الدىمەن وسى تۇقىم قۋالايتىن انگيونەۆروزدىق ىسىك تۋرالى ايتا كەتەتىن بولساق, بۇل – العاشقى يممۋن تاپشىلىعى توبىنا جاتاتىن سيرەك كەزدەسەتىن كەسەل. ورفاندىق دەرت شامامەن 50 مىڭ ادامنىڭ بىرەۋىندە كەزدەسكەنىمەن, ول تۇقىم قۋالايتىندىقتان, ءبىر وتباسىندا, ياكي جاقىن تۋىستار اراسىندا تقاى كەسەلىمەن تۋعان بىرنەشە ناۋقاس بولۋى مۇمكىن.
ەگەر مامانداردىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, قازاقستاندا 20 ميلليون حالىقتىڭ ىشىندە 400-دەي ناۋقاس بولۋى عاجاپ ەمەس. الايدا دياگنوزى تابىلىپ, ەسەپتە تۇرعاندار سانى – 82 ادام عانا. دەمەك بۇل – شامامەن 300-دەي وتانداسىمىز ءوزىنىڭ تقاى دەرتىمەن تۋعانىن بىلمەيدى دەگەن ءسوز.
تقاى س1 ينگيبيتورىنىڭ سانى ازايۋىنان, بولماسا قىزمەتى بۇزىلعاندىقتان, دەنەنىڭ ءار جەرىندە قايتالانىپ شىعا بەرەتىن تەرەڭ ىسىكتەردەن بايقالادى. ىسىك بىرنەشە كۇنگە دەيىن ساقتالادى. ادەتتە ءبىر قاراعاندا تقاى بەلگىلەرى اللەرگيا سياقتى بولعانىمەن, بۇعان اللەرگياعا قارسى دارىلەر مەن انتيگيستاميندەر كومەكتەسپەيدى. ەگەر ناۋقاستى قابىلداعان دارىگەر مۇنداي ىسىكتىڭ بار ەكەنىنەن بارىنشا حاباردار بولماي, دياگنوزى دەر كەزىندە انىقتالماعان جاعدايدا, تۇقىم قۋالايتىن انگيونەۆروزدىق ىسىكپەن تۋعانداردىڭ ومىرىنە ايتارلىقتاي قاتەر تونەدى. ويتكەنى ىسىكتى ورشىتپەي, ەمدەۋ ءۇشىن ءتيىستى ەم-دوم جۇرگىزىلۋگە ءتيىس. ورفاندىق كەسەل كەز كەلگەن ۋاقىتتا بەلگى بەرۋى مۇمكىن, دەگەنمەن كوپ جاعدايدا تۋعاننان باستاپ, 10 جاسىنا دەيىن بىلىنەدى.
وسى ورايدا «Takeda Pharmaceutical Company Limited» كومپانيالار توبىنا قاراستى «تاكەدا قازاقستان» كومپانياسى وسىناۋ دەرتپەن تۋعان وتانداستارىمىزدىڭ ومىرىنە اراشا ءتۇسۋ ماقساتىندا تقاى كەسەلىن زەرتحانادا انىقتاۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋدى كوزدەيتىن تەگىن باعدارلاماعا مۇرىندىق بولىپ وتىر. قالاي دەسەك تە, بۇل باستاما تقاى كەسەلى بولۋى مۇمكىن دەگەن ناۋقاستاردىڭ اۋرۋىن اسقىندىرماي, دۇرىس دياگنوز قويۋعا سەپتەسەتىنى ءسوزسىز. ويتكەنى سيرەك كەزدەسەدى دەسەك تە, تقاى دياگنوزىن ناقتىلاپ, شيپاسىن تابۋعا مۇقتاج جاندار تابىلاتىندىقتان, ەندىگى جەردە اللەرگولوگ-يممۋنولوگ دارىگەر تقاى دەرتتى بولۋى مۇمكىن دەگەن پاتسيەنتتەردى تەگىن زەرتحانالىق تەكسەرۋگە جىبەرەدى. دياگنوز ناقتىلانعان جاعدايدا, ناۋقاستىڭ وتباسى مەن جاقىن تۋىستارى دا تەكسەرۋگە جىبەرىلەدى.
ەگەر دارىگەر پاتسيەنتىندە تقاى دەرتى بولۋى مۇمكىن دەپ كۇدىكتەنسە, وسى باعدارلامانىڭ «جەدەل جەلى» نومىرىنە حابارلاسىپ, ناۋقاستى تەكسەرىلۋگە جىبەرۋ ءۇشىن ءتيىستى قۇجاتتاردى تولتىرادى. ال قان ۇلگىسىن الۋ مەن دايىنداۋ ەلىمىزدىڭ 20 قالاسىنا ورنالاسقان Invitro مەديتسينا مەكەمەلەرى جۇزەگە اسىرماق. ناۋقاس قانىنا تالداۋ جاساتۋ ءۇشىن جاقىن ماڭدا ورنالاسقان Invitro مەديتسينا مەكەمەسىنە بارعاننان كەيىن, بيوماتەريال ۇلگىسى تەمپەراتۋرا رەجىمىن قاتاڭ ساقتاي وتىرىپ, زەرتتەۋ ماقساتىمەن حالىقارالىق Duzen (تۇركيا) زەرتحاناسىنا جىبەرىلەدى.
