز ورنىن ويىپ تۇرىپ العان ميحاين لوپەس فينالدىق سايىستان كەيىن اياقكيىمىن شەشىپ, بوزكىلەمدە قالدىرىپ كەتتى. بۇل ءراسىم بالۋاندار اراسىندا «ۇلكەن سپورتپەن قوشتاستىم» دەگەندى بىلدىرەدى. سول ساتتە تاۋ تۇلعانىڭ ءوزى عانا ەمەس, «گران-پالە-ەفەمەرگە» جينالعان سان مىڭ جانكۇيەر مەن كوگىلدىر ەكرانعا كوز تىككەن ميلليونداعان كورەرمەن كوزىنە جاس الدى. تىپتەن, ەگىلىپ جىلاعانداردى دا كوزىمىز كوردى. ءسويتىپ, اڭىز ادام بارشامىزعا «قوش!» دەدى.
بەلەنيۋك كەتتى, الەكسانيان قالدى
وليمپيا ويىندارىندا تولىق مەدالدار جيىنتىعىن ەنشىلەگەن 33 جاستاعى جان بەلەنيۋك تە ءدال سولاي ىستەدى. ونىڭ اكەسى ۆەنسان – رۋاندالىق, اناسى ليۋدميلا – ۋكراينالىق. ولار كەڭەس وداعى داۋىرىندە ستۋدەنت كەزىندە تانىسقان. كوڭىلى جاراسقان جاستار كوپ ۇزاماي, وتباسىن قۇردى. 1991 جىلى كيەۆتەگى پەرزەنتحانالاردىڭ بىرىندە جان دۇنيەگە كەلدى. 1994 جىلى رۋاندادا ازاماتتىق سوعىستىڭ وتى ءورشىدى. اكەسى سول جاققا اتتانىپ, مەرت بولدى. جان اتالعان مەملەكەتتىڭ استاناسىندا اناسى مەن اجەسىنىڭ قولىنا تاربيەلەندى.
ۋاقىت وزا بەلەنيۋك ۋكراينانىڭ ماقتانىشىنا اينالدى. وليمپيادادا – ءۇش (1+1+1), الەم چەمپيوناتىندا – بەس (2+1+2), ەۋروپا بىرىنشىلىگىندە – التى (3+0+3), ەۋروپا ويىندارىندا – ەكى (1+1+0) جانە دۇنيەجۇزىلىك ۋنيۆەرسيادادا (0+0+1) ءبىر جۇلدە الدى. 2019 جىلى ايگىلى بالۋان جوعارعى رادانىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى. جان بەلەنيۋك پارلامەنتتە جاستار جانە سپورت كوميتەتى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارادى. بۇل ازامات تا قولا مەدالدى قاناعات تۇتقاننان كەيىن اياقكيىمىن كىلەمدە قالدىرىپ, ءبىراز جانكۇيەردى جىلاتتى. بەلەنيۋك بويىنداعى بار كۇش-جىگەرى مەن قاجىر-قايراتىن ەندى ۋكراينا حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ ءۇشىن جۇمساۋعا بەكىندى.
ال جان بەلەنيۋكپەن تۇيدەي قۇرداس ارتۋر الەكسانياننىڭ ءالى دە كۇرەسپەن قوش ايتىسقىسى جوق. ءححى عاسىرداعى ارمەنيانىڭ ەڭ اتاقتى سپورتشىسى دەپ تانىلعان گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرىندە وليمپيادانىڭ (1+2+1) – ءتورت, الەم چەمپيوناتىنىڭ – جەتى (4+3+0), قۇرلىقتىق دودانىڭ 10 (7+2+1) جانە ەۋروپا ويىندارى (1+0+0) مەن دۇنيەجۇزىلىك ۋنيۆەرسيادانىڭ (0+1+0) ءبىر جۇلدەسى بار. ءوزىنىڭ اكەسى, اتاقتى باپكەر گەۆورگ الەكسانياننىڭ قولاستىندا جاتتىعاتىن ول باق وكىلدەرىنە بەرگەن سۇحباتىندا «مەن جەڭىسكە تويعان جوقپىن. ءالى دە الىسىپ-ج ۇلىسىپ, جەڭىس تۇعىرىنىڭ ەڭ بيىك ساتىسىنا كوتەرىلگىم كەلەدى. كۇندە سول ويمەن ويانامىن جانە سول ويمەن ۇيقى قۇشاعىنا كەتەمىن. ەڭ باستىسى, ماقسات بار. سوعان جەتۋ ءۇشىن الداعى جىلدارى دا ايقاسۋعا دايىنمىن. ال ەگەر موتيۆاتسيامنان ايىرىلسام, سول كۇنى-اق بوزكىلەمنەن كەتەمىن», دەپ مالىمدەدى.
