فوتو: el.kz
ءونىم نەگىزىنەن ىشكى نارىققا جىبەرىلەدى. سەرىكتەستىك باسشىسى ءرابيا بايتەمىروۆا زاۋىت اشپاس بۇرىن ساۋدامەن اينالىسقان. 2000 جىلداردىڭ باسىندا كەڭسە تاۋارىن ساتىپ, كەيىن ويىنشىق بيزنەسىنە كوشكەن.
بالالار وينايتىن ويىنشىق زاتتارىن سوناۋ يران, قىتايدان تاسىپ, جول ازابىن ابدەن تارتقان. شەكارادان ءوتۋ, كەدەندىك باقىلاۋدا ساعاتتاپ تۇرۋ كەلىنشەككە وڭاي تيمەگەن. سودان نەگە وسى ويىنشىقتاردى ءوزىمىز شىعارماسقا دەگەن وي كەلەدى. قالاداعى ءۇيىن كەپىلدىككە قويىپ ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەن 14%-بەن نەسيە الادى. بۇل قاراجاتقا قىتايدان شاعىن ستانوك ساتىپ اكەلىپ, ويىنشىق شىعارۋ ونەركاسىبىنە كىرىسەدى. قىتايمەن اراداعى بيزنەس بايلانىستى جۇرگىزۋگە قىتاي ءتىلىن ەركىن مەڭگەرگەن بالاسى ناۋرىزبەكتىڭ كوپ كومەگى تيەدى.
ەكىنشى جولعى نەسيە قارجىسىنا «دامۋ» قورى ارقىلى قول جەتكىزەدى. ايتۋىنشا, 14%-بەن بەرىلەتىن نەسيەنىڭ جارتىسىنا جۋىعىن مەملەكەت ءوزى وتەگەن. قارجىلاي قولداۋعا يە بولۋىنا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2020» باعدارلاماسىنا قاتىسۋى دا سەپ بولىپتى. 40 ملن تەڭگە نەسيە قارجىسىنا قىتايدان تاعى دا قوسىمشا ستانوكتار الدىرادى.
«باستاپقىدا ازداپ قوبالجىدىق. كاسىپتى يگەرىپ كەتە الامىز با دەپ كوپ ويلاندىق. رەسەي مەن بەلورۋسيادان باسقا دا ەلدەردەن ىشكى نارىققا كىرىپ جاتقان ويىنشىق كوپ. سولارمەن باسەكەلەسە الامىز با دەگەن كۇمان بولدى. بىراق تاۋەكەلگە بەل بۋىپ, ويعا العان يدەيامىزدى باستاپ كەتتىك. ادەپكىدە ويىنشىق وندىرىسىندە تالاپ ەتىلەتىن ءتيىستى سەرتيفيكاتتاردى الۋ قيىنعا سوقتى. قۇزىرلى مەكەمەلەر باسىندا سەنىمسىزدىك تانىتتى. ويىنشىق شىعارۋ وڭاي ەمەس, كاسىپتى جۇرگىزە الاسىزدار ما دەپ كۇدىك كەلتىرىپ, سوزبالاڭعا سالىپ جىبەردى. بىراق قىتايعا ستانوك الۋعا بارعانىمىزدا ءلام دەگەن جوق. نيەت بولسا كەز كەلگەن تاۋاردى شىعارۋعا بولادى دەپ قايتا جىگەرلەندىردى. ودان ەلگە كەلگەن سوڭ سانيتارلىق-ەپيدەميالىق قىزمەت قۇجاتتار تالاپ ەتىپ, ءبىراز ساندالتتى. اقىرى سوڭىندا سەس مەكەمەسىنىڭ باسشىسىنا كىرىپ, سوتتاسۋعا دەيىن باردىم. ول كەزدە ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى قولداۋ, ءتۇرلى اكىمشىلىك كەدەرگىنى الىپ تاستاۋ بويىنشا باستامالار ءجۇرىپ جاتىر ەدى. سونىڭ اسەرى بولدى ما, ايتەۋىر ءىس ءبىزدىڭ پايدامىزعا شەشىلدى», دەيدى كاسىپكەر.
كەيىن جەرگىلىكتى اكىمدىك ەرەكشە وندىرىسكە نازار اۋدارىپ, قالاداعى يندۋستريالدى ايماقتىڭ بىرىنەن جەر ۇسىنادى.