بۇل جوبا قازاقستاندا تقاى اۋرۋلارىن انىقتاۋ تيىمدىلىگى مەن دەڭگەيىن ارتتىرۋعا باعىتتالعانىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. ناتيجەسىندە, وسى ءادىس ارقىلى دياگنوز قويۋ مەرزىمى قىسقارۋعا ءتيىس. تقاى ادام ومىرىنە قاۋىپ توندىرەتىن قاۋىپتى دەرت ەكەنىن ەسكەرسەك, دەر كەزىندە دياگنوز قويۋدىڭ ماڭىزى زور.
– تقاى سياقتى سيرەك كەزدەسەتىن كەسەلدەرگە كەلگەندە, دارىگەرلەر دە, ناۋقاستار دا ءبىرىنشى كەزەكتە تاپ بولاتىن قيىندىق – دياگنوزدىڭ ۋاقتىلى قويىلماۋى. ناۋقاستار بىرنەشە جىل بويى دياگنوزى ناقتىلانباعاندىقتان, ءتيىستى ەمىن الا الماۋى مۇمكىن, بۇل ولاردىڭ ومىرىنە وراسان زور قاۋىپ توندىرەدى. دياگنوزى ايقىندالعان جاعدايدا, زاماناۋي ءدارى-دارمەكتەردى پايدالانا وتىرىپ ەمدەۋ اۋرۋدىڭ بەلگىلەرىن جەڭىلدەتىپ قانا قويماي, ادام ءومىرىن قۇتقارۋعا دا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل جەردە اڭگىمە تقاى دياگنوزى قويىلىپ, ۋاقتىلى ەمدەلۋ ارقىلى ەل قاتارلى ءومىر ءسۇرىپ, وتباسىن قۇرىپ, جۇمىسىن ىستەيتىن ناۋقاستار تۋرالى بولىپ تۇر. سوندىقتان بۇل باعدارلاما ناۋقاستارعا ۇلكەن ءۇمىت پەن ءومىر سىيلاپ, اسقىنۋلاردىڭ الدىن الادى. ال جوبا اياسىنداعى تاجىريبە الماسۋ مەن عىلىمي مالىمەتتەردى ءبىلىپ وتىرۋ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ماماندارىنا اۋرۋ تۋرالى كوبىرەك مالىمەت بىلۋگە كومەكتەسەدى. بۇل قىسقا مەرزىم ىشىندە دياگنوز قويۋدا ماڭىزدى ءرول وينايدى, – دەيدى Takeda كومپانياسىنىڭ قازاقستانداعى ديرەكتورى ميحايل ۆلاديميروۆ.
وسى ارادا تقاى دياگنوزىن انىقتاۋ نەگە قيىن دەگەن سۇراققا بىلاي دەپ جاۋاپ بەرۋگە بولادى. بۇل اۋرۋ بەلگىلەرى ءارتۇرلى بولىپ, باسقا كوپتەگەن كەسەلگە ۇقساس. سىرتقى سيپاتى كادىمگى اللەرگيالىق, باسقا دا دەرتتەرگە ۇقساستىعى كوپ بولعاندىقتان, بۇل مامانداردى اداستىرىپ, دياگنوزىن كەشىكتىرىپ, ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاۋىنا سەبەپشى بولىپ وتىر.
مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى University Medical Center كلينيكالىق يممۋنولوگيا, اللەرگولوگيا جانە پۋلمونولوگيا باعدارلاماسىنىڭ جەتەكشىسى, يممۋنولوگ دارىگەرلەردىڭ «قازاق يممۋن تاپشىلىعى قوعامى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ پرەزيدەنتى ەلەنا كوۆزەلدىڭ ايتۋىنشا, بۇل اۋرۋدىڭ كلينيكالىق بەلگىسى الۋان سيپاتتى بولعاندىقتان, وعان قوسا دارىگەرلەردىڭ ورفاندىق اۋرۋلارعا قاتىستى قىراعىلىق تانىتپاۋىنا بايلانىستى تقاى اۋرۋى بار ناۋقاستاردىڭ ومىردەن ەرتە وزۋ قاۋپى جوعارى.
«ەڭ نەگىزگى كىلتيپاننىڭ ءبىرى – جالپى تاجىريبەلىك دارىگەرلەردىڭ, تەراپەۆت, گاس-
تروەنتەرولوگ, حيرۋرگ, لور دارىگەرلەر, جەدەل مەديتسينالىق جاردەم قىزمەتكەرلەرى مەن باسقا دا مامانداردىڭ تقاى تۋرالى جەتكىلىكتى حاباردار بولماۋى. تقاى بەلگىلەرى الۋان ءتۇرلى, بەلگىسى وتە كوپتەگەن اۋرۋعا ۇقساس بولعاندىقتان, كەسەلدىڭ العاشقى بەلگىلەرى بايقالعاننان باستاپ, ناقتى دياگنوز قويۋدىڭ اراسىندا 8 جىلدان 20 جىلعا دەيىنگى ۋاقىت زىرلاپ وتە شىعۋى مۇمكىن. وكىنىشتىسى, ناۋقاستاردىڭ 80%-ى دياگنوزى انىقتالماي, دەرتىن بىلمەي وتەدى. بۇل كەسەلدىڭ ۇلكەن كەسىرى دە وسىندا. اۋرۋى انىقتالماعان ناۋقاستار اراسىنداعى ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيى 30% بولسا, دەر كەزىندە دياگنوز قويىلىپ, ەم العاندار اراسىندا بۇل كورسەتكىش – 3% عانا. قازىرگى تەحنولوگيالار وسى كەسەلدى ۋاقىتىندا انىقتاپ, ەم-دوم باستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, سوندىقتان بۇل دارىگەرلەر قاۋىمىنا اشىق بولۋى وتە ماڭىزدى», دەيدى ە.كوۆزەل.
الماتى
