پايدالانىلماعان جەر مەملەكەتكە قايتادى

ەسكەرەتىن ەرەكشەلىك

جەر كودەكسىنىڭ 14-1 بابىنىڭ 3-تارماعى, 2-تارماقشاسىنا سايكەس جەر ۋچاسكەلەرىن بەرۋ جانە ولاردىڭ نىسانالى ماقسا­تىن وزگەرتۋ جونىندەگى ۇسى­نىس­­ت­ار مەن شەشىمدەر جوبا­cىن دايىنداۋ جەرگىلىكتى اۋدان نەمەسە وبلىستىق ماڭىزى بار قالاداعى ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ قۇزىرەتىنە كىرەدى.

سالا ماماندارىنىڭ سوزىنشە, ءبىر نازار اۋداراتىن نارسە بار. مىسالى, جەكە شارۋا قوجالىعى بار ادامنىڭ بىرنەشە جىل جالعا العان جايىلىمدىق جەرى بولادى. بىراق قوجالىق يەسى وزىندەگى مالدى شارۋاشىلىقتىڭ ەمەس, بازاداعى جەكە باسىنا تىركەپ قويادى. سايكەسىنشە, ول جەرىن پايدالانباعان بولىپ ەسەپتەلەدى. مىنە, وسىنداي تۇسىنبەۋشىلىك ورىن الىپ جاتادى. ەكىنشى ءبىر جاعداي, شا­رۋا­شىلىق ەسەبىنە مال تىركەل­سە دە, نورمادان از بول­ماعانى دۇرىس. مىسالى, مال باسىنا بە­كىتىلگەن جەر كولەمى بار. زاڭمەن بەكىتىلگەن ءار وبلىستىڭ جەر ەرەك­شەلىگىنە قاراي جۇكتەمە نور­ماسى دا ءارتۇرلى. مىسالى, قىزىل­وردا وبلىسىنداعى جەر جاعدايىنا قاراي ءتورت ت ۇلىكتىڭ ءاربىر باسىنا, ياعني سيىرعا 15, قوي مەن ەشكىگە 3, جىلقىعا 18, تۇيەگە 21 گەكتار جايىلىمدىق جەر الاڭى بەكىتىلگەن. وسىنى دا ەسكەرۋ كەرەك. دۇرىسى, جەر يەلەرى اۋداندىق نەمەسە وبلىس­تاعى جەر رەسۋرستارىن باقىلاۋ سالاسىنداعى ماماندارمەن جولىعىپ, كەڭەس العانى دۇرىس.

«2022-2023 جىلدارى 3,2 ملن گەكتار الاڭدا جەر زاڭنا­ماسىنىڭ تالاپتارىن بۇزۋشى­لىقتاردى جويۋ تۋرالى ءبىر جىل مەرزىمگە نۇسقاما العان جەر پايدالانۋشىلار تاراپىنان قايتا يگەرۋ جۇمىستارى ءجۇردى. بيىل دا 208,6 مىڭ گەكتار الاڭدا جەر پايدالانۋشى­لار ءوز جەرلەرىن قايتا يگەرۋ­مەن اي­نالىسىپ جاتىر. بۇل جۇ­­مىس جالعاسۋدا جا­نە مينيستر­لىكتىڭ ەرەكشە باقى­لاۋىندا», دەپ كورسەتكەن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى جاۋابىندا.

تسيفرلاندىرۋ جىل سوڭىندا اياقتالادى

ءشولدى جانە شولەيت اۋماق­تاردى قوسپاعاندا, رەسپۋب­لي­كانىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى القابىنىڭ 158,2 ملن گەكتارى نەمەسە 77,0%-ى تسيفرلاندىرىلدى. بيىل 94,4 ملن گەكتار اۋىل شارۋاشىلىعى القابىن تسيفر­لاندىرۋ جوسپارلانعان. وسى جىلدىڭ 16 قاڭتارىندا 2022 جىلى مەملەكەتكە قايتارىل­عان پايدالانىلماعان اۋىل شارۋا­شىلىعى جەرلەرىنىڭ ينتەراك­تيۆتى كارتاسى – «jerkarta.gharysh.kz» گەوسەرۆيسى ىسكە قوسىلعان ەدى. قازىر ينتەراكتيۆتى كارتا بارلىق پايدالانۋشى ءۇشىن اشىق قولجەتىمدىلىكتە جۇمىس ىستەيدى. بۇل – ازاماتتارعا, جەر­گىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جەر ۋچاسكەلەرىنە قۇقىق بەرۋ تۋ­رالى ءوتىنىش جاساۋعا ۇلكەن مۇم­كىندىك. ءارى جىلدار بويى پاي­دا­لانىلماعان اۋىل شارۋا­شى­لىعى جەرلەرىن اينالىمعا ۋاق­تىلى تارتۋعا قىزمەت ەتەدى.