«ويىنشىقتار وندىرىسىندە پوليپروپيلەن, پوليەتيلەن سەكىلدى شيكىزات تۇرلەرىن قولدانامىز. قاتتى زاتتارعا پوليپروپيلەن, جۇمساق بولشەكتەرگە پوليەتيلەن جۇمسالادى. ءبىرىنشى كەزدە وزىمىزدەن شىققان شيكىزاتتى پايدالاندىق. الايدا ونىڭ ساپاسى وتە ناشار. وتاندىق شيكىزاتتان جاسالعان ويىنشىقتارىمىز سىنىپ كەتە بەردى. سوسىن رەسەيدىڭ شيكىزاتىن ساتىپ الا باستادىق. ۋاقىت وتە كەلە وتاندىق شيكىزات ساپاسى جاقساراتىن شىعار. وعان دا ءبىراز مەرزىم كەرەك قوي. تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, ونىمدەرىمىز ەكولوگيالىق تازا. كەيبىر ءيسى مۇڭكىگەن يمپورتتىق ويىنشىقتار سياقتى ەمەس. قاي جاستاعى بالا بولسا دا ويناۋعا ەشقانداي قاۋىپ تۋدىرمايدى دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىن», دەدى ر.بايتەمىروۆا.
كاسىپكەر سوزىنشە, ىشكى نارىقتا وزبەكستان, تۇرىكمەنستان تاۋارلارىمەن باسەكەلەسۋ وتە قيىن كورىنەدى. سول ءۇشىن شەكارادان تاۋار وتكىزۋ ماسەلەسىندە ءسال دە بولسا باقىلاۋدى كۇشەيتسە, وتاندىق كاسىپكەرلەردى قولداۋ ءۇشىن مەملەكەت ءوز نارىعىن قورعاسا دەگەن تىلەگىن جەتكىزدى. بىراق مۇنىڭ ىسكە اسۋى قيىن سەكىلدى. سەبەبى وزبەكستانمەن ارادا ەركىن تاۋار اينالىمى جونىندە كەلىسىم بار. سوعان وراي كورشىلەس ەلدەن كەلەتىن تاۋارلارعا شەكتەۋ قويۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل جونىندە قۇزىرلى ورگانداردىڭ ۇسىنار قانداي دا ءبىر جاۋابى بار ما ەكەن؟
ر.بايتەمىروۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وزبەكستان مەن تۇرىكمەنستان شيكىزاتتى وزدەرى شىعارادى, سوسىن ساپاسى دا مىقتىراق. ول ءبىزدىڭ نارىققا كىرگەندە وتاندىق ويىنشىقتار باعا جاعىنان دا, ساپا جاعىنان دا باسەكەلەسە الماي قالادى.
دەگەنمەن وسى كۇندە شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمدىگى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ بويىنشا بارلىق جاعدايدى جاساپ كەلەدى. سونىڭ ءبىر مىسالى – جۋىردا اشىلعان كاسىپكەرلەرگە قىزمەت كورسەتەتىن ارنايى مەكەمە. ول جەرگە بارعان جاندار كاسىپكەر بولۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك, جوبانى قالاي ىسكە اسىرۋعا بولادى, قانداي قۇجاتتار تالاپ ەتىلەدى دەگەن سۇراقتارعا تولىققاندى جاۋاپ الىپ, ءتىپتى العاشقى جوباسىن باستاۋ بويىنشا ءتۇرلى سەرۆيستىك كومەك الا الادى. ودان بولەك, مەگاپوليستە «ىسكەر قالا» دەپ اتالاتىن جەرگىلىكتى باعدارلاما قابىلدانعان. وسى باعدارلاماعا سايكەس كاسىپكەرلەرگە ءوندىرىس الاڭدارى جالعا بەرىلىپ, ونىڭ قۇنىن تولەۋ جاعىنان باستاپقى كەزدە اكىمدىك ءوزى كومەكتەسىپ وتىرادى.
وسى جاردەمنىڭ ءبارىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك پرەزيدەنتتىڭ كاسىپكەرلىك سالانى قولداۋ ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرۋ كەرەگى جونىندە جولداۋدا ايتقان تاپسىرمالارى نەگىزىندە ىسكە اسىرىپ كەلەدى.
كاسىپكەر الداعى ۋاقىتتا قىتاي نەمەسە تۇركيا ينۆەستورلارىمەن بىرلەسىپ, قالاداعى يندۋستريالدى ايماقتان ۇلكەن زاماناۋي زاۋىت اشۋدى ماقسات ەتىپ وتىر.
شىمكەنت
