ءيا, قوعامنىڭ العا جىلجىپ, ورىستەۋى ونىڭ رۋحاني دەڭگەيىمەن تىكەلەي بايلانىستى. ساۋاتى, مادەنيەتى, ءبىلىمى جەتكەن ادام تۇرمىستىق جاعدايىن دا قالاۋىنشا تۇزەپ الۋعا قاۋقارلى ءارى قوعامدى دا دامىتادى. سول سەبەپتى اۋەلى مازمۇن تۋ كوتەرۋگە ءتيىس قوي. ول مازمۇننىڭ وشاعى وتباسى مەن مەكتەپ بولسا, وتانى كىتاپحانا ەكەنى بەلگىلى.
ىنتالىعا يگىلىك مول
بۇگىندە وقىپ, ىزدەنەم دەگەن كىسىگە مۇمكىندىك وتە كوپ. الاقاننىڭ اياسىنداعى سمارتفونىڭىزعا ايداي الەم سىيىپ تۇر. جوڭكىلگەن كەرەكتى-كەرەكسىز اقپارات اراسىندا ەلەكتروندى كىتاپحانالار دا بار. تىركەلىپ الىپ كەز كەلگەن كىتاپتى وقي الاسىز, ءتىپتى كەيبىرىن جۇكتەپ الۋعا دا بولادى. قازاقستاننىڭ ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسىنىڭ قورى كازنەب.كز پورتالىنا قوتارىلعان. اۆتورلاردىڭ رۇقساتىمەن ەڭ قۇندى دەگەن ەڭبەكتەر جۇكتەلگەن. الماتىداعى ۇلتتىق كىتاپحانا جانە ەلىمىزدەگى كوپشىلىك كىتاپحانانىڭ قورىنداعى دۇنيەنى وسى پورتال ارقىلى وقي الاسىز. بۇگىنگە دەيىن قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنان سالالىق ەڭبەكتەر ەنگىزىلسە, قازىر تۇركى اكادەمياسىمەن كەلىسىمشارت جاسالىپ جاتىر ەكەن. مەموراندۋم ارقاسىندا اتالعان مەكەمەلەردىڭ كىتاپحانا قورلارى كازنەب.كز ۇلتتىق پورتالىنا قويىلادى دەگەن ءسوز. سونداي-اق پورتالدى پايدالانۋشىلار قازىر الەم بويىنشا 100 مەملەكەتتەن اسادى. سايتقا كىرىپ, كىتاپ اۆتورىن يا تاقىرىبىن جازىپ, تاۋىپ ال دا, سۋسىنىڭدى قاندىر, ەشقانداي كەدەرگى جوق. بۇل مىڭنان ءبىر مىسال عانا. جولعا قويىلعان, قولعا الىنعان قانشاما جوبا بار.
مۇنى نەگە ايتىپ وتىر دەيسىز عوي؟ دەرەككوزدەرى سۋشا ساپىرىلعان وسىنشاما اقپارات عاسىرىندا مۇنشا رۋحاني اشتىق ورىن الادى دەپ كىم ويلاعان؟ كۇنى كەشە عانا ەلىمىزدە ۇلتتىق كىتاپ كۇنى جاڭا مەرەكە رەتىندە ەنگىزىلدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءۇشىنشى ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ نەگىزگى سەسسياسىندا بەرگەن تاپسىرماسىنا بايلانىستى 23 ءساۋىردى ۇكىمەت قاۋلىسىمەن اتاۋلى داتا رەتىندە بەكىتتى. مۇنىڭ سىرتىندا ء«بىر ەل – ءبىر كىتاپ», قانشاما كىتاپ كورمەلەرى بولا تۇرا وسىنداي باستاماعا بارۋ وقىرمان ۇلت قالىپتاستىرۋ قاجەتتىلىگىنەن, قوعامدى كىتاپ وقۋعا بۇرۋدان تۋىپ وتىرعانى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.