ەكىنشىدەن, «jerkarta.gharysh.kz» گەوسەرۆيسىنە جايىلىمدىق القاپتاردا تاپشىلىعى بار اۋماق­­تاردىڭ ورنالاسقان جەرى تۋ­را­­لى دەرەكتەر ەنگىزىلىپ جاتىر.

«حالىقتىڭ قولدا بار مالىن جايىلىممەن جانە شابىن­دىقپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن مەم­لەكەت مەنشىگىنە وتكەن جەر­لەر­دى ەلدى مەكەن جەرىنە قوسۋ ارقى­لى شەكارالارىن ۇلعايتۋ كەرەك. ال ەلدى مەكەن ىرگەسىنەن جەر ۋچاسكەسىنىڭ ىڭعايى بولما­سا, جازعى جايىلىمداردى سول بوساعان جەرلەر ەسەبىنەن كوبەيت­كەن ءجون. سونداي-اق ەكىنىڭ ءبىرى شارۋا قوجالىعىن نەمەسە مەم­لەكەتتىك ەمەس زاڭدى تۇلعا قۇ­رىپ جۇمىس ىستەي المايدى, سون­دىقتان وسىنداي ازا­مات­­تار­دىڭ مۇقتاجىن وتەۋدە شابىن­دىق, جايىلىم بەرۋدى ەڭ ءبىرىن­شى ورىنعا قويۋ كەرەك. بۇگىن­دە اۋىل شارۋاشىلى­عى وندىرى­سىمەن اينالىساتىن ازاماتتار مەن مەملەكەتتىك ەمەس زاڭدى تۇلعالارعا جەردى جالداۋ قۇقىعىن بەرۋ ارقىلى كونكۋرس ۇيىمداستىرىلعانمەن, ونىڭ ارى قارايعى جاۋاپكەرشىلىگىنە ەشكىم كوڭىل بولمەيدى. سەبەبى كەز كەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن ازاماتتىڭ بىرىن­شىدەن, ارنايى ءبىلىمى جوق, ەكىنشىدەن, اۋىسپالى ەگىستىكتى ساقتاۋ, جەردى ۇتىمدى پايدالانۋ, قۇنارلىلىعىن بۇزباۋ, مول ونىمگە قول جەتكىزۋ تۇرعىسىنان بىلەرى از», دەيدى س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى «كاداستر» كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى ايداربەك بەرىستەنوۆ.

جەردى الۋدىڭ دا جاۋاپكەرشىلىگى بار

ونىڭ سوزىنشە, كەز كەلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءوندىرىسى ءۇشىن جەر ۋچاسكەسىن الاتىن ازاماتتان جەردى يگەرۋدىڭ نەمەسە پايدالانۋدىڭ ناقتى جوباسىن تالاپ ەتۋ كەرەك جانە بۇل جۇمىستى بۇرىنعى جەر پاي­دالانىپ جۇرگەندەرگە دە مىن­دەتتەۋ ماڭىزدى. سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنىڭ بارلىعى اۋداندار اۋماعىن­دا  ورنالاسقان, ال ونى وبلىس ورتا­لىعىنداعى جەر رەسۋرستا­رىن باسقارۋ دەپارتامەنتى قادا­عالايدى. ياعني جەردى قالاي پايدالانىپ جاتقانىن تەكسەرۋدە بەلگىلى جۇيە قالىپتاسپاعان.

