تاپشىلىقتى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن كىرىس كوزدەرى ارتاراپتاندىرىلماعان, ءتىپتى مۇنى شەشۋگە جاڭا سالىق كودەكسىنىڭ الەۋەتى جەتپەيدى. سەبەبى بىزدە ماسەلە شەشىم قابىلداۋعا بايلانىستى. تالقىلاۋ, سىني تالداۋ جوق. ءوز باسشىسىنا بۇلاي ىستەۋگە بولمايدى دەپ ايتا الاتىن ماماندار دا از. مۇنىڭ كەرى اسەرى قوعامدىق سانادا دا, ەكونوميكادا دا دامۋعا تەجەۋ بولدى. بىزگە ۇلتتىق ينۆەستورلار ينستيتۋتىن قۇرۋعا جەتكىلىكتى ۋاقىتتى ءتيىمدى پايدالانا المادىق. بيزنەس مەملەكەتتىڭ سۋبسيدياسىنا تاۋەلدى, سۋبسيدياسىز ەكى قادام العا جىلجي المايدى. ەكونوميكا سۋبسيديادان قۇتىلعان كەزدە عانا بيزنەستىڭ دە, نارىقتىڭ دا تىنىسى اشىلادى. سۋبسيدياعا تاۋەلدىلىك پەن ورتا تابىس تۇزاعىنا دەگەن تاۋەلدىلىكتىڭ اراجىگى بىرىگىپ كەتتى.
مەن بيزنەستى سۋبسيديالاۋعا قارسى ەكەنىمدى وسىعان دەيىن تالاي رەت ايتقانمىن. ۇكىمەت كەي جەرلەردە بۇرمالاۋ بارىن, ال كەي جەرلەردە سالانىڭ دامىماعانىن كورىپ وتىر. ەگەر ناقتى وسىمگە قولجەتكىزگىمىز كەلسە, جەڭىلدەتىلگەن باعدارلامالاردان باس تارتۋدى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرۋىمىز قاجەت. سول كەزدە عانا سۋبسيديالاۋ ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىن وسىرۋگە جول اشادى. سۋبسيديالاردى ءبولۋدىڭ اشىق تەتىگى ءۇشىن بۇل ۇدەرىستى تۇسىنىكتى جانە اشىق ەتەتىن قاعيداتتار بولۋى كەرەك: جەكەلەگەن سالالاردى ءبىر-بىرىنەن الالاۋعا, بولۋگە بولمايدى. ەگەر شارتتى تۇردە الىپ قاراساق, سۋبسيديا 7% بولسا, وندا كومپانيا ءۇشىن مولشەرلەمە بانكتىڭ تاۋەكەلى مەن مارجاسىنا بايلانىستى وزگەرەدى. كەيبىر بانكتەر 14%, كەيبىرەۋلەرى 12%, 16%-دى ۇسىنادى. سودان كەيىن تۇپكىلىكتى مولشەرلەمە 5-تەن 9%-عا دەيىن وزگەرەدى. بۇل قيسىندىراق, ويتكەنى كومپانيالاردىڭ تاۋەكەل ءپروفيلى ءارتۇرلى. سۋبسيديالاردى قابىلداۋدىڭ نەگىزگى كريتەريى قوسىمشا قۇن بولۋى كەرەكتىگى ءجيى ايتىلادى. بۇل قيىن ەمەس.
حالىقارالىق تاجىريبەدە سۋبسيديا الۋعا قۇقىعى بار لوكاليزاتسيالانعان تاۋار وندىرۋشىلەردى تىزىلىمگە ەنگىزۋدىڭ ناقتى تسيفرلىق تەتىگى بار. مۇنداي تەتىكتى ستراتەگيالىق جوسپارلاۋ جانە رەفورمالار اگەنتتىگىنىڭ شەڭبەرىندە دايىنداۋعا بولادى. ەگەر شىرىن ءوندىرۋشى قىتاي كونتسەنتراتىن, رەسەيلىك قانتتى جانە تۇرىك ورامدارىن پايدالانسا, شىرىن ءوندىرىسىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا قاراماستان, ونىڭ لوكاليزاتسياسى ەل ءۇشىن تومەن بولادى, سوندىقتان مۇنداي ونىمگە سۋبسيديا بەرۋدىڭ ماعىناسى جوق. وسىعان بايلانىستى, سۋبسيديا الۋشىنىڭ ەسەپتەردى تەكسەرۋگە كىرىسۋى, ديرەكتورلار كەڭەسىن قۇرۋى جانە بەلگىلى ءبىر كەزەڭدە, مىسالى, ESG قاعيداتتارىن قولدانا باستاۋى ماڭىزدى. بۇل بولاشاقتا دۇرىس كورپوراتيۆتىك باسقارۋعا يە تۇراقتى كاسىپورىنعا يە بولۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەگەر كىرىس وسسە نەمەسە شىعىن تومەندەسە, وندا كاسىپكەر تابىس سالىعى مەن قوسىمشا قۇن سالىعى تولەمدەرىن كوبەيتەدى. ەگەر جۇمىس ورنى وسسە, وندا جالاقىعا سالىناتىن سالىق وسەدى. مۇنىڭ ءبارىن قۇزىرلى ورىندار ارقىلى تەكسەرۋ وتە وڭاي.
جىل سايىن سۋبسيديالاردى 1%-عا ازايتىپ, 5-7 جىلدان كەيىن سۋبسيديالاردان تولىق باس تارتۋ كەرەك. قازىرگى مودەل ەكونوميكانى جىلىنا 6% وسىرۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى. ەگەر سۋبسيديالىق ساياساتتى قايتا قۇرماساق, كومپانيالار سۋبسيديا كۇتىپ, جاڭا جوبالاردى باستامايدى, ال سۋبسيديا العان كومپانيالار نارىقتى مونوپوليالاپ, تۇتاستاي العاندا سالالاردىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. باسەكەلەستىك جانە بارىنە ورتاق زاڭ عانا وسىمگە مۇمكىندىك بەرەدى. ال بىزدە كەرىسىنشە بولىپ كەلدى. شوب سەگمەنتىندە بىرەۋلەر مەملەكەتتىڭ دەمەۋ قارجىسىن كوبىرەك, ەندى ءبىرى ازىراق الادى. بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە بەرىلەتىن كومەكتىڭ قانداي شارتپەن بەرىلەتىنى – جەكە تاقىرىپ. شىن مانىندە, بۇل قارجى بيزنەستى قارجىلاندىرۋعا ەمەس, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا باعىتتالسا, اڭگىمە باسقاشا بولار ەدى. بارلىعى قانداي رەفورمالار قاجەت ەكەنىن شامامەن تۇسىنەدى, بىراق وكىنىشكە قاراي, بۇل رەفورمالاردى ىسكە قوسۋدىڭ تەتىگى ءالى جوق.
ينفراقۇرىلىمعا ينۆەستيتسيانى ۇلعايتىپ, بارلىق ەكونوميكالىق اگەنتتەرگە تەڭ مۇمكىندىك جاساساق سۋبسيدياعا دەگەن قاجەتتىلىكتىڭ سالماعى جەڭىلدەيدى. ەكونوميكانى ساۋىقتىرۋمەن اينالىسپاساق, دامۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن تۇيتكىلدەردىڭ ءتۇيىنى شيەلەنىسە بەرمەك.