قازىرگى كىتاپحانالاردا وقىرماندارعا بارلىق جاعداي قاراستىرىلعان. استاناداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناعا كىرسەڭىز, بوساعادان اتتاعاننان باراقاتتى كۇيگە دۋشار بولاسىز. اشىق ءتۇستى الەمنىڭ انا شەتى مەن مىنا شەتىنىڭ قاي تۇسىنا بولسىن جايعاس تا, قالاعان كىتابىڭا تاپسىرىس بەرىپ, الدىرىپ باس قويۋعا بولادى. كىتاپ ورداسىنىڭ ديرەكتورى عازيزا قۇدايبەرگەنقىزى كىتاپحانانىڭ وزىنە ءتان ءتۇسى بارىن ايتادى. جارىق ساۋلەنىڭ ءوزى بىرنەشە تۇسكە بولىنەتىنى, سولاردىڭ ىشىندە وقۋعا شاقىراتىنى ءبىر بولەك ەكەن.
سونىمەن كوپشىلىكتى كىتاپ وقۋعا قالاي ىنتالاندىرىپ جاتىرمىز؟ ەڭ ءبىرىنشى, كىتاپ كلۋبتارى. ماسەلەن, ۇلتتىق كىتاپحانادا «القا» كلۋبىنا سەگىزدەگى بالادان سەكسەندەگى قارياعا دەيىن مۇشە. اپتاسىنا ءبىر رەت, ايىنا ءتورت رەت كىتاپ وقىپ, وي ءبولىسىپ تۇراتىن وقىرمانداردىڭ ەكىنشى ءۇيى – وسى كىتاپحانا. ءتۇرلى فورماتتاعى كىتاپ كلۋبتارى – وقىرمان مەن كىتاپحاناشىنى ەتەنەلەستىرەتىن التىن كوپىر, بوس ۋاقىتتى بەكەر جىبەرمەۋدىڭ جاقسى امالى.
مۇنىڭ سىرتىندا رەسپۋبليكالىق, وبلىستىق دەڭگەيدەگى ۇلكەن كىتاپحانالاردا ءتىل كۋرستارى بارشىلىق. ماسەلەن, ۇلتتىق كىتاپحانادا تەگىن ءتىل كۋرستارى ىڭعايلى ۋاقىتقا قويىلعان. جۇمىستان كەيىن كەلىپ قاتىسا بەرەسىز, ەسەسىنە كىتاپحانامەن دوستىق قارىم-قاتىناس ورنايدى. قازاق, اعىلشىن, فرانتسۋز, كورەي تىلدەرىنە ىنتاڭىز بولسا, تەگىن كۋرسقا جازىلا الاسىز. كىتاپحاناعا باۋىر باساسىز.
بالالار سەكتورىنىڭ جۇمىسى دا وتە قىزىق. مۇندا ەرتەگىلەرمەن قاتار عىلىمي-فانتاستيكالىق ادەبيەتتەر قورى باي. ءوندىرىس پەن ونەركاسىپتىڭ دامۋىنا ىقپال ەتۋشى وسى قيال-عاجايىپ شىعارمالار ەكەنىن وقىعاندار جاقسى بىلسە كەرەك. جالعىز-اق ىبىراي ءالتىنساريننىڭ «باي مەن جارلى بالاسى» ەسىڭىزدە شىعار؟ ۇسەننىڭ ينەنى وتپەن ءيىپ, قارماق جاساعانى. وسىلاردى توپ بولىپ تالقىلاپ, ساناسىنا سىڭىرگەن بالا زاماناۋي فانتاستيكانى دا «جۇتا» الادى. مۇنىڭ ءبارى كىتاپحانا ىشىندەگى كوپشىلىككە باعىتتالعان جۇمىستاردىڭ بىرەن-سارانى عانا.
فەستيۆالدار شەرۋى
«الما ءپىس, اۋزىما ءتۇس» دەگەندەي, كىتاپحانانى اشىپ قويىپ وتىراتىن زامان وتكەن. زاماناۋي تالاپقا سايكەس قازىر رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق كىتاپ جارمەڭكەلەرىندە باسپالار ونىمدەرىن جارنامالاپ, ساتىپ, ساۋداسىن جۇرگىزەتىنىن كوزىمىزبەن كورىپ ءجۇرمىز. جىل سايىن قىركۇيەك ايىندا ەلورداداعى ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا الدىندا ۇزاقتى كۇنگە سوزىلاتىن «Kitap time» جالپى رەسپۋبليكالىق كىتاپ فەستيۆالى استانالىقتار «ايىرىلىپ-جىرتىلاتىن» ايتۋلى ءىس-شاراعا اينالدى دەسەك, ارتىق ەمەس. مۇنداعى كىتاپ ساۋداسىنا قاراپ, «قازىر باياعىداي وقىرمان جوق» دەگەن پىكىردىڭ تەرىستىگىنە كوز جەتەدى. ءبىر ارتىقشىلىعى, اتالعان جارمەڭكەدە كىتاپ, اۆتور, وقىرمان ۇشتىگى ەمەن-جارقىن كەزدەسىپ, وي بولىسە الادى. اۆتوردان قولتاڭبا الادى, پىكىرلەسەدى, سۋرەتكە تۇسەدى, شىعارمانىڭ جازىلۋ تاريحىنان, جەكە ومىرىنەن سىر شەرتىلەدى دەگەندەي تاعىسىن تاعىلار.