ماقالا باسىندا ايتىلعان­داي, 2022-2023 جىلدارى مەملە­كەتكە قايتارىلعان 10 ملن گەك­تار جەر دە ينتەراكتيۆتى كارتا­عا ەنگىزىلگەن. وسى جىلدىڭ ءبى­رىن­شى جارتىجىلدىعى قورى­تىن­دىسىندا مەملەكەتكە قايتا­رىلعان جەرلەردى كارتاعا ەنگىزۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن پايدالانىلماعان جانە زاڭسىز بەرىلگەن اۋىل شا­رۋا­شىلىعى جەرلەرىن مەملە­كەتتىك مەنشىككە قايتارىپ الۋ, ونى قايتا تاراتۋ جۇمىستارى دا ءجۇرىپ جاتىر. تاراتىپ بەرگەنمەن, دۇرىس يگەرۋ دەگەن ماسەلە بار. گاپتىڭ ءبارى وسى جەردە. قازىر كوپ اۋىل شارۋاشىلى­عى قۇرىلىمدارى جەردى قايتا العانمەن, ونىڭ قارجىسى, جەر­دى وڭدەۋ تەحنيكاسى سياقتى قاجەت­تىلەرى بار ما, جوق پا؟ الدە قۇر قاعاز بەتىندە عانا بيزنەس جوسپار تۇزىلگەن بە؟ مىنە, وسىلاردى ءجىتى تەكسەرۋ بولماي تۇر. دۇرىسى, ەڭ الدىمەن, العان ادامنىڭ جەردى يگەرۋ مۇمكىندىگىن انىقتاعان ءجون. جەر ساپاسىن, توپىراق قۇندىلىعىن ساقتاۋ دا بىزدە كەمشىن. سوندىقتان جەردى ءتيىم­دى پايدالانامىز دەسەك, ءبىز سول جەردى قايتا العان جاڭا پايدا­لانۋشىعا ءتيىستى تالاپ قويعا­نىمىز دۇرىس. ياعني ۇزاق مەرزىم­دە جالعا العانداردان جەر قۇ­نا­­رىن ساقتاۋ, دۇرىس يگەرۋ شارت­­تارى مەملەكەت تاراپىنان ءاردايىم قاتاڭ قاداعالانعانى ءجون. ايتپەسە, جەردى ابدەن توزدى­رىپ جىبەرگەندەر تۋرالى مى­سال كوپ», دەيدى ءماجىلىس دەپۋ­تا­تى, «اۋىل» پارتياسى فراك­تسيا­سىنىڭ مۇشەسى اناس باققوجاەۆ.

ۇكىمەتتىڭ تالابى قاتاڭ

ەندى جەر ساپاسىن ساقتاۋدا كەمشىلىك قالىپتاسسا, ۇكىمەت تە قاتاڭ شارالار قابىلداماق. جەر يەلەرىنە قويىلاتىن توپىراق ساپاسىن, وسىمدىك جامىلعىسىن ساقتاۋ, جايىلىمنىڭ توزۋىن بولدىرماۋ, اۋىسپالى ەگىستەردى ساقتاۋ جانە جەردى ۇتىمدى پايدالانۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا قا­تىستى تالاپ كۇشەيەدى. مۇنداي تاپسىرمانى بيىل 3 ساۋىردە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى سەرىك جۇمانعارين بەردى.

«نەگىزگى مىندەتىمىز – جەردى قايتارۋ عانا ەمەس, ءتيىمدى پايدالانۋ جانە جەر پايدالانۋشىلاردى باقىلاۋ. الىنعان جەردى پايدالانۋ مەن جاقسارتۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ قاجەت. بايقاۋ شارتتارىن بيزنەس-قوعامداستىق, اكىمدىك جانە باسقا دا مۇددەلى قاتىسۋشىلارمەن تالقىلاعان ابزال. توپىراقتى, وسىمدىك قۇرامىن ساقتاۋ, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ بويىنشا قارسى مىندەتتەمەلەر قويۋ كەرەك. ول ءۇشىن جەردى ءبولۋ­د­ىڭ جاڭا ەرەجەلەرى مەن قاعي­دات­تارىن ازىرلەۋ قاجەت», دەدى س.جۇ­مانعارين پايدالانىلماي جاتقان جانە زاڭنامانى بۇ­زا وتىرىپ بەرىلگەن جەرلەر­دى الىپ قويۋ ماسەلەلەرى جونىن­دە­­گى كو­ميسسيانىڭ كەزەكتى وتىرىسىندا.