لوپەستەن باسقالارى تۇعىردان تايدى
وسىدان ءۇش جىل بۇرىن توكيو وليمپياداسىندا باس جۇلدەنى ولجالاعان بالۋاندار اراسىندا تەك ميحاين لوپەس (130 كگ) عانا ءوز بيىگىندە قالا الدى. قالعانى تومەندەدى. وسىدان ءۇش جىل بۇرىن الدىنا جان سالماعان ونىڭ وتانداسى لۋيس ورتيس (60 كگ) پاريجدە 67 كگ سالماقتا سىنعا ءتۇسىپ, قولا مەدالدى قاناعات تۇتتى. جان بەلەنيۋك تە (87 كگ) ءۇشىنشى ورىننان اسا المادى. توكيودا دارا شىققان ءۇش دارابوز فرانتسيادا كورەرمەندەر نازارىنان تىس قالدى. تارقاتىپ ايتساق, يراندىق موحاممەد رەزا گەرايدىڭ (67 كگ) ورنىنا سايد ەسمايلي كۇرەستى. پارسى ەلىنىڭ جاس جولبارىسى سەنىمدى تولىعىمەن اقتادى. جاسىنداي جارقىلداعان ەسمايلي باس جۇلدەنى ولجالادى. ماجارستاندىق توماش لەرينتستى (87 كگ) الماستىرعان الەم چەمپيونى توماش لوشونتسي بۇل باسەكەدە ۇزدىكتەر قاتارىنا قوسىلا المادى. ال ساياسي جاعدايعا بايلانىستى رەسەي بالۋاندارىنىڭ وليمپياداعا قاتىسپاعانى بەلگىلى. 2021 جىلى كۇنشىعىس ەلىندە 97 كگ سالماقتا مۇسا ەۆلوەۆتىڭ توپ جارعانى ەسىمىزدە.
جاپونيانىڭ جۇلدىزى كەنەشيرو فۋميتا (60 كگ) وسىدان ءۇش جىل بۇرىن الاۋى تۇتانعان وليمپيا ويىندارىنداعى كۇمىسىن پاريجدە التىنعا الماستىردى. كۇنشىعىس ەلىندە قولاعا قول سوزعان يراننىڭ پەحلەۆانى موحاممادحادي ساراۆي (97 كگ) بۇل جولى باس جۇلدەنى قانجىعاسىنا بايلادى. ال پارۆيز ناسيبوۆ (67 كگ) پەن ارتۋر الەكسانيان (97 كگ) ءوز ورنىن ساقتاپ قالدى.
پاريج وليمپياداسىندا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن بالۋاندار اراسىنداعى ەڭ ەرەسەگى ميحاين لوپەس ەكەنىن ايتا كەتۋگە ءتيىسپىز. وليمپيادانىڭ بەس دۇركىن چەمپيونى 20 تامىزدا 42 جاسقا تولادى. فينالدا لوپەسكە ەسە جىبەرگەن چيليلىك ياسماني وكوستا – 36 جاستا. ارداگەرلەر قاتارىندا دەمەۋ جادىراەۆ تا بار. وليمپيادانىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى اتانعان جەرلەسىمىزدىڭ جاسى 35-كە تايادى. ال ەڭ جاس چەمپيون – 21 جاستاعى سايد ەسمايلي. ونىمەن تۇيدەي قۇرداس ازەربايجاندىق حاسرات جافاروۆ 67 كگ سالماقتا ۇزدىك ۇشتىكتى تۇيىندەدى.
سونىمەن, فرانتسيانىڭ باس شاھارىندا وتكەن جارىستا يران مەن جاپونيا قۇرامالارى كەرەمەت ناتيجە كورسەتتى. پارسى ەلى پەحلەۆاندارى 2 التىن, 1 كۇمىس جانە 1 قولانى ولجالادى. كۇنشىعىس ەلىنىڭ ورەندەرى باس جۇلدەنىڭ ەكەۋىن ءوز قورجىنىنا سالدى. ءۇشىنشى ورىندا – كۋبا. بوستاندىق ەلىنىڭ بالۋاندارى 1 التىن مەن 2 قولانى ەنشىلەدى. سونداي-اق بۇل جارىستا بولگاريا (1+0+0), قىتاي (0+1+2), ارمەنيا (0+1+1), ۋكراينا (0+1+1), قازاقستان مەن چيلي (0+1+0), قىرعىزستان (0+0+3), سولتۇستىك كورەيا, ازەربايجان جانە دانيانىڭ (0+0+1) گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرى جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى.