مۇنىڭ سىرتىندا «فوليانت» باسپاسى ۇيىمداستىراتىن «Astana Eurasian Book Fair» حالىقارالىق كىتاپ كورمە-جارمەڭكەسىنە بارعان ەلدىڭ سانىندا شەك بولمايدى. كەيىنگى ەكى جىلدا بايقاعانىمىز بۇل. ءساۋىر ايىندا ءبىر جەتى بويى وتەتىن حالىقارالىق ءىس-شارادا كىسى تولاستاعانىن كورگەن جوقپىز. ءتىپتى سوڭعى كۇندەرىنىڭ وزىندە كەزەككە تۇرىپ, كىتاپ ساتىپ الىپ جاتقان وقىرمانداردان كوز سۇرىنەدى.
ۇشاقتاعى ۇلتتىق جوبا
ال باسقا دا قوعامدىق ورىندارداعى كىتاپ ناسيحاتىنا كەلسەك, ارينە, جۇمعان اۋزىمىزدى اشا الماي قالامىز, ازىرگە. بىراق ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانانىڭ قولعا العان بىرەر جوباسى – داتكە قۋات. تەحنيكا دامىماي تۇرعاندا بۇرىن قالاي ەدى؟ كىتاپ وقۋ ءۇشىن مىندەتتى تۇردە كىتاپحاناعا بارىپ وتىرۋ كەرەك بولسا, قازىر كولىك پەن كوشەدە, ايالدامانىڭ ارعى-بەرگى بەتىندە, ساياباق پەن سكۆەردە سەرۋەندە, ءتىپتى اۋەدە كەتىپ بارا جاتىپ اۋديوكىتاپ تىڭداي بەرۋگە بولاتىن مۇمكىندىك بار. تەك ولاردى ىسكە قوسۋ كەرەك. مىسالى, ۇلتتىق كىتاپحانا بىلتىردان بەرى «Air Astana» اۋە كومپانياسىمەن كەلىسىپ, قازاق كىتاپتارىن اسپان الەمىنىڭ جولاۋشىلارى دا تىڭداي الاتىن جاعداي تۋدىرىپ جاتىر. بۇل جوبا بيىلدان قالماي الداعى كۇندەردە ىسكە قوسىلادى. اۋە كومپانياسىنا ۇلتتىق كىتاپحانا 50 كونتەنت ۇسىنعان ەكەن, قابىلداۋشى تاراپ ازىرگە 25-ءىن قابىل الىپ, بورتتاعى مەديا-قۇرىلعىلارىنا ورنالاستىرۋعا كەلىسكەن. وندا كەزىندە «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىمەن جارىق كورگەن باتىرلار جىرى مەن اۋىز ادەبيەتى جانە كلاسسيكالىق شىعارمالار تاڭدالعان. قىسقاسى, ۇلتتىق تۋىندىلار. ءسىز ەلەستەتىپ كورىڭىز, ۇشاققا مىنگەن جولاۋشى قۇلاققاپتى قىستىرىپ, الدىنداعى ەكراندى اقتارماي قويمايدى. سوندا قازاق جىرلارى مەن قارا سوزدەرىنىڭ اۋديوجازباسى سايراپ تۇرعانى ايتارلىقتاي جاڭالىق ەمەس پە؟ اۋە كومپانياسى ءار اۆتور نەمەسە داۋىس يەسىمەن كەلىسىمشارت جاساسقان, ءوزى بولماسا, ۇرپاقتارىنىڭ كەلىسىمىن العان. نەگە دەسەڭىز, بۇلار ۇشاق بورتتارىنا تەگىن توپتاستىرىلادى. كىتاپحانا مەن اۋە كومپانياسى مەموراندۋمىندا اۆتورلاردىڭ ينتەللەكتۋالدىق يەلىگى, ولاردىڭ قۇقىعى سياقتى زاڭنامالىق نارسەلەر قاراستىرىلعان. سونىڭ ءبارى ەسكەرىلىپ, ساۋاتتى جولعا قويىلعاندىقتان, بىلتىر قولعا الىنعان جوبا بۇگىنگە دەيىن ءبىراز ۋاقىت العان. بىراق, بۇيىرسا, قىزىعىن ەل كورەتىن اتاۋلى جوبا دەر ەدىك. رەسەي وسى ۋاقىتقا دەيىن ۇشاق بورتتارىنا 200 كىتابىن جۇكتەپ ۇلگەرسە كەرەك.
QR-كىتاپحانا
ۇلتتىق كىتاپحانا باسشىسى عازيزا قۇدايبەرگەنقىزى قولعا الىنۋعا ءتيىس تاعى بىرنەشە جوبا بارىن ايتادى. ول – QR-كىتاپحانا. ياعني كوپشىلىك جۇرەتىن قوعامدىق ورىنداردا دا وقىرمان قالاعان كىتابىن وقي الاتىن جاعداي تۋدىرۋ. جاۋىن-شاشىن, قار مەن بورانعا توتەپ بەرەتىن شتريح-كود ورناتىپ قويسا, وقىرمان ساياباق سياقتى ءتۇرلى دەمالىس ورىندارىندا دا ءتۇرلى جانردا جازىلعان كىتاپقا قول جەتكىزەدى. اتالعان جوبادا (QR-كىتاپحانا) سەگىز ءتۇرلى ساناتتاعى كىتاپتاردى توپتاستىرۋ كوزدەلگەن. كادىمگى كىتاپتى پاراقتاعاننان گورى كەيبىر جاستار اۋديوكىتاپتى قابىل كورەتىنى جاسىرىن ەمەس. ناتيجەسىندە, ونى دا جاساپ, قالاسا ۆيدەوسىن دايىنداپ ورنالاستىرۋ دا ويلاستىرىلعان. QR ادەبي حاب دەسە بولاتىن بۇل ۇسىنىس كىتاپ وقۋعا ىنتالاندىراتىن ۇلكەن باستاما رەتىندە ەلەستەيدى. ارينە, جۇزەگە اسىرۋعا قارجىلىق قولداۋ كەرەك.
ۇلكەن-ۇلكەن ساۋدا ۇيلەرىندە كىتاپbooks-تار ورنالاستىرۋ, كوپشىلىك جەرلەرگە, اۋەجايلارعا كىتاپ بۇرىشتارىن اشۋ, ءتىپتى ءار مەكەمەنىڭ كورنەكى جەرىنە كىتاپ بۇرىشتارىن قويۋ سياقتى جۇمىستاردى قولعا الۋ – الداعى كۇندەردىڭ ەنشىسىندەگى يگىلىكتەر. ۇلتتىق كىتاپ كۇنىن ماڭدايعا الا وتىرا وقۋدى ناسيحاتتاۋدى ۇزدىكسىز جۇرگىزۋدىڭ جولى ەكەنىن ايتادى ءبىزدىڭ كەيىپكەر.
* * *
وتكەن عاسىردىڭ 70-80-جىلدارىندا كوپشىلىك اراسىندا كىتاپ وقۋ مودا بولعانى سونشالىق, كىتاپ ەڭ قۇندى سىيلىققا اينالعانىن كورەمىز. قازىر وسى ءداستۇردى جولعا قويا الساق يگى. قازاقتا وقىعان, مادەنيەتتى ادام دەگەن ءسوز بار. اسا ارداقتى ءسوز. ويتكەنى وقىعان, رۋحاني تولىق ادام – قوعامدى العا باستىرۋشى عانا ەمەس, مەملەكەتتىڭ بايلىعى. دەمەك جىلتىراعان سايقىمازاق, ءانشى-سىماقتاردى ەمەس, وقىعانداردى ناسيحاتتاساق وزامىز.